Jan Hupka – aktywność społeczno-polityczna na terenie Galicji do 1914 roku
DOI:
https://doi.org/10.12775/KH.2024.131.1.03Ključne reči
Jan Hupka, Galicja, monarchia habsburska, Sejm Krajowy, Polskie Towarzystwo Emigracyjne, konserwatyzm, ziemiaństwoApstrakt
Celem artykułu było ukazanie postaci Jana Hupki, ziemianina, konserwatysty, odgrywającego istotną rolę w polskim życiu politycznym i społecznym autonomicznej Galicji. Hupka był działaczem samorządowym, publicystą i politykiem konserwatywnym. Był także założycielem i członkiem Klubu Konserwatywnego, Stronnictwa Prawicy Narodowej, posłem na Sejm Krajowy. Należał do założycieli Polskiego Towarzystwa Emigracyjnego we Lwowie. Głównym jego celem była opieka i pośrednictwo pracy dla polskiego wychodźstwa zarobkowego oraz promocja kolonizacji. Lojalistycznie nastawiony wobec Wiednia, pozostał gorącym zwolennikiem rozwiązania austro-polskiego, realizowanego konsekwentnie także po wybuchu Wielkiej Wojny. Nabyte przed 1914 r. doświadczenia wykorzystał wówczas do zaangażowania politycznego w obozie aktywistycznym.
Reference
Edycje źródłowe
Bobrzyński Michał, Z moich pamiętników, oprac. Adam Galos, Ossolineum, Wrocław– Kraków 1957.
Bojko Jakub, Gorące słowa. Wybór pism, oprac. Franciszek Ziejka, Universitas, Kraków 2002.
Caro Leopold, Emigracja i jej wpływ na stosunki zdrowotne i na ruch ludności (Zarys referatu na I Zjazd higienistów we Lwowie dnia 19 lipca 1914), W Drukarni C. K. Uniwersytetu Jagiellońskiego pod zarządem Józefa Filipowskiego, Kraków 1914.
Caro Leopold, Emigracja i polityka emigracyjna. Ze szczególnym uwzględnieniem stosunków polskich, z niem. tłum. i znacznie rozszerzył Karol Englisch, Księgarnia św. Wojciecha, Poznań 1914.
Caro Leopold, Odprawa p. Hupce i prawda o P.T.E., Kraków 1914.
Caro Leopold, Prawdziwa działalność P.T.E. – Ignorancja czy zła wola, Kraków 1914.
Caro Leopold, Wychodztwo polskie (odczyt wygłoszony na Zjeździe Centralnego Towarzystwa Rolniczego w Warszawie 18 czerwca 1907 r.), w: Leopold Caro, Nowe Drogi, Poznań 1908.
Caro Leopold, Wychodztwo Polskie, Kraków 1911.
Co jest złego we wnioskach posła Hupki i towarzyszy? Chłopom polskim te uwagi poświęca prawdziwy przyjaciel ludu, wyd. J. Kulczycki, Kraków 1900.
Corpus Studiosorum Universitatis Iagellonicae 1850/51–1917/18, t. 3: E–J, red. Krzysztof Stopka, Historia Iagellonica, Kraków 2006.
Czwarty rok działalności Polskiego Towarzystwa Emigracyjnego w Krakowie (1912), Nakładem Polskiego Towarzystwa Emigracyjnego, Kraków 1913.
Drugi rok działalności Polskiego Towarzystwa Emigracyjnego w Krakowie (1910), Nakładem Polskiego Towarzystwa Emigracyjnego, Kraków 1911.
Górski Antoni, Dwanaście lat istnienia Klubu Konserwatywnego, Nakładem „Czasu”, Kraków 1908.
Hupka Jan, Z wędrówki po Indiach, Wydawnictwo „Czasu”, Kraków 1913.
Hupka Jan, Z zimowej wycieczki, Wydawnictwo „Czasu”, Kraków 1906.
Hupka Jan, Z czasów Wielkiej Wojny. Pamiętnik nie kombatanta, Niwiska 1936 (wyd. 1); Księgarnia Gubrynowicz i Syn, Lwów 1937 (wyd. 2).
Hupka Jan, Ze wspomnień o Jaworskim z czasu wojny, w: Stanisław Estreicher i in., Wł. L. Jaworskiego życie i działalność, Kraków 1931.
