Noble Judges and Court Officials of the Vilnius Gubernia between 1801 and 1831. A Sketch for a Group Portrait
DOI:
https://doi.org/10.12775/KH.2025.132.2.02Keywords
personal forms, Vilnius gubernia, Russian Empire, officials, judiciaryAbstract
After the establishment of Russian rule over the territories of the former Grand Duchy of Lithuania, efforts were initially made to integrate these areas into the empire while maintaining the existing legal system and preserving noble self-government. A key function of the noble assemblies (sejmiks), which were the institutional bedrock of this system, was the election of officials. Every three years, hundreds of representatives of the privileged estate, including members of the judiciary, were elected by the sejmiks. This article analyses the social background, education, wealth, and careers of officials in the Vilnius Gubernia from 1801 to 1831, revealing the increasing stratification within this group.
References
Edycje źródłowe
Jełowicki Aleksander, Moje wspomnienia, nakładem Jana Konstantego Żupańskiego, Poznań 1877.
Morawski Stanisław, Szlachta-bracia. Wspomnienia, gawędy, dialogi (1802–1850), wyd. Adam Czartkowski, Henryk Mościcki, Wydawnictwo Polskie R. Wegnera, Poznań 1929.
Ustrzycki Mirosław, Ziemianie polscy na Kresach 1864–1914. Świat wartości i postaw, Wydawnictwo Arcana, Kraków 2006.
Opracowania
Bairašauskaitė Tamara, Diariusz sejmiku 1817 r. jako źródło do dziejów szlachty litewskiej, w: Pogranicze polsko-litewsko-białoruskie. Źródła historyczne i stan badań (materiały z konferencji), red. Marek Kietliński, Wydawnictwo PRYMAT, Białystok 2003, s. 76–83.
Bairašauskaitė Tamara, Lietuvos bajorų savivalda. XIX a. pirmojoje pusėje, Lietuvos istorijos instituto leidykla, Vilnius 2003.
Bairašauskaitė Tamara, O litewskich marszałkach gubernialnych i powiatowych (do 1863 r.), „Przegląd Wschodni” 4, 1997, 2, s. 427–441.
Bairašauskaitė Tamara, Sejmiki litewskie w pierwszej ćwierci XIX wieku: prawo i zwyczaj, „Przegląd Historyczny” 89, 1998, 1, s. 125–129.
Bairašauskaitė Tamara, Sejmiki w guberniach litewskich w pierwszej połowie XIX wieku, „Czasy Nowożytne” 12, 2002, s. 85–101.
Bardach Juliusz, Wieloszczeblowa świadomość narodowa na ziemiach litewsko-ruskich Rzeczpospolitej w XVII–XX wieku, w: Pamiętnik XV Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich, red. Jacek Staszewski, t. 1, cz. 1, Wydawnictwo Adam Marszałek, Gdańsk–Toruń 1995, s. 25–38.
Beauvois Daniel, Inteligencja bez wyjścia: wiedza a przywileje społeczne w Wileńskim Okręgu Szkolnym (1803–1832), w: Inteligencja polska pod zaborami, red. Ryszarda Czepulis-Rastenis, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1978, s. 49–55.
Beauvois Daniel, Trójkąt ukraiński. Szlachta, carat i lud na Wołyniu, Podolu i Kijowszczyźnie 1793–1914, tłum. Krzysztof Rutkowski, wyd. 2, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2011 (oryg. franc. poszczególnych części książki: 1985, 1993, 2003).
Bieliński Józef, Uniwersytet Wileński, t. 3, Druk W.L. Anczyca i spółki, Kraków 1899– 1900.
Borowy Wacław, Chodźko Ignacy, w: Polski słownik biograficzny, red. Franciszek Kubacz, t. 3, nakładem Akademii Umiejętności, Kraków 1937, s. 382–384.
Czubaty Jarosław, Zasada „dwóch sumień”. Normy postępowania i granice kompromisu politycznego Polaków w sytuacjach wyboru (1795–1815), Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2005.
Dvoyenosova Galina, Szlachecka księga genealogiczna (1785–1917) jako źródło do historii rosyjskiej biurokracji, w: Dzieje biurokracji, t. 11, red. Marcin Kruszyński, Tomasz Osiński, Lublin 2000, s. 15–23.
Godek Sławomir, III Statut Litewski w dobie porozbiorowej, Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa 2012.
Godek Sławomir, O pieniactwie na Litwie według Włodzimierza Gadona, „Zeszyty Prawnicze” 12, 2012, 1, s. 95–112.
Godek Sławomir, O stanie i potrzebach guberni litewskich w roku 1810 w świetle protokołów czynności delegacji szlacheckiej w Petersburgu, „Zeszyty Prawnicze” 14, 2014, 3, s. 38–50.
Korobowicz Artur, Witkowski Wojciech, Historia ustroju i prawa polskiego (1772–1918), Wolters Kluwer, Warszawa 2017.
Korobowicz Artur, Witkowski Wojciech, Prawo i sądy na zabranych wschodnich ziemiach Rzeczypospolitej w XIX w., „Czasopismo Prawno-Historyczne” 55, 2003, 1, s. 61–84.
Korowicki Aleksander, Porządek sądowy kryminalny: podług praw rosyjskich z dodaniem odmian guberniom zachodnich właściwych, nakładem Józefa Zawadzkiego, Wilno 1831.
Korowicki Aleksander, Proces cywilny litewski, Józef Zawadzki własnym nakładem, Wilno 1826.
Korowicki Aleksander, Proces graniczny, Józef Zawadzki własnym nakładem, Wilno 1827.
Korybut-Marciniak Maria, Szkic do portretu urzędników guberni północno-zachodnich Rosji do końca lat pięćdziesiątych XIX wieku na przykładzie urzędników izb skarbowych, „Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej” 58, 2023, 1, s. 5–31.
Korybut-Marciniak Maria, W poszukiwaniu sposobów do życia – uwarunkowania społeczno-polityczne kresowej inteligencji urzędniczej w XIX stuleciu. Przypadek Stanisława Dolińskiego, „Studia z Historii Społeczno-Gospodarczej XIX i XX Wieku” 19, 2018, s. 123–140.
Korybut-Marciniak Maria, Z Uniwersytetu Wileńskiego do biura – kariery urzędnicze absolwentów Wszechnicy Wileńskiej, w: Będziemy wzorem innym, sobie samym chlubą. W 200. rocznicę powstania Towarzystwa Filomatów, red. Andrzej Szmyt, Elżbieta Klimus, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2020, s. 102–117.
Kowalik Jolanta, Stan sądownictwa szlacheckiego i urzędnicy sądów szlacheckich guberni wileńskiej w świetle formularzy osobowych z 1822 r., „Niepodległość i Pamięć” 28, 2021, 4 (76), s. 39–74.
Kowalik Jolanta, Urzędnicy sądowi departamentu/izby cywilnej Wileńskiego Sądu Głównego w latach 1802–1853, „Studia z Historii Społeczno-Gospodarczej XIX i XX Wieku” 24, 2023, s. 7–28.
Łopatecki Karol, Rzeczywistość sądowo-prawna jednodworców w świetle dzieła Wincentego Dunin-Marcinkiewicza „Pińska szlachta”, „Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej” 50, 2020, 2, s. 5–31.
Malewski Czesław, Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. Powiaty lidzki, oszmiański i wileński, Instytut Historii PAN, Fundacja Lanckorońskich, Warszawa 2016.
Mościcki Henryk, Czyż Gasper (Kacper) h. Godziemba, w: Polski słownik biograficzny, red. Władysław Konopczyński, t. 4, nakładem Akademii Umiejętności, Kraków 1938, s. 379.
Mościcki Henryk, Pod berłem carów, Instytut Wydawniczy „Bibljoteka Polska”, Warszawa 1924.
Sikorska-Kulesza Jolanta, Deklasacja drobnej szlachty na Litwie i Białorusi w XIX wieku, Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, Warszawa 1995.
Sikorska-Kulesza Jolanta, Wileńskie „Wiadomości Brukowe” wobec sejmików szlacheckich w II dekadzie XIX w. na Litwie, „Przegląd Wschodni” 8, 2002, 1, s. 97–117.
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. 13, nakładem Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, Warszawa 1893.
Wileński słownik biograficzny, red. Henryk Dubowik, Leszek Jan Malinowski, wyd. 2 poszerz., Towarzystwo Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej, Bydgoszcz 2008.
Winiarz Adam, Nauczanie domowe polskich dzieci w dobie niewoli narodowej (1795– 1918), w: Nauczanie domowe dzieci polskich od XVIII do XX wieku. Zbiór studiów, red. Krzysztof Jakubiak, Adam Winiarz, Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2004, s. 11–113.
Zasztowt Leszek, Koniec przywilejów – degradacja drobnej szlachty polskiej na Litwie historycznej i prawobrzeżnej Ukrainie w latach 1831–1868, „Przegląd Wschodni” 1, 1991, 3, s. 615–640.
Żytkowicz Leonid, Rządy Repnina na Litwie w latach 1794–7, Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie, Wilno 1938.
Андреев Александр Радиевич, Российская государственность в терминах. IX – начало XX века, Крафт+, Москва 2001.
Aнучин Евгений Николаевич, Исторический обзор развития административнополицейских уч реждений в России с Учреждения о губерниях 1775 г. до последнего времени, Типография Министерства внутренних дел, Санкт-Петербург 1872.
Зайончковский Пётр Андреевич, Правительственный аппарат самодержавной России в XIX в., Мысль, Москва 1978.
Шепелев Леонид Ефимович, Чиновный мир России XVII – начало XX в., Искусство-СПб, Санкт-Петербург 1999.
Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона в 86 т., t. 24, Типография И.А. Ефрона, Санкт-Петербург 1898.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 211
Number of citations: 0
