O odnowieniu filozofii przez naprawę zmysłów

Komentarz do Mikrografii Roberta Hooke’a

Abstrakt

Artykuł stanowi komentarz do przekładu fragmentu Mikrografii Roberta Hooke’a i podejmuje próbę ukazania znaczenia tego dzieła w kontekście XVII-wiecznej filozofii eksperymentalnej. Punktem wyjścia jest obserwacja, że mimo kluczowej roli w kulturze naukowej epoki Hooke pozostaje postacią stosunkowo słabo obecną w historiografii filozoficznej w porównaniu z innymi przedstawicielami brytyjskiej myśli XVII wieku. W artykule przedstawiono instytucjonalne i intelektualne tło powstania Mikrografii, ze szczególnym uwzględnieniem działalności Hooke’a w Towarzystwie Królewskim oraz jego roli jako kuratora eksperymentów i organizatora publicznych demonstracji naukowych. Następnie omówiono zasadnicze założenia jego eksperymentalnej filozofii przyrody, wraz z mechanistycznymi i materialistycznymi przesłankami tej koncepcji. Wskazano na konstrukcyjny wymiar działalności Hooke’a, interpretując ją w perspektywie autorskiego programu reformy filozofii poprzez udoskonalenie ludzkich zmysłów. Zwrócono także uwagę na związki zachodzące pomiędzy technicznie wspomaganą epistemologią Hooke’a a empiryzmem Francisa Bacona, zwłaszcza Baconowską ideą „wielkiej odnowy”. W dalszej części artykułu omówiono genezę i strukturę Mikrografii, a także jej miejsce w programie filozofii eksperymentalnej rozwijanej w środowisku Towarzystwa Królewskiego. Analizie poddano również sposób, w jaki obserwacje mikroskopowe oraz towarzyszące im ryciny współtworzą nowożytny obraz przyrody, przekształcając zarazem sposób ujmowania struktury świata naturalnego.