Jaworski Władysław L., Listy z Sejmu. R. 1910, Stronnictwo Prawicy Narodowej, Kraków 1911.
Kronika Uniwersytetu Jagiellońskiego od r. 1864 do r. 1887 i obraz jego stanu dzisiejszego wraz z rzeczą o rektorach od czasów najdawniejszych, red. Stanisław Tarnowski i in., Drukarnia UJ, Kraków 1887.
Listy emigrantów do „Przyjaciela Ludu”, „Wieńca i pszczółki”, „Zarania”, „Piasta”, „Wyzwolenia” w latach 1899–1938, wybór Andrzej Pasternak, Rzeszowski Oddział Stowarzyszenia „Wspólna Polska”, Rzeszów 1994.
Listy emigrantów z Brazylii i Stanów Zjednoczonych 1890–1891, oprac. Witold Kula, Nina Assorodobraj-Kula, Marcin Kula, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1973.
Mowa posła Jana Hupki, w: Z sesyi zimowej Sejmu Galicyjskiego r. 1910, Stronnictwo Prawicy Narodowej, Kraków 1910.
Mowa wypowiedziana na zgromadzeniu przedwyborczym większej własności okręgu tarnowskiego, dn. 29 listopada, Stronnictwo Prawicy Narodowej, Kraków 1898.
Pamiętniki emigrantów 1878–1958, Czytelnik, Warszawa 1960.
Przegląd nurtów myśli politycznej Narodowej Demokracji w Galicji i odrodzonej Polsce. Pamiętniki Stanisława Rymara, oprac. Agnieszka Staniszewska, Wydawnictwo-Drukarnia Ekodruk, Kraków 2017.
Spis członków i delegatów galicyjskiego Towarzystwa Łowieckiego wedle powiatów, Galicyjskie Towarzystwo Łowieckie, Lwów 1914.
Stapiński Jan, Pamiętnik, wyd. Krzysztof Dunin-Wąsowicz, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1959.
Statystyka Stowarzyszeń Zarobkowych i Gospodarczych w Galicyi z W. Księstwem Krakowskiem za Rok 1905, Wydawnictwo Związku Stowarzyszeń Zarobkowych i Gospodarczych, Lwów 1906.
Statystyka Stowarzyszeń Zarobkowych i Gospodarczych w Galicyi z W. Księstwem Krakowskiem za Rok 1909, Wydawnictwo Związku Stowarzyszeń Zarobkowych i Gospodarczych, Lwów 1910.
Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1914, C.K. Namiestnictwo, Lwów 1914.
Trzecie walne zgromadzenie Stronnictwa Prawicy Narodowej. Odbyte 7 maja 1910 roku w sali Rady powiatowej w Krakowie. Stronnictwo Prawicy Narodowej, Stronnictwo Prawicy Narodowej, Kraków 1910.
Ustawa łowiecka z dnia 13 lipca 1909. Ustawa łowiecka dla Galicji i Lodomerji z Wielkiem Księstwem Krakowskiem, Nakładem redakcji „Łowca”, Lwów 1909.
XXIV. Sprawozdanie z czynności Towarzystwa Kółek Rolniczych za rok 1906, Nakładem Zarządu Głównego Towarzystwa Kółek Rolniczych, Lwów 1907.
Opracowania
Adamczewski Jan, Mickiewicz w Rzymie aresztowany…, w: Jan Adamczewski, Ech, mój Krakowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1980.
Babraj Barbara, Żaba między Galicją a Wiedniem. Miscellanea sienkiewiczowskie, eBooki. com.pl, Wrocław 2018.
Bardan Jacek, Ziemianin wobec spraw obywatelskich – działalność społeczna i polityczna Jana Hupki w powiecie kolbuszowskim, w: Miasteczko i okolica – od średniowiecza do współczesności, red. Jadwiga Hoff, Muzeum Kultury Ludowej, Kolbuszowa 2006, s. 249–266.
Bieńkowski Wiesław, Hupka Jan, Antoni, Ernest (1866–1952), PSB, t. 10, Wrocław 1962, s. 109.
Broński Krzysztof, Rozwój galicyjskiego systemu bankowego w latach 1841–1914 (Zarys problematyki), „Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie” 2007, 749, s. 75–92.
Bułachtin Maksym A., Konserwatyści polscy a reforma ustawodawstwa wyborczego Galicji na początku XX wieku, „Zeszyty Prawnicze” 7, 2007, 1, s. 101–112.
Buszko Józef, Sejmowa reforma wyborcza w Galicji, PWN, Warszawa 1956.
Drozdowski Mateusz, Naczelny Komitet Narodowy (1914–1918). Polityczne i organizacyjne zaplecze Legionów, Historia Iagellonica, Kraków 2017.
Dudek Tomasz, Stronnictwa konserwatywne zaboru austriackiego wobec kwestii ukraińskiej w Galicji w przededniu wybuchu I wojny światowej (lata 1913–1914), „Krakowskie Studia Małopolskie” 2013, 18, s. 78–91.
Dunin-Wąsowicz Krzysztof, Z dziejów sojuszu obszarnictwa z bogatym chłopstwem w Galicji (1907–1914), „Przegląd Historyczny” 46, 1955, 1–2, s. 213–239.
Emigracja z ziem polskich w czasach nowożytnych i najnowszych (XVIII–XX w.), red. Andrzej Pilch, PWN, Warszawa 1984.
Feldman Wilhelm, Stronnictwa i programy polityczne w Galicji 1846–1906, t. 2, Spółka Nakładowa „Książka”, Kraków 1907.
Garlicki Andrzej, Powstanie Polskiego Stronnictwa Ludowego Piast – 1913–1914, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1966.
Grodziski Stanisław, Sejm Krajowy Galicyjski, t. 1 i 2, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 1992.
Groniowski Krzysztof, Polska emigracja zarobkowa w Brazylii 1871–1914, Ossolineum, Wrocław 1972.
Grzybek Dariusz, Jak przeprowadzić gospodarczą modernizację, zachowując ład polityczny? Myśl społeczna galicyjskich konserwatystów, „Politeja” 2005, 2, s. 453–479.
Gucka Agnieszka, Obraz emigracji polskiej na łamach „Dziennika Poznańskiego” (1859– 1939) i „Kuriera Poznańskiego” (1872–1939), Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, Warszawa 2005.
Hahn Wiktor, W sprawie obchodu setnej rocznicy urodzin Juliusza Słowackiego na obczyźnie, zwłaszcza w koloniach polskich w Ameryce, „Polski Przegląd Emigracyjny” 1909, 5.
Holzer Jerzy, Molenda Jan, Polska w pierwszej wojnie światowej, Wiedza Powszechna, Warszawa 1973.
Jakubek Mariusz, Krakowski „Czas” – środowisko dziennikarskie w latach 1848–1918, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne” 2005, 132, s. 147–166.
Jarowiecki Jerzy, Studia nad prasą polską XIX i XX wieku, t. 2, Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków 2006.
Jaskólski Michał, Kaduceus polski. Myśl polityczna konserwatystów krakowskich 1866– 1934, PWN, Warszawa–Kraków 1990.
Jedlicki Jerzy, Autorzy i bohaterowie, „Kwartalnik Historyczny” 71, 1964, 3, s. 717–726.
Klarner Izabela, Emigracja z Królestwa Polskiego do Brazylii 1890–1914, Książka i Wiedza, Warszawa 1975.
Kowalski Grzegorz Maria, Instytucje organizujące wychodźstwo w Galicji w latach 1901–1914. Organizacja, działalność, propaganda emigracyjna, w: Wielokulturowość polskiego pogranicza. Ludzie – idee – prawo. Materiały ze Zjazdu Katedr Historycznoprawnych, Augustów, 15–18 września 2002 roku, red. Adam Lityński, Piotr Fiedorczyk, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2003.
Kowalski Grzegorz Maria, Prawna regulacja wychodźstwa na ziemiach polskich pod panowaniem austriackim w latach 1832–1914, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 54, 2002, 1, s. 171–191.
Kowalski Grzegorz Maria, Przestępstwa emigracyjne w Galicji 1897–1918. Z badań nad dziejami polskiego wychodźstwa, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2003.
