Maritime Turn and the Sinking of Heweliusz
DOI:
https://doi.org/10.12775/LL.3–4.2025.013Keywords
maritime turn, sinking of Heweliusz, Adam Zadworny, Heweliusz TV seriesAbstract
The article formulates a postulate of a maritime turn in research and public debate in Poland, grounding it in the context of the ongoing folk turn. The text argues for the need to increase maritime awareness and moving some of national interest from traditional land subjects to issues connected with the Baltic Sea. In the first part, the author defines maritime awareness, references concepts from the field of maritime sociology, history of culture and economy so as to show the historical conditions behind land-based foundations of Polish mentality and Poland turning away from the sea. Simultaneously, changing human aspirations and counting maritime economy among challenges for the near future are taken into account. The second part analyzes the significance of Adam Zadworny’s nonfiction book Heweliusz. Tajemnica katastrofy na Bałtyku and the announced Netflix series for the popularization of maritime-related subjects within the postulated maritime turn. It shows that disasters, seen as “useful” in the sphere of communication, may play the role of a catalyst for communal forms of life, whereas when described at a temporal distance in texts of culture with broad public audience, they may co-create social climate favorable for the development of maritime
economy.
References
Anioł, W. (2021). O osobliwościach i walorach politologii humanistycznej. W: M. Karwat, F. Pierzchalski (red.), Uniwersytet i nauka o polityce. Sprawdziany tożsamości (s. 37–58). Oficyna Wydawnicza Aspra.
Bachmann-Medick, D. (2012). Cultural Turns. Nowe kierunki w naukach o kulturze (przeł. K. Krzemieniowa). Oficyna Naukowa.
Bohuszewicz, P. (2012). Po czy w ramach poststrukturalizmu? „Zwroty” badawcze wobec przełomów paradygmatycznych w literaturoznawstwie polskim. W: J. Kowalewski, W. Piasek (red.), Zwroty badawcze w humanistyce. Konteksty poznawcze, kulturowe i społeczno- instytucjonalne (s. 15–43). Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.
Bokszański, Z. (2006). Teoria i socjologia kultury Antoniny Kłoskowskiej. Kultura i Społeczeństwo, 50(3), 191–200. https://doi.org/10.35757/KiS.2006.50.3.8
Bujak, F. (1934). Kultury morskie i lądowe. Wydawnictwa Instytutu Bałtyckiego.
Castells, M. (2008). Społeczeństwo sieci (przeł. M. Marody z zespołem). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Chwalba, A. (2023). Wisła. Biografia rzeki. Wydawnictwo Literackie.
Czechowska, J. (2024). Z głębin do brzegu. Mistrzowie opowieści o morzu (przekł. zbiorowy). Wielka Litera.
Czubaj, M. (2010). Etnolog w mieście grzechu. Powieść kryminalna jako świadectwo antropologiczne. Oficynka.
Dymek, J. (2024, 2 maja). Spór o CPK pokazuje nasze ambicje. Czy możemy mieć ładne rzeczy? Tygodnik Powszechny. https://www.tygodnikpowszechny.pl/spor-o-cpk-pokazuje-nasze-ambicje-czy-mozemy-miec-ladne-rzeczy-186953
Elias, N. (2011). O procesie cywilizacji (przeł. T. Zabłudowski i K. Markiewicz). Wydawnictwo W.A.B.
Flyvbjerg, B. (2001). Making Social Science Matter. Why Social Inquiry Fails and How It Can Succeed Again. Cambridge University Press.
Flyvbjerg, B. (ed.) (2017). The Oxford Handbook of Megaproject Management. Oxford University Press.
Henry, M. S. (2023). Hydronarratives. Water, Environmental Justice, and a Just Transition. University of Nebraska Press.
Janiszewska, K. (2025). Katastrofa Heweliusza. Chmury.
Janiszewski, L. (1984). Społeczeństwo o morskich cechach kulturowych. Przegląd Zachodni, 3–4, 109–120.
Janiszewski, L. (1989). Marynizacja jako kategoria teoretyczna i jako proces społeczny. Przegląd Zachodni, 5–6, 267–283.
Karwacki, R. (1975). Temat morski. Wydawnictwo Morskie.
Kizwalter, T. (2020). Polska nowoczesność. Genealogia. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Kołodziej A., Kołodziej-Durnaś A., Królikowska I. (2024). Fifty Years of Maritime Sociology in Poland. Colloqium, 2(24), 139–154. https://doi.org/10.34813/23coll2024
Konopczyński, W. (2014, 5 sierpnia). Kwestia bałtycka. Ośrodek Myśli Politycznej.
Kostera, M. (2019). Zarządzanie ględami. Nowy Obywatel. https://nowyobywatel.pl/2019/08/05/zarzadzanie-gledami/
Kotarski, E. (1970). Kto ma państwo morskie… Problemy morza w opinii dawnej Polski. Wydawnictwo Morskie.
