Egzystencjalizm analityczny Henryka Elzenberga

Abstrakt

Artykuł interpretuje system filozoficzny Henryka Elzenberga jako odmianę egzystencjalizmu analitycznego: egzystencjalistycznego ze względu na przedmiot, analitycznego zaś ze względu na metodę. Jego podstawę stanowią dwa aksjomaty – absolutyzm aksjologiczny i pesymizm antropologiczny. Autor rekonstruuje Elzenbergowskie rozróżnienie wartości perfekcyjnych i utylitarnych. Pierwsze mają charakter absolutny i obiektywny, a ich podstawą jest powinność ontologiczna ujmowana przez podmiot autonomiczny; drugie są relatywne wobec naturalnych potrzeb i służą podtrzymaniu życia biologicznego. Analiza prowadzi do charakterystyki antynaturalizmu Elzenberga, jego arystokratyzmu duchowego oraz przekonania, że sens życia może urzeczywistnić się wyłącznie w realizacji wartości perfekcyjnych. Drugim biegunem systemu jest pesymizm antropologiczny i historiozoficzny, wyrażający się w odrzuceniu zarówno sokratejskiego intelektualizmu etycznego i rousseauizmu, jak i wiary w postęp. W zakończeniu wskazano napięcie między racjonalizmem filozofa a jego autocentryzmem oraz znaczenie jego uczniów dla rozwinięcia tej interpretacji.