Kowalski Grzegorz Maria, „Upraszam o łaskawe udzielenie mi informacyj w sprawach emigracyjnych…” Korespondencja do Polskiego Towarzystwa Emigracyjnego w Krakowie (1911–1912), „Przegląd Polonijny” 30, 2004, 2, s. 97–116.
Koziołek Adam, Od „prasy dla ludu” do „prasy ludowej” – ewolucja polskich czasopism w zaborze austriackim, „Wieś i Rolnictwo” 2019, 4 (185), s. 67–86.
Krasucki Eryk, Dyskusje polskich historyków (krajowych) wokół biografistyki – między „odwilżą” a upadkiem PRL, „Polish Biographical Studies” 2014, 2, s. 11–37.
Król Anna, Ilustrowane dzieje pomnika Adama Mickiewicza w Krakowie, Muzeum Narodowe, Kraków 1999.
Lenart Zbigniew, Samorząd powiatu kolbuszowskiego w latach 1867–1939. Wprowadzenie do monografii, „Rocznik Kolbuszowski” 10, 2010, s. 101–121.
Łazuga Waldemar, Kalkulować… Polacy na szczytach C.K. Monarchii, Zysk i S-ka, Poznań 2013.
Łazuga Waldemar, Ostatni stańczyk. Michał Bobrzyński – portret konserwatysty, Bene Nati, Poznań 1982.
Łepkowski Tadeusz, Biografistyka. Żywotność, tradycjonalizm, nowoczesność, „Kwartalnik Historyczny” 82, 1975, 1, s. 100–109.
Mazurek Jerzy, Kraj a emigracja. Ruch ludowy wobec wychodźstwa chłopskiego do krajów Ameryki Łacińskiej (do 1939 roku), Instytut Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, Warszawa 2006.
Milewska Wacława, Nowak Janusz Tadeusz, Zientara Maria, Legiony Polskie 1914–1918. Zarys historii militarnej i politycznej, Księgarnia Akademicka, Kraków 1998.
Mleczak Jan, Akcja werbunkowa Naczelnego Komitetu Narodowego w Galicji i w Królestwie Polskim w latach 1914–1916, Polskie Towarzystwo Historyczne, Przemyśl 1988.
Monokl [S. Rossowski], Dr Jan Hupka, w: Wizerunki sejmowe. Ludzie i sprawy. Przyczynek do historii samorządu galicyjskiego. Seria pierwsza, Drukarnia Zygmunta Hałacińskiego, Lwów 1903.
Morawski Wojciech, Banki komercyjne na wschodnich ziemiach II Rzeczypospolitej, „Acta Archaeologica Lodziensia” 2015, 61, s. 85–94.
Myśliński Jerzy, Z dziejów prasy konserwatywnej w Krakowie przed pierwszą wojną światową. Sprawy finansowania wydawnictw, „Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego” 5, 1966, 1, s. 117–131.
Okołowicz Józef, Dr Leopold Caro a P.T.E., Odbitka z „Polskiego Przeglądu Emigracyjnego”, Przegląd Emigracyjny, Kraków 1914.
Okołowicz Józef, Wychodźtwo i osadnictwo polskie przed wojną światową, Nakładem Urzędu Emigracyjnego, Warszawa 1920.
Okoń Waldemar, O krakowskim pomniku Adama Mickiewicza raz jeszcze, „Quart. Kwartalnik Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego” 2006, 1, s. 18–31.
Ostrowski Juliusz, Księga herbowa rodów polskich, Skład Gł. Księgarni B. Bolcewicza, Warszawa 1897.
Pająk Jerzy Z., Od autonomii do niepodległości. Kształtowanie się postaw politycznych i narodowych społeczeństwa Galicji w warunkach Wielkiej Wojny 1914–1918, Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, Kielce 2012.
Pajewski Janusz, Odbudowa państwa polskiego 1914–1918, PWN, Warszawa 1978.
Piekarczyk Jerzy, Zemsta Stańczyka czyli krakowskie spory, KAW, Kraków 1990.
Piórek Marian, Kolbuszowska Rada Szkolna, „Ziemia Kolbuszowska” 2002, 2, s. 13.
Poczet szlachty galicyjskiej i bukowińskiej, Drukarnia Instytutu Stauropigiańskiego, Lwów 1857.
Redzik Adam, „Ruch Społeczny” (1898–1899) – czasopismo prawno-polityczne prof. Antoniego Górskiego, „Palestra” 2011, 5–6, s. 217–220.