Kwiatkowski, E. (1945). Budujemy nową Polskę nad Bałtykiem. Państwowy Instytut Wydawniczy.
Kwiatkowski, E. (2009). Początki odbudowy gospodarki morskiej. W: M. Drozdowski (red.), Archiwum Morskie Eugeniusza Kwiatkowskiego. W 90-lecie powrotu Polski nad Bałtyk (s. 364–370). Wydawnictwo Wyższej Szkoły Administracji i Biznesu w Gdyni.
Litwinowicz-Droździel, M. (2022). Morska woda, morska wola. Morze w polskim dyskursie kolonialnym. Przegląd Humanistyczny, 66(2), 11–21. https://doi.org/10.31338/2657-599X.ph.2022-2.1
Macura-Nnamdi, E., Sikora, T. (ed.) (2025). Water. Crises, Critiques, Imaginaries. Routledge.
Obacz, P. (2021). Podziały społeczno-polityczne – tezy teoretyczne. Historia i Polityka, 37(44), 129–138. http://dx.doi.org/10.12775/HiP.2021.028
Omilanowska, M. (red.) (2012). Polska nad Bałtykiem. Konstruowanie identyfikacji kulturowej państwa nad morzem 1918–1939. Słowo/obraz terytoria.
Owczarska, M. (2021). Myśleć przez morze. Sztrandowanie i inne metafory, w poszukiwaniu poznawczych alternatyw. Przegląd Kulturoznawczy, 2(48), 245–267. https://doi.org/10.4467/20843860PK.21.018.14075
Piskorski, J. M. (2020). Pomeranika. Bellona.
Piskozub, A. (2004). Polska morska. Przygoda XX wieku. Wydawnictwo Adam Marszałek.
Piątek, G. (2022). Gdynia obiecana. Miasto, modernizm, modernizacja 1920–1939. Wydawnictwo W.A.B.
Piątkowski, M. (2023). Złoty wiek. Jak Polska została europejskim liderem wzrostu i jaka czeka ją przyszłość. Prześwity.
Rancew-Sikora, D. (2010). Społeczno-symboliczne znaczenie morza. Na przykładzie niejednoznacznej relacji Polski z Bałtykiem. Przegląd Socjologiczny, 3(198), 1–28.
Rylke, A. (1926). Co każdy Polak o morzu swem wiedzieć powinien? Wydawnictwo Ligi Morskiej i Rzecznej.
Simmel, G. (2006). Z psychologii mody. Studium socjologiczne. W: G. Simmel, Most i drzwi. Wybór esejów (przeł. M. Łukasiewicz, s. 20–31). Oficyna Naukowa.
Solikowski, J. D. (1906). Pisma polityczne z czasów pierwszego bezkrólewia. Wydawnictwo J. Czubek.
Soysal, A. (2010). Tajemnica zagłady Heweliusza. Nakładem własnym autora.
Sójka, Z., Kasprzyk, Z. (1986). Polska polityka morska. Wydawnictwo Morskie.
Staciwa, P. (2024). Czarna księga. 49 przykładów marnowania twoich podatków. Fundacja Warsaw Enterprise Institute.
Szahaj, A. (2023). Kulturalizm. Myśl Polityczna, 2(18), 157–195.
Szelburg-Zarembina, E. (1970). Pięknie być człowiekiem. Wybór. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej.
Waldziński, D. (2017). O uprawie morza i nie tylko. Z profesorem Franciszkiem Gronowskim rozmawia Dariusz Waldziński, Problemy Transportu i Logistyki, 1(37), 31–34. https://doi.org/10.18276/ptl.2017.37-06
Wojnowski, K. (2016). Pożyteczne katastrofy. Universitas.
Zadworny, A. (2024). Heweliusz. Tajemnica katastrofy na Bałtyku. Wydawnictwo Czarne.
Znaniecki, F. (1935). Socjologia walki o Pomorze. Wydawnictwa Instytutu Bałtyckiego.
Øverås, T. E. (2025). Bałtyk. Podróż literacka (przeł. E. M. Bilińska, M. Petryk, W. Biliński). Wielka Litera.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 pan Włodzimierz Karol Pessel

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
1. The authors give the publisher (Polish Ethnological Society) non-exclusive license to use the work in the following fields:a) recording of a Work / subject of a related copyright;
b) reproduction (multiplication) Work / subject of a related copyright in print and digital technique (ebook, audiobook);
c) marketing of units of reproduced Work / subject of a related copyright;
d) introduction of Work / object of related copyright to computer memory;
e) dissemination of the work in an electronic version in the formula of open access under the Creative Commons license (CC BY - ND 3.0).
2. The authors give the publisher the license free of charge.
3. The use of the work by publisher in the above mentioned aspects is not limited in time, quantitatively nor territorially.
Stats
Number of views and downloads: 6
Number of citations: 0