Historia biogramu Feliksa Dzierżyńskiego w Polskim słowniku biograficznym w latach 1939–1949
DOI :
https://doi.org/10.12775/KH.2025.132.3.03Mots-clés
Polski słownik biograficzny, Polska Akademia Umiejętności, cenzura, Feliks Dzierżyński, Władysław Konopczyński, Władysław Pobóg-Malinowski, Helena Wereszycka, Stanisław SkrzeszewskiRésumé
Biogram Feliksa Dzierżyńskiego, zamówiony przez redakcję PSB u Władysława Pobóg-Malinowskiego i dostarczony przez autora latem 1939 r., został napisany zgodnie z obowiązującymi wówczas zasadami. Wojna i zmiana ustroju opóźniły jego edycję. W 1947 r. stał się przedmiotem ingerencji cenzury władz komunistycznych Polski Ludowej, a także wymuszonej autocenzury. Biogram Dzierżyńskiego, ponownie opracowany w redakcji przez Helenę Waniczek (Wereszycką) i zaakceptowany przez członków Komitetu Redakcyjnego, został odrzucony przez cenzorów. Historia tego artykułu, napisanego dla wydawnictwa naukowego, pokazuje przyspieszenie w latach 1947–1949 decyzji związanych z wprowadzaniem zasad stalinowskich ograniczających wolność badań naukowych oraz ich konsekwencje.
Références
Barycz Henryk, Pięćdziesiąt lat Polskiego Słownika Biograficznego. Jego narodziny – trudne początki – perspektywy rozwoju, „Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej” 38, 1988, 1/2, s. 211, 218–219, 222.
Biliński Piotr, Józef Feldman (1899–1946). Historyk dziejów nowożytnych i nowoczesnych, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2025.
Biliński Piotr, Władysław Konopczyński (1880–1952). Człowiek i dzieło, Ośrodek Myśli Politycznej, Kraków 2017.
Biliński Piotr, Władysław Konopczyński. Historyk i polityk II Rzeczypospolitej (1880–1952), Inicjatywa Wydawnicza „Ad Astra”, Warszawa 1999.
Bogucka Maria, Życie z cenzurą, w: Cenzura w PRL. Relacje historyków, oprac. Zbigniew Romek, Wydawnictwo Neriton, Instytut Historii PAN, Warszawa 2000, s. 49.
Chmielewski Witold Jan, Stanisław Skrzeszewski wobec ludzi nauki w świetle własnych notatek, listów i pism (1944–1950), Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, Instytut Historii Nauki PAN, Warszawa 2014.
Czachowska Jadwiga, Zmagania z cenzurą słowników i bibliografii literackich w PRL, w: Piśmiennictwo – systemy kontroli – obiegi alternatywne, red. Janusz Kostecki, Alina Brodzka, t. 2, Biblioteka Narodowa, Instytut Książki i Czytelnictwa, Warszawa 1992, s. 216–217.
Czeppe Maria, Władysław Konopczyński twórca Polskiego Słownika Biograficznego, w: Władysław Konopczyński 1880–1952. Materiały z posiedzenia naukowego PAU w dniu 21 czerwca 2002 r., oprac. Józef Andrzej Gierowski, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 2005, s. 75.
Dunin-Wąsowicz Krzysztof, Płoski Stanisław, w: Polski słownik biograficzny, t. 26, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław 1981, s. 803–807.
Gardocki Wiktor, Cenzorzy w latach 1945–1990. Wybrane aspekty pracy, w: idem, Pod presją cenzury. Szkice o kontroli słowa w latach 1945–1990, Wydawnictwo Episteme, Lublin 2022, s. 17–18.
Głowiński Michał, Nieobecne ogniwo. Pamiątka z odwilży, „Przegląd Polityczny” 2001, 52/53, s. 74–79.
Hübner Piotr, Represje polityczne – Władysław Konopczyński, w: idem, Zwierciadło nauki. Mała encyklopedia polskiej nauki akademickiej, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 2013, s. 585–588.
Hübner Piotr, Siła przeciw rozumowi. Losy Polskiej Akademii Umiejętności w latach 1939–1989, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1994.
Kamińska-Chełminiak Kamila, Cenzura w Polsce 1944–1960. Organizacja, kadry, metody pracy, Wydział Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego, Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, Warszawa 2019.
Kochański Aleksander, Skrzeszewski Stanisław Antoni, w: Polski słownik biograficzny, t. 38, Instytut Historii PAN, Warszawa–Kraków 1997–1998, s. 419–422.
Konopczyński Władysław, Dubanowicz Edward, w: Polski słownik biograficzny, t. 5, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1939–1946, s. 425–426.
Kukiel Marian, Polski Słownik Biograficzny, tom VI (Dunin Rodryg – Firlej Henryk). Recenzje, Kraków, Polska Akademia Umiejętności, 1948 str. XII – 450, „Teki Historyczne” (Londyn) 2, 1948, 4, s. 285–287.
Langrod Jerzy Stefan, Felczak Zygmunt, w: Polski słownik biograficzny, t. 6, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1948, s. 394.
Orman Elżbieta, Historyk i jego historia. Próba biografii Henryka Wereszyckiego, w: Henryk Wereszycki (1898–1990). Historia w życiu historyka, red. Elżbieta Orman, Antoni Cetnarowicz, Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagellonica”, Kraków 2001, s. 41–71.
Orman Elżbieta, Wspomnienie o Helenie Wereszyckiej (17 III 1907 – 22 IV 1995), „Kwartalnik Historyczny” 103, 1996, 1, s. 147–148.
Pachoński Jan Zbigniew, Durski Trzaska Karol, w: Polski słownik biograficzny, t. 6, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1948, s. 11–13.
Płoski Stanisław, Borzewski Kalikst, w: Polski słownik biograficzny, t. 2, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1936, s. 362–363.
Pobóg-Malinowski Władysław, Dzierzbicki Tadeusz (1881–1905), w: Polski słownik biograficzny, t. 6, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1948, s. 143–144.
Red., Fik Ignacy, w: Polski słownik biograficzny, t. 6, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1948, s. 447–448.
Rocznik Polskiej Akademii Umiejętności. Rok 1946/47, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1948.
Romanowski Andrzej, Polski Słownik Biograficzny. Przeszłość, teraźniejszość, perspektywy, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 2010.
Romek Zbigniew, Cenzura a nauka historyczna w Polsce 1944–1970, Wydawnictwo Neriton, Instytut Historii PAN, Warszawa 2010.
Romek Zbigniew, System cenzury w PRL, w: Tomasz Strzyżewski, Wielka księga cenzury PRL w dokumentach, Wydawnictwo Prohibita, Warszawa 2015, s. 14.
Rostworowski Emanuel, Konopczyński Władysław, w: Polski słownik biograficzny, t. 13, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław 1968, s. 556–561.
Rutkowski Tadeusz Paweł, Nauki historyczne w Polsce 1944–1970. Zagadnienia polityczne i organizacyjne, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2007.
Sokulski Justyn, Esterhazy, w: Polski słownik biograficzny, t. 6, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1948, s. 299.
Stobiecki Rafał, Historia pod nadzorem. Spory o nowy model historii w Polsce. II połowa lat czterdziestych – początek lat pięćdziesiątych, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 1993.
Stobiecki Rafał, Historiografia PRL. Ani dobra, ani mądra, ani piękna… ale skomplikowana, Wydawnictwo Trio, Warszawa 2007.
Tazbir Janusz, Kondycja polskiego historyