Kto schrystianizował Polskę? Źródła tradycji o Mieszku i we wstępie do Żywotu Tradunt św. Stanisława
DOI:
https://doi.org/10.12775/KH.2025.132.3.02Ključne reči
Żywot Tradunt św. Stanisława, śląska Kronika polska, Rocznik poznański I, Genealogia płocka, Mieszko IApstrakt
Artykuł poświęcony jest źródłom dowartościowania dziejowej roli Mieszka I w Żywocie Tradunt św. Stanisława. Anonimowy hagiograf uznał, że przed ślubem z Dąbrówką Mieszko I został ochrzczony przez św. Wojciecha. W ten sposób zasługa chrystianizacji Polski, wbrew wcześniejszej tradycji historycznej, została przeniesiona z Dąbrówki na Mieszka I. Inspiracją dla tego nurtu były pochwały konwersji pierwszego chrześcijańskiego władcy Polski w kronikach Galla Anonima i Wincentego Kadłubka. Jednak dopiero u schyłku XIII w. w śląskiej Kronice polskiej pojawił się pomysł, by na Mieszka I przenieść zasługi chrystianizacyjne wcześniej łączone z kim innym, m.in. z Bolesławem Chrobrym. Żywot Tradunt to jeden z kilku czternastowiecznych utworów, w których opowieść o chrzcie Polski jest układana tak, aby powiększyć sławę Mieszka I.
Reference
Edycje źródłowe
Annales Posnanienses I, wyd. Wojciech Kętrzyński, w: Monumenta Poloniae historica, t. 5, w komisie Księgarni Gubrynowicza i Schmidta, Lwów 1888, s. 874–881.
Anonim tzw. Gall, Kronika polska, tłum. Roman Grodecki, oprac. Marian Plezia, wyd. 7, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1996 (Biblioteka Narodowa).
Anonima tzw. Galla kronika czyli dzieje książąt i władców polskich, wyd. Karol Maleczyński, nakładem Polskiej Akademii Umiejętności, Kraków 1952 (Monumenta Poloniae historica, series nova, t. 2).
Chronica hungaro-polonica, wyd. Béla Karácsonyi, József Attila Tudományegyetem, Szeged 1969 (Acta Universitatis Szegediensis de Attila József Nominatae. Acta Historica, t. 26).
Chronica Polonorum, wyd. Ludwik Ćwikliński, w: Monumenta Poloniae historica, t. 3, w komisie Księgarni Gubrynowicza i Schmidta, Lwów 1878, s. 578–656.
Kronika Dzierzwy, wyd. Krzysztof Pawłowski, nakładem Polskiej Akademii Umiejętności, Kraków 2013 (Monumenta Poloniae historica, series nova, t. 15).
Kronika wielkopolska, wyd. Brygida Kürbis, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1970 (Monumenta Poloniae historica, series nova, t. 8).
Martini Galli Chronicon ad fidem codicum, qui servantur in Pulaviensi tabulario celsissimi Adami Principis Czartoryscii Palatini Regni Poloniarum, denuo recensuit, ex mandato Regiae Societatis Philomathicae Varsaviensis, vitamque S. Stanislai, atque inventarium ecclesiae metropolitanae Gnesnensis adjecit, oprac. Joannes Vincentius Bandtkie, ex mandato Regiae Societatis Philomathicae Varsaviensis, Varsaviae 1824, s. 321–380.
Mistrz Wincenty (tzw. Kadłubek), Kronika polska, tłum. Brygida Kürbis, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1992 (Biblioteka Narodowa).
Mistrza Wincentego zwanego Kadłubkiem Kronika polska, wyd. Marian Plezia, nakładem Polskiej Akademii Umiejętności, Wydawnictwo i Drukarnia „Secesja”, Kraków 1994 (Monumenta Poloniae historica, series nova, t. 11).
Rocznik dawny, w: Najdawniejsze roczniki krakowskie i kalendarz, wyd. Zofia Kozłowska-Budkowa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1978 (Monumenta Poloniae historica, series nova, t. 5), s. 3–17.
Rocznik kamieniecki, wyd. August Bielowski, w: Monumenta Poloniae historica, t. 2, nakładem własnym, Lwów 1872, s. 776–778.
Rocznik kapituły krakowskiej, w: Najdawniejsze roczniki krakowskie i kalendarz, wyd. Zofia Kozłowska-Budkowa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1978 (Monumenta Poloniae historica, series nova, t. 5), s. 21–105.
Rocznik kapituły poznańskiej, w: Roczniki wielkopolskie, wyd. Brygida Kürbis, współpr. Gerard Labuda, Jerzy Luciński, Ryszard Tadeusz Walczak, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1962 (Monumenta Poloniae historica, series nova, t. 6), s. 23–78.
