Elzenberg i zagadnienia związane z obowiązkiem
DOI:
https://doi.org/10.12775/RF.2025.060Słowa kluczowe
logika deontyczna, powinność, obowiązek, wola metaempiryczna, zasada kantowska, dylematy moralne, czyny supererogacyjneAbstrakt
Artykuł przedstawia najważniejsze założenia formalnej aksjologii Henryka Elzenberga dotyczące pojęć powinności i obowiązku. W tym celu posłużono się formalnym językiem logiki deontycznej, za pomocą którego przedstawiono teorię HE, charakteryzując ją zarówno od strony syntaktycznej, jak i semantycznej. Na podstawie tez systemu HE wskazano możliwe sposoby rozstrzygnięcia trzech współcześnie dyskutowanych zagadnień związanych z obowiązkiem moralnym: kwestii obowiązywania zasady Kanta, możliwości przyjęcia dylematów moralnych oraz czynów supererogacyjnych na gruncie teorii etycznej. Jak się okazało, kluczem do wszystkich tych rozstrzygnięć było precyzyjne rozróżnienie pojęć powinności i obowiązku.
Bibliografia
Brink David. 1996. “Moral Conflict and Its Structure”. In: Moral Dilemmas and Moral Theory, ed. Harold E. Mason, 102–126. New York: Oxford University Press.
Chellas Brian. 1980. Modal Logic. An Introduction. Cambridge: Cambridge University Press.
Dahl Norman O. 1974. “Ought Implies Can and Deontic Logic”. Philosophia 4: 485–511.
Dorsey Dale. 2013. “The Supererogatory, and How to Accommodate It”. Utilitas 25: 355–382.
Elzenberg Henryk. 1995. “Kilka uwag aksjologiczno-etycznych w związku z fragmentem rozprawy Pricharda”. In: Z historii filozofii, ed. Michał Woroniecki, 398–403. Kraków: Wydawnictwo Znak.
Elzenberg Henryk. 2002. “Konstrukcja pojęcia wartości”. In: Pisma aksjologiczne, ed. Lesław Hostyński, Andrzej Lorczyk, Agnieszka Nogal, 71–96. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Elzenberg Henryk. 2002. “Zagadnienie obowiązku w aksjologii formalnej”. In: Pisma aksjologiczne, ed. Lesław Hostyński, Andrzej Lorczyk, Agnieszka Nogal, 101–122. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Elzenberg Henryk. 2002. “Pojęcie wartości i powinności. Tekst żemłosławski”. In: Pisma aksjologiczne, ed. Lesław Hostyński, Andrzej Lorczyk, Agnieszka Nogal, 123–168. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Elzenberg Henryk. 2002. “Podstawowe pojęcia aksjologii I. Wykłady toruńskie 1946–1949”. In: Pisma aksjologiczne, ed. Lesław Hostyński, Andrzej Lorczyk, Agnieszka Nogal, 197–257. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Elzenberg Henryk. 2002. “Zagadnienia związane z pojęciem wartości. Wykłady 1949”. In: Pisma aksjologiczne, ed. Lesław Hostyński, Andrzej Lorczyk, Agnieszka Nogal, 259–303. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Goble Lou. 1990. “A Logic of Good, Should and Would. Part I”. Journal of Philosophical Logic 19: 169–199.
Goble Lou. 1990. “A Logic of Good, Should and Would. Part II”. Journal of Philosophical Logic 19: 253–276.
Goble Lou. 1993. “The Logic of Obligation, ‘Better’ and ‘Worse’”. Philosophical Studies 70: 133–163.
Goble Lou. 2005. “A Logic for Deontic Dilemmas”. Journal of Applied Logic 3: 467–468.
Hostyński Lesław. 2005. “The Axiological System of Henryk Elzenberg”. In: Polish Axiology. The 20th Century and Beyond, ed. Stanisław Jedynak, 179–212. Washington: The Council for Research in Values and Philosophy.
Hostyński Lesław, Małgorzata Sady. 2009. “Formal Axiology of Henryk Elzenberg”. Dialogue and Universalism 19: 19–38.
Heikki-Pekka Innala. 2000. “On the Non-neutrality of Deontic Logic”. Logique et Analyse 43: 393–410.
Jackson Frank. 1985. “On the semantics and logic of obligation”. Mind 94: 177–195.
Kaniowski Andrzej M. 1999. Supererogacja. Zagubiony wymiar etyki. Warszawa: Oficyna Naukowa.
McConell Terrance. 1987. “Moral Dilemmas and Consistency in Ethics”. In: Moral Dilemmas, ed. Christoper W. Gowans, 154–173. New York: Oxford University Press.
Magdziak Marek. 2019. “The Ontologic of Actions”. In Contemporary Polish Ontology, ed. Bartłomiej Skowron, 219–243. Berlin, Boston: De Gruyter.
Wayne Martin. 2009. “Ought but Cannot”. Proceedings of the Aristotelian Society. New Series 109: 103–128.
Morscher Edgar. 2002. “The Definition of Moral Dilemmas. A Logical Confusion and Clarification”. Ethical Theory and Moral Practice 5: 485–491.
Sayre-McCord Geoffrey. 1986. “Deontic Logic and the Priority of Moral Theory”. Nous 20: 179–197.
Segerberg Krister. 1992. “Getting Started: Beginnings in the Logic of Action”. Studia Logica 51: 347–378.
Vranas Peter B. M. 2007. “I Ought, Therefore I Can”. Philosophical Studies 136: 167–216.
Zimbardo Philip. 2007. The Lucifer Effect. Understanding How Good People Turn Evil. New York: Random House.
Zimmerman Michael J. 1996. The Concept of Moral Obligation. New York: Cambridge University Press.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Marcin Drofiszyn
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 78
Liczba cytowań: 0
