From Feelings to Norms

T. Czeżowski’s Conception of Norms in the Context of a Brentanist Classification of Mental Phenomena

Abstrakt

Artykuł rekonstruuje koncepcję norm Tadeusza Czeżowskiego na tle brentanowskiej klasyfikacji zjawisk psychicznych, rozwijanej w Szkole Lwowsko-Warszawskiej. Punktem wyjścia jest podział aktów psychicznych na przedstawienia, przekonania, uczucia i dążenia oraz analiza relacji między ich aktem, treścią, przedmiotem i podstawą psychologiczną. Szczególne znaczenie ma analogia między uwagą poznawczą, umożliwiającą stwierdzenie istnienia przedmiotu w spostrzeżeniu, a postawą oceniającą, dzięki której przedstawienie staje się motywem afirmacji wartości. Na tej podstawie Czeżowski ujmuje oceny jako prawdziwe lub fałszywe sądy wartościujące, podlegające intersubiektywnej kontroli i uogólnieniu. Uogólnienia ocen pierwotnych prowadzą do praw etycznych, a następnie do norm aksjologicznych, które nakazują urzeczywistnianie lub ochronę tego, co w ocenach zostało rozpoznane jako dobre. Autor omawia również normy tetyczne, teleologiczne i formalne oraz aprioryczne zasady etyczne, regulujące stosowanie norm teleologicznych. W tym połączeniu systemu norm teleologicznych z uzupełniającymi go apriorycznymi zasadami etycznymi ujawnia się swoistość projektu Czeżowskiego.