Rocznik małopolski (kodeks Szamotulskiego), wyd. August Bielowski, w: Monumenta Poloniae historica, t. 3, w komisie Księgarni Gubrynowicza i Schmidta, Lwów 1878, s. 135–202.
Rocznik poznański I (starszy), w: Roczniki wielkopolskie, wyd. Brygida Kürbis, współpr. Gerard Labuda, Jerzy Luciński, Ryszard Tadeusz Walczak, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1962 (Monumenta Poloniae historica, series nova, t. 6), s. 129–134.
Rocznik Traski, wyd. August Bielowski, w: Monumenta Poloniae historica, t. 2, nakładem własnym, Lwów 1872, s. 826–861.
Vita s. Stanislai episcopi Cracoviensis (vita minor), wyd. Wojciech Kętrzyński, w: Monumenta Poloniae historica, t. 4, w komisie Księgarni Gubrynowicza i Schmidta, Lwów 1884, s. 238–285.
Vita sancti Stanislai cracoviensis episcopi (vita maior). Auctore fratre Vincentio de ordine fratrum praedicatorum, wyd. Wojciech Kętrzyński, w: Monumenta Poloniae historica, t. 4, w komisie Księgarni Gubrynowicza i Schmidta, Lwów 1884, s. 319–438.
Opracowania
Banaszkiewicz Jacek, „Podanie bohaterskie” o Mieszku I zanotowane w kronice Galla Anonima (I, 4), w: idem, Trzy po trzy o dziesiątym wieku, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2014, s. 262–277.
Banaszkiewicz Jacek, Prolog do „Rocznika kapituły krakowskiej”, św. Stanisław i czas historyczny, w: Przeszłość w kulturze średniowiecznej Polski, t. 1, red. Jacek Banaszkiewicz, Andrzej Dąbrówka, Piotr Węcowski, Instytut Historii PAN, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2018, s. 307–352.
Drelicharz Wojciech, Annalistyka małopolska XIII–XV wieku. Kierunki rozwoju wielkich roczników kompilowanych, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 2003.
Drelicharz Wojciech, „Genealogia płocka”. Źródła, funkcje i treści ideowe, w: Venerabiles, nobiles et honesti. Studia z dziejów społeczeństwa Polski średniowiecznej, red. Andrzej Radzimiński, Anna Supruniuk, Jan Wroniszewski, Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń 1997, s. 433–466.
Drelicharz Wojciech, Historiograficzne inicjatywy związane z odnowieniem Królestwa Polskiego, „Historia Slavorum Occidentis” 13, 2023, 1 (36), s. 55–68.
Drelicharz Wojciech, Idea zjednoczenia królestwa w średniowiecznym dziejopisarstwie polskim, Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, Kraków 2012.
Ganszyniec Ryszard, Nagrobek Bolesława Wielkiego, „Przegląd Zachodni” 1951, 7–8, s. 359–537.
Gołdys Norbert, „Genealogia płocka” – nowe spojrzenie na źródło małopolskie z drugiej połowy XIII wieku, „Studia Historyczne” 61, 2018, 1 (241), s. 5–44.
Grzesik Ryszard, Kronika węgiersko-polska. Z dziejów polsko-węgierskich kontaktów kulturalnych w średniowieczu, Wydawnictwo PTPN, Poznań 1999.
Janiak Damian, Metoda streszczania śląskiej „Kroniki polskiej” w rękopisie I F 218, w: Historiografia doby rozbicia dzielnicowego w Polsce, red. Bartosz Jabłoński, Konrad Maik, Damian Janiak, Łukasz Jędrowski, Wydawnictwo PSP, Poznań 2023, s. 47–79.
Jasiński Tomasz, Rocznik poznański. Ze studiów nad annalistyką polską i czeską, w: Aetas media, aetas moderna. Studia ofiarowane profesorowi Henrykowi Samsonowiczowi w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, red. Halina Manikowska, Agnieszka Bartoszewicz, Wojciech Fałkowski, Instytut Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2000, s. 664–672.
Jurek Tomasz, Polska droga do korony królewskiej 1295–1300–1320, w: Proměna středovýchodní Evropy raného a vrcholného středověku. Mocenské suovislosti a paralely, red. Martin Wihoda, Lukáš Reitinger et al., Matice moravská, Brno 2010, s. 139–191.
Kürbis Brygida, Epitafium Bolesława Chrobrego. Analiza literacka i historyczna, w: eadem, Na progach historii, t. 2, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2001, s. 243–282.