Rostworowski Emanuel, Biografia, biogram, historia grup i pokoleń, „Kwartalnik Historyczny” 80, 1973, 2, s. 352–359.
Rostworowski Emanuel, Biografistyka dziejów najnowszych, „Dzieje Najnowsze” 5, 1973, 3, s. 153–158.
Ruszała Kamil, Galicyjski Eksodus. Uchodźcy podczas I wojny światowej w monarchii Habsburgów, Universitas, Kraków 2021.
Semczyszyn Magdalena, Specyfika kampanii wyborczych do Sejmu Krajowego i Rady Państwa w Galicji Wschodniej w latach 1867–1901, w: Między polityką, historią a pamięcią historyczną, red. Waldemar Łazuga, Sebastian Paczos, Instytut Historii UAM, Poznań 2016.
Sierżęga Paweł, W trosce o pamięć wieszcza. Lwów w obchodach sprowadzenia zwłok Adama Mickiewicza do Krakowa – 4 lipca 1890, „Galicja. Studia i Materiały” 2021, 7, s. 300–315.
Skowroński Maciej, Gmina Niwiska, Apla, Krosno 2000.
Skowroński Maciej, Ośrodek garncarski w Niwiskach, „Ziemia Kolbuszowska” 1999, 3, s. 14.
Skowroński Maciej, Rys historyczny powiatu kolbuszowskiego 1855–1975, w: Powiat kolbuszowski 1855–2005, red. Wiesław Walat, Pobitno Oficyna, Kolbuszowa–Rzeszów 2005.
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. 6, Warszawa 1885.
Suleja Włodzimierz, Orientacja austro-polska w latach I wojny światowej (do aktu 5 listopada 1916 roku), Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1992.
Suleja Włodzimierz, Tymczasowa Rada Stanu, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 1998.
Szlachta Bogdan, Polscy konserwatyści wobec ustroju politycznego do 1939 roku, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2000.
Szlachta Bogdan, Z dziejów polskiego konserwatyzmu, Dante, Kraków 2000.
Szukiewicz Wojciech, Sprawa wychodźtwa. Rzecz o potrzebie zorganizowania i roztoczenia opieki nad wychodźtwem ludu polskiego, Warszawa 1910.
Szymczak Damian, Galicyjska „ambasada” w Wiedniu. Dzieje ministerstwa dla Galicji 1871–1918, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2013.
Szymczak Damian, Między Habsburgami a Hohenzollernami. Rywalizacja niemiecko-austro-węgierska w okresie I wojny światowej a odbudowa państwa polskiego, Avalon, Kraków 2009.
Świątecka Maria, Sprowadzenie zwłok Adama Mickiewicza do kraju, w: Kraków Mickiewiczowi, red. Danuta Rederowa, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1956.
Tatuśko Andrzej, Z historii Banku Spółdzielczego w Kolbuszowej, cz. 1, „Ziemia Kolbuszowska” 2004, 8, s. 16–17.
Tyrowicz Marian, Dzwonkowski Edward (1824–1887), PSB, t. 6, Wrocław 1948, s. 187–188.
Wątor Adam, Ziemianin polityk. Tadeusz Cieński 1856–1925. Z dziejów konserwatyzmu wschodniogalicyjskiego, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 1997.
Więch Antoni, Dr Jan Hupka (1866–1952). Polityk, podróżnik, publicysta, „Rocznik Kolbuszowski” 18, 2018, s. 201–209.
Więch Antoni, Polityk, podróżnik, publicysta. Życie dra Jana Hupki (1866–1952), wyd. Libra, Rzeszów 2019.
Zakrzewski Andrzej, Wincenty Witos. Chłopski polityk i mąż stanu, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1977.
Zamoyski Grzegorz, Rada Powiatowa w Kolbuszowej w latach 1892–1914, w: Pięć wieków Kolbuszowej 1500/1508–2008. Studia, szkice i materiały z dziejów miasta i powiatu, red. Sławomir Zych, Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna, Kolbuszowa 2009, s. 275–306.
Downloads
Objavljeno
Kako citirati
Broj časopisa
Sekcija
Stats
Number of views and downloads: 64
Number of citations: 0