Czy Związek Sowiecki oferował Polsce Gdańsk i Prusy Wschodnie? Dyplomacja polska a kryzys międzynarodowy jesienią 1923 roku
DOI:
https://doi.org/10.12775/KH.2025.132.4.03Słowa kluczowe
Polska, ZSRR, Niemcy, kryzys rewolucyjny 1923, Wiktor Kopp, polityka międzynarodowaAbstrakt
Artykuł poświęcony jest nowej próbie analizy sowieckiej oferty dla Polski w sprawie Górnego Śląska i Prus Wschodnich z jesieni 1923 r. w zamian za zgodę na tranzyt dostaw zboża do pogrążonych w rewolucyjnym kryzysie Niemiec. Rezultat dociekań nad tą sprawą prowadzi do konkluzji, że żadnej swobodnej oferty nie było, ale jedynie nastąpiła próba zneutralizowania Polski, którą Sowieci podejrzewali o zamiary interwencji w Niemczech i opanowania Prus Wschodnich, Gdańska i Górnego Śląska.
Bibliografia
Edycje źródłowe
Akten zur deutschen auswärtigen Politik, seria A, t. 8, 9, Imprimerie Nationale, Gӧttingen 1990.
Biesiedowskij Grigorij Z., Zdrada Sowietów. Pamiętniki dyplomaty sowieckiego, Polski Instytut Wydawniczy, Katowice b.d. [1931] (wyd. ang. 1931).
Dąbski Jan, Pokój ryski. Wspomnienia, pertraktacje, tajne układy z Joffem, listy, Muzeum Historii Polski, Warszawa 2022 (wyd. 1, 1931).
Depesze poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie, t. 2: Marzec 1923 ‒ maj 1926, oprac. Wojciech Rojek, Józef Łaptos, Kraków 2019 (online).
Deutsche Oktober. 1923, Ein Revolutionsplan und sein Scheitern, red. Bernhard H. Bayerlein i in., Aufbau-Verlag, Berlin 2003.
Die Ruhrkrise 1923. Wendepunkt der internationalen Beziehungen nach dem Ersten Weltkrieg, red. Karl Schwabe, Schöningh, Paderborn 1984.
Documents diplomatiques français. 1922, t. 2: 1 Juillet ‒ 31 Décembre 1922, Imprimerie nationale, Paris 2008.
Documents diplomatiques français. 1923, t. 2: 1 Juillet ‒ 31 Decembre 1923, Imprimerie nationale, Paris 2013.
Documents on British Foreign Policy, seria 1, t. 23, London 1981.
Dokumenty do historii stosunków polsko-sowieckich 1918‒1945, t. 1: 1918‒1926, red. Jan Jacek Bruski, Mariusz Wołos, cz. 2, Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, Warszawa 2020.
Dokumenty i materiały do historii stosunków polsko-radzieckich, t. 4, red. Natalia Gąsiorowska-Grabowska, Książka i Wiedza, Warszawa 1965.
Dokumenty z dziejów polskiej polityki zagranicznej 1918‒1939, t. 1: 1918‒1932, oprac. Tadeusz Jędruszczak, Maria Nowak-Kiełbikowa, Instytut Wydawniczy „Pax”, Warszawa 1989.
Łopatniuk Stanisław, Misja Wiktora Koppa w Warszawie w 1923 r., „Z Dziejów Stosunków Polsko-Radzieckich. Studia i Materiały” 8, 1971, s. 199‒200.
Protokoły Komitetu Politycznego Rady Ministrów 1921‒1926, oprac. Marek Jabłonowski, Włodzimierz Janowski, Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, Wyższa Szkoła Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora, Warszawa‒Pułtusk 2004.
Stalin Józef W., Dzieła, t. 4: Listopad 1917‒1920, Książka i Wiedza, Warszawa 1951.
The Foreign Office and the Kremlin. British Documents on Anglo-Soviet Relations 1941‒45, red. Graham Ross, Cambridge University Press, Cambridge‒London 1984.
Trocki Lew, Moje życie. Próba autobiografii, „Bibljon”, Warszawa 1930 (wyd. oryg. 1930).
Opracowania
Bartoszewicz Henryk, Roman Knoll. Polityk i dyplomata, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2018.
Broué Pierre, Trotsky, Fayard, Paris 1988.
Fayet Jena-François, Karl Radek (1885‒1939). Biographie politique, Peter Lang, Bern 2000.
Goldbach Marie-Luise, Karl Radek und die deutsch-sowjetischen Beziehungen 1918‒1923, Verlag Neue Gesellschaft, Bonn‒Bad Godesberg 1973.
Historia dyplomacji 1914‒1939, t. 3, red. W. Chwostow i in., Warszawa 1975.
Khlevniuk Oleg, Stalin. Nowa biografia, Znak Horyzont, Kraków 2016.
Korbel Josef, Poland between East and West. Soviet and German Diplomacy toward Poland, 1919‒1933, Princeton University Press, Princeton 1963.
Kornat Marek, Koncepcja przemarszu Armii Czerwonej przez terytorium Polski (1934‒1939), w: Politycy, dyplomaci i żołnierze. Studia i szkice z dziejów stosunków międzynarodowych w XX i XXI wieku ofiarowane Profesorowi Andrzejowi Maciejowi Brzezińskiemu w 70. rocznicę urodzin, red. Dariusz Jeziorny, Sławomir M. Nowinowski, Radosław P. Żurawski vel Grajewski, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2017, s. 327‒345.
Kornat Marek, Niedoszły czwarty rozbiór Polski? Zbliżenie niemiecko-sowieckie (1920). Realia, interpretacje, hipotezy, w: 1920 rok ‒ wojna światów, t. 2: Europa wobec wojny polsko-bolszewickiej, red. Elżbieta Kowalczyk, Konrad Rokicki, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2023, s. 179‒208.
Kotłowski Tadeusz, Historia Republiki Weimarskiej 1919‒1933, IH UAM, Poznań 1997.
Krasuski Jerzy, Stosunki polsko-niemieckie 1919‒1932, Instytut Zachodni, Poznań 1975.
Linke Hörst Gunther, Deutsch-sowjetische Beziehungen bis Rapallo, Wissenschaft und Politik Verlag, Köln 1970.
Lipski Józef, Przyczynki do polsko-niemieckiej deklaracji o nieagresji, „Bellona” I‒VI 1951, 1–2, s. 18–36.
Madajczyk Piotr, Polski atak na Niemсy w 1923 roku?, „Dzieje Najnowsze” 1988, 2, s. 157–164.
Materski Wojciech, Dyplomacja RP wobec problemów bezpieczeństwa państwa (maj 1923 – maj 1926), w: Historia dyplomacji polskiej, t. 4: 1918–1939, red. Piotr Łossowski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1995, s. 233‒248.
Materski Wojciech, Na widecie. II Rzeczpospolita wobec Sowietów 1918‒1943, Instytut Studiów Politycznych PAN, Rytm, Warszawa 2005.
Nowak Andrzej, Pierwsza zdrada Zachodu. 1920 ‒ zapomniany appeasement, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2015.
Nowak-Kiełbikowa Maria, Konstanty Skirmunt. Polityk i dyplomata, Wydawnictwo Neriton, Instytut Historii PAN, Warszawa 1998.
Ruge Wolfgang, Die Stellungnahme der Sowjetunion gegen die Besetzung des Ruhrgebietes. Zur Geschichte der deutsch-sowjetischen Beziehungen von Januar bis September 1923, Akademie-Verlag, Berlin 1962.
Skrzypek Andrzej, Nie spełniony sojusz? Stosunki sowiecko-niemieckie 1917‒1941, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1992.
Stone David R., The Prospect of War? Lev Trotskii, the Soviet Army, and the German Revolution in 1923, „The International History Review” 25, 2003, 4, s. 799–817.
Szklarska-Lohmannowa Alina, Polsko-czechosłowackie stosunki dyplomatyczne w latach 1918‒1925, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN, Wrocław 1967.
Wandycz Piotr S., France and her Eastern Allies, 1918‒1925. French-Czechoslovak-Polish Relations from the Paris Peace Conference to Locarno, University of Minnesota Press, Minneapolis 1962.
Whitewood Peter, The Soviet-Polish War and Its Legacy. Lenin’s Defeat and the Rise of Stalinism, Bloomsbury Academic, London 2023.
Wołkogonow Dmitrij, Lenin, Wydawnictwo Amber, Warszawa 1997 (oryg. ros. 1994).
Wołkogonow Dmitrij, Trocki. Niewolnik idei, ideolog zbrodni, Wydawnictwo Amber, Warszawa 1999 (oryg. ros. 1992).
Zeidler Manfred, Reichswehr und Rote Armee 1920‒1933. Wege und Stationen einer ungewöhnlichen Zusammenarbeit, De Gruyter Oldenbourg, München 1994.
Зубачевский Виктор А., Политика России в отношении восточной части Центральной Европы (1917–1923 гг.), Изд-во ОмГПУ, Омск 2005.
Кантор Юлия, Волос Мариуш, Треугольник Москва-Варшава-Берлин. Очерки истории советско-польско-германских отношений в 1918–1939 гг., Европейский Дом, Санкт-Петербург 2011.
Политбюро ЦК РКП(б) – ВКП(б) и Европа. Решения «особой папки» 1923–1939, РОССПЭН, Москва 2001.
Советско-польские отношения в 1918–1945 гг. Сборник документов в четырех томах, t. 1: 1917–1926, red. Михаил М. Наринский, Артем В. Мальгин, МГИМО, Москва 2017.
Чepнопepoв Василий Львович, Диплoмaт В.Л. Кoпп и егo poль в фopмиpoвaнии coвeтcкoй политики в oтношении Гермaнии (1919–1924 гг), Оглавление, Нижний Новгород 2006.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 14
Liczba cytowań: 0