Kuzmová Stanislava, Preaching Saint Stanislaus. Medieval Sermons on Saint Stanislaus of Cracow, His Image and Cult, Wydawnictwo DiG, Warsaw 2013.
Labuda Gerard, Zaginiona kronika w Rocznikach Jana Długosza. Próba rekonstrukcji, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 1983.
Michałowski Roman, Princeps fundator. Studium z dziejów kultury politycznej w Polsce X–XIII wieku, Zamek Królewski w Warszawie, Warszawa 1993.
Mrozowicz Wojciech, Śląska „Kronika polska” w średniowiecznej tradycji historiograficznej, w: Z Gorzanowa w świat szeroki… Studia i materiały ofiarowane Profesorowi Arno Herzigowi w 70-lecie urodzin, red. Krzysztof Ruchniewicz, Marek Zybura, Wydawnictwo Gajt, Wrocław 2007, s. 139–150.
Mrozowicz Wojciech, Śląska „Kronika polska”. Wstęp do studium źródłoznawczego (cz. 1), w: Studia z historii średniowiecza, red. Mateusz Goliński, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2003 (Acta Universitatis Wratislaviensis. Historia, t. 163), s. 105–128.
Nowakowski Tomasz, Zapiska o chrzcie Mieszka I na tle rozwoju najstarszych roczników polskich. U źródeł piastowskiej ideologii władzy, „Tabularium Historiae” 2, 2017, s. 31–55.
Okniński Piotr, Z Kielc czy z Kielczy? O pochodzeniu Wincentego, hagiografa św. Stanisława, „Przegląd Historyczny” 114, 2023, 2, s. 199–215.
Ożóg Krzysztof, Kultura umysłowa w Krakowie w XIV wieku. Środowisko duchowieństwa świeckiego, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1987.
Pielat Kacper, „Hec sunt generaciones ducum et regum Polonie”. Genealogia płocka i jej przekaz w najstarszym kopiariuszu płockim, „Przegląd Historyczny” 116, 2025, 2, s. 7–32.
Rożnowska-Sandraei Agnieszka, Pater Patriae. The Cult of Saint Stanislaus and the Patronage of Polish Kings 1200–1455, UNUM Publishing House, Kraków 2008.
Skibiński Edward, Epitafium Bolesława Chrobrego, w: Studia epigraficzne, red. Joachim Zdrenka, t. 2, Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, Zielona Góra 2006, s. 73–77.
Skierska Izabela, Rocznik poznański I zaginiony i… odnaleziony, „Roczniki Historyczne” 77, 2011, s. 183–203.
Węcowski Piotr, Początki Polski w pamięci historycznej późnego średniowiecza, Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, Kraków 2014.
Wielgosz Zbigniew, Kronika polska – metoda prezentacji dziejów, w: Dawna historiografia śląska, Instytut Śląski, Opole 1980, s. 44–60.
Wielgosz Zbigniew, „Kronika polska” w twórczości dziejopisarskiej klasztoru lubiąskiego, w: Scriptura custos memoriae. Prace historyczne, red. Danuta Zydorek, IH UAM, Poznań 2001, s. 233–252.
Wiszewski Przemysław, Dlaczego cesarz został kuchcikiem, a Piastowie przestali być królami? Przyczynek źródłoznawczy z historii mentalności i polityki XIII-wiecznych Ślązaków, w: Klio viae et invia. Opuscula Marco Cetwiński dedicata, red. Anna Odrzywolska-Kidawa, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2010, s. 91–98.
Wiszewski Przemysław, „Domus Bolezlai”. W poszukiwaniu tradycji dynastycznej Piastów (do około 1138 roku), Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2008.
Wiszewski Przemysław, Polska w kronice Mistrza Wincentego. Ze studiów nad terminologią dzieła i hierarchiami wartości w Polsce pełnego średniowiecza, w: Onus Athlanteum. Studia nad Kroniką biskupa Wincentego, red. Andrzej Dąbrówka, Witold Wojtowicz, Instytut Badań Literackich PAN, Stowarzyszenie „Pro Cultura Litteraria”, Warszawa–Szczecin 2009, s. 75–90.
Zydorek Danuta, W sprawie tradycji o pochówku Bolesława Chrobrego – raz jeszcze, w: Scriptura custos memoriae. Prace historyczne, red. Danuta Zydorek, IH UAM, Poznań 2001, s. 511–522.
Żmudzki Paweł, Dux fabulosus. O tradycji historiograficznej osnutej wokół postaci Leszka Czarnego od „Gesta Lestkonis” do dzieł Bartosza Paprockiego, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2023.
Downloads
Objavljeno
Kako citirati
Broj časopisa
Sekcija
Stats
Number of views and downloads: 8
Number of citations: 0
