We, Slavs – Tools and Functions of (Re)Constructing Polish Pre-History in Fantasy Literature on the Example of Witold Jabłoński’s Cycle Słowiańska Apokalipsa
DOI:
https://doi.org/10.12775/LL.3–4.2025.010Słowa kluczowe
Slavic book, Slavic fantasy, Slavic mythology, Witold Jabłoński, phantasmAbstrakt
The article analyzes Witold Jabłoński’s historical fantasy cycle Słowiańska Apokalipsa [Slavic Apocalypse] (2013–2021) as an example of creating an image of preliterate and pre-Christian Polish past in pop cultural circulation. The cycle is inscribed into the genre of Slavic fantasy which, to a large degree, is based on the “phantasm of Slavic tradition” as identified by Maria Janion, which serves important function as a source of collective identity or a reservoir of senses and symbols used to create identity models alternative to the official national and Catholic discourse. Jabłoński’s cycle is focused on creating a model of a pagan martyr or pagan martyrology that would justify the moral superiority of pagans and anti-clerical tone of the novels. I analyze the eclectic and intertextual nature of the novels, multiplicity of sources and references used in creating an image of Poland’s pagan past, and the result of using these particular tools in the context of the cycle’s ideological message. In a broader cultural context, the article postulates considering Slavic fantasy in the context of the folk turn.
Bibliografia
Adamik, K., Chajdas, O. (reżyseria), & Lankosz, M.; Sieńska, A.; Grzegorzewska, G. (scenariusz). (2022). Krakowskie potwory [serial telewizyjny] Telemark, Netflix, Polski Instytut Sztuki Filmowej.
Bieszk, J. (2015). Słowiańscy królowie Lechii. Polska starożytna. Bellona.
Brzóstowicz-Klajn, M. (2022). Moc Słowiańszczyzny, siła fantazmatu. Polonistyka. Innowacje, 16, 5–16. https://doi.org/10.14746/pi.2022.16.2
Buchwald M., Kądziela, K. (reżyserzy) (2023). 1670 [serial telewizyjny]. Akson Studio; Netflix.
Budruweit, K. (2019). Women’s Religions in the Mists of Avalon: Marion Zimmer Bradley’s Postsecular Fantasy. Religion & Literature, 51(1), 1–24.
Dołęga Chodakowski, Z. (1967). O Słowiańszczyźnie przed chrześcijaństwem oraz inne pisma i listy. Polskie Wydawnictwo Naukowe.
Gieysztor, A. (1980). Mitologia Słowian. Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
Hankus, J. (2023). Dwie i pół duszy. Folk noir. Powergraph.
Hendel, P. (2017). Żniwiarz. Czwarta Strona.
Jabłoński, W. (2003). Uczeń czarnoksiężnika. SuperNowa.
Jabłoński, W. (2004). Metamorfozy. SuperNowa.
Jabłoński, W. (2006). Ogród miłości. SuperNowa.
Jabłoński, W. (2007). Trupi korowód. SuperNowa.
Jabłoński, W. (2013). Słowo i miecz. SuperNowa.
Jabłoński, W. (2015). Ślepy demon. Sieciech. SuperNowa.
Jabłoński, W. (2017). Dary bogów [słuchowisko]. https://audioteka.com/pl/audiobook/dary-bogow/
Jabłoński, W. (2019a). Dary bogów. Genius Creations.
Jabłoński, W. (2019b). Popiel. Syn popiołów [słuchowisko]. Audioteka, https://audioteka.com/pl/audiobook/odcinek-1-krwawy-poczatek/
Jabłoński, W. (2020). Popiel. Genius Creations.
Jabłoński, W. (2021a). Ślepy demon. Zbigniew. SuperNowa.
Jabłoński, W. (2021b). Wanda. Zaginiona legenda. Genius Creations.
Jadowska, A. (2019). Złodziej Dusz. SQN.
Janicki, K. (2021). Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa. Wydawnictwo Poznańskie.
Janicki, K. (2023). Warcholstwo. Prawdziwa historia polskiej szlachty. Wydawnictwo Poznańskie.
Janicki, K. (2024). Życie w chłopskiej chacie. Wydawnictwo Poznańskie.
Janion, M. (1991). Projekt krytyki fantazmatycznej. Wydawnictwo PEN.
Janion, M. (2007). Niesamowita Słowiańszczyzna. Fantazmaty literatury. Wydawnictwo Literackie.
Kanicka, J. (2025). Bezkost. Sine Qua Non.
Kawiński, P. (2022). Historyczno-genetyczne tło Gallowego podania o Piaście i Popielu. W: R. Kubicki (red.). Pomerania-Prussia-Polonia. Rozprawy ofiarowane prof. Wiesławowi Długokęckiemu z okazji 65. urodzin (s. 533–555). Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Kuciel-Frydryszak, J. (2018). Służące do wszystkiego. Marginesy.
Kuciel-Frydryszak, J. (2023). Chłopki. Opowieść o naszych babkach. Marginesy.
Kulbat, A. (2025). Wezwanie żmija. Replika.
Kisiel, M. (2010). Dożywocie. Fabryka Słów.
Kisiel, M. (2017). Szaławiła. W: M. Kisiel, Dożywocie [wydanie 2]. Wydawnictwo Uroboros.
Kisiel, M. (2019). Oczy uroczne. Uroboros.
Kłosiński, K. (2020). Sarkazmy. W: R. Barthes, Mitologie (przeł. A. Dziadek). Aletheia.
Krajewska, M. (2016). Idź i czekaj mrozów. Inanna.
Labuda, G. (1989). Pierwsze państwo polskie. Krajowa Agencja Wydawnicza.
Lackey, M. (1994a). Lot strzały (przeł. L. Ryś). Zysk i S-ka.
Lackey, M. (1994b). Strzały królowej (przeł. L. Ryś). Zysk i S-ka.
Lackey, M. (1995). Upadek strzały (przeł. L. Ryś). Zysk i S-ka.
Leder, A. (2014). Prześniona rewolucja. Ćwiczenie z logiki historyczne. Krytyka Polityczna.
Leszczyński, A. (2020). Ludowa historia Polski. W.A.B.
Leszczyński, A. (2024). „Dopieszczeni przez pana”. Czy istnieje alternatywa dla „zwrotu ludowego”? Kultura i Społeczeństwo, 2, 163–173. https://doi.org/10.35757/KiS.2024.68.2.7
Lewicka, A. (2021). Pełnik. Jaguar.
Łuczyński, M. (2020). Bogowie dawnych Słowian. Studium onomastyczne. Kieleckie Towarzystwo Naukowe.
Łuczyński, M. (2022). Mity Słowian. Śladami świętych opowieści przodków. Triglav.
Maciewicz, M. (2021). Wiedma. Zysk i S-ka.
Maciewicz, M. (2022). Kruki. Zysk i S-ka.
Maciewicz, M. (2023). Żmijątko. Zysk i S-ka.
Michałowski, R. (1985). Restauratio Poloniae w ideologii dynastycznej Galla Anonima. Przegląd Historyczny, 76(3), 457–480.
Modrzyńska, M. (2024). Walesówna. SQN.
Orzeł, J. (2019). Prestiż, tradycja, władza – mit o trojańskim pochodzeniu we francuskiej historiografii przedoświeceniowej (rekonesans badawczy). Prace Historyczne, 146(4), 715–734. https://doi.org/10.4467/20844069PH.19.042.11658
Piątkowski, M. F. (2019). Powiernik. Nine Realms.
Piechota, D. (2020). U źródeł fantasy słowiańskiej. Na marginesie lektury Starej baśni Józefa Ignacego Kraszewskiego oraz Drzewiej Władysława Orkana. W: J. Ławski, L. Suchanek (red.), Humanistyka między narodami. Interdyscyplinarne studia polsko-ukraińskie (s. 363–380). Temida 2.
Sapkowski, A. (1993). Piróg albo Nie ma złota w Szarych Górach, Nowa Fantastyka, 5(128). https://sapkowskipl.wordpress.com/2017/03/17/pirog-albo-nie-ma-zlota-w-szarych-gorach/
Shaw, J. (2009). Feminism and the Fantasy Tradition: The Mists of Avalon. In H. Fulton, A companion to Arthurian literature (pp. 463–478). Blackwell Publishing.
Sikorski, D. A. (2018). Religie dawnych Słowian. Przewodnik dla poszukujących. Wydawnictwo Poznańskie.
Sowa, J. (2011). Fantomowe ciało króla. Peryferyjne zmagania z nowoczesną formą. Universitas.
Strzelecka, M. (2023). Ziemianki. Co panie z dworów łączyło z chłopkami. Marginesy.
Szyjewski, A. (2003). Religia Słowian. WAM.
Szymczak, M. (2022). Klątwa żercy. Planeta Czytelnika.
Tazbir J. (2007). Cienie zapomnianych przodków. O Niesamowitej Słowiańszczyźnie Marii Janion: czy Polacy zostali źle ochrzczeni, Tygodnik Powszechny, 3. https://www.tygodnikpowszechny.pl/cienie-zapomnianych-przodkow-137939
Urbanik-Kopeć, A. (2019). Panny służące. Historia nadużycia. Post Factum.
Wielgosz, P. (2022). Sprawa chłopska a mainstream. Czas Kultury, 4. https://czaskultury.pl/artykul/sprawa-chlopska-a-mainstream/
Wierzbicka, K. (2021). Tajne przez magiczne. Spisek Pisarzy.
Wójcik, A. (2019). Fantazmat Wielkiej Lechii. Jak pseudonauka zawładnęła umysłami Polaków. Napoleon V.
Wróblewska, V. (2019). Piast. W: V. Wróblewska (red.), Słownik polskiej bajki ludowej, Wydawnictwo Naukowe UMK. https://bajka.umk.pl/slownik/lista-hasel/haslo/?id=301
Zimmer Bradley, M. (1994). Mgły Avalonu (przeł. M. Pietrzak-Merta). Wydawnictwo Atlantis.
Żukowska, E. (2009). Mityczne struktury fantasy słowiańskiej. W: B. Trocha, T. Rajtaczak (red.), Fantastyczność i cudowność. Wokół źródeł fantasy (s. 207–218). Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie/Copyright Notice
1. Autorzy udzielają wydawcy (Polskiemu Towarzystwu Ludoznawczemu) licencji niewyłącznej na korzystanie z utworu w następujących polach eksploatacji:a) utrwalanie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego;
b) reprodukowanie (zwielokrotnienie) Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego drukiem i techniką cyfrową (ebook, audiobook);
c) wprowadzania do obrotu egzemplarzy zwielokrotnionego Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego;
d) wprowadzenie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego do pamięci komputera;
e) rozpowszechnianie utworu w wersji elektronicznej w formule open access na licencji Creative Commons (CC BY - ND 3.0).
2. Autorzy udzielają wydawcy licencji nieodpłatnie.
3. Korzystanie przez wydawcę z utworu na ww. polach nie jest ograniczone czasowo, ilościowo i terytorialnie.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 11
Liczba cytowań: 0