Naturalizm a spirytualizm i problem jedności wiedzy o człowieku. Stanowisko Roberta Spaemanna

Abstrakt

W artykule przedstawiono dwa ściśle z sobą powiązane zagadnienia w ujęciu zmarłego w 2018 roku wybitnego filozofa niemieckiego Roberta Spaemanna. Pierwsze to charakterystyka dwóch redukcjonistycznych stanowisk: naturalizmu i spirytualizmu oraz płaszczyzn, na których w szczególny sposób się zaznaczają: nauki i filozofii, refleksji antropologicznej i moralnej. Drugie zagadnienie dotyczy ewentualnej perspektywy jedności wiedzy o człowieku w kontekście teorii tych stanowisk, a zwłaszcza jedności dwóch sposobów (perspektyw) poznania człowieka: przyrodniczego i metafizycznego.

Oczywiście z rozważań Spaemanna nad naturalizmem i spirytualizmem przebija jego krytyczny stosunek do tych doktryn. Są one zawsze uwikłane w błędne interpretacje i ujęcia oraz sprzeczności (ambiwalencje), a nawet dogmatyzm. Spaemann pokazuje to w kilku różnych kontekstach: współczesnej nauki i filozofii, teorii znanych uczonych i filozofów oraz na przykładzie ważkich zjawisk z zakresu problematyki antropologicznej, moralnej i eko-filozoficznej.

Tezy antropologiczne formułowane przez naturalizm i spirytualizm, jako przeciwstawne sobie, nie dają się ze sobą pogodzić i w tym sensie nie pozwalają uzyskać jedności wiedzy o człowieku. Możliwa jest natomiast, zdaniem Spaemanna, jedność dwóch sposobów poznania człowieka: przyrodniczego i metafizycznego.

Godne podkreślenia są oryginalne i interesujące wątki Spaemannowskich analiz. Do nich z pewnością należy zaliczyć identyfikację elementów spirytualistycznych w teorii Singera i Denneta oraz w mentalności współczesnego człowieka.

Dodajmy, że Spaemann problemu zarysowanego w tym artykule nie rozważał wprost w żadnym ze swych pism. W artykule zatem została podjęta próba jego opracowania przez uwzględnienie całokształtu dorobku naukowego monachijskiego myśliciela.