Oblicza folk horroru w serbskiej fantastyce grozy. Przykład powieści Zavodnik Dejana Ognjanovicia

Abstract

W artykule przeanalizowano sposób ujęcia podgatunku horroru ludowego we współczesnej serbskiej fantastyce grozy, opierając się na analizie powieści Dejana Ognjanovicia Zavodnik. Na początku przedstawiono definicje i wskazano źródła tego podgatunku, który najczęściej postrzegany jest w kontekście horroru filmowego, choć posiada on również znaczące przejawy literackie. Wyjście poza wąskie ujęcie, które ogranicza horror ludowy do brytyjskiego kina lat 60. i 70., pozwala na szersze zrozumienie tego zjawiska – obejmujące współczesne odniesienia do dziedzictwa przedchrześcijańskiej kultury słowiańskiej, a także antropologiczny wymiar literatury grozy. Kolejna część skupia się na literaturze serbskiej, w której konwencja ta wywodzi się z dwóch odrębnych źródeł: zachodniej tradycji horroru oraz rodzimego dziedzictwa ludowego, w tym literatury XIX-wiecznej inspirowanej tą tradycją. Powieść Zavodnik analizowana jest przez pryzmat „łańcucha folk horroru” Adama Scovella oraz wykorzystania w niej motywów wywodzących się ze słowiańskiej demonologii. Artykuł kończy się propozycją interpretacji powieści – oraz szerzej rozumianego horroru ludowego – jako literackiej diagnozy kryzysu cywilizacyjnego charakterystycznego dla współczesnego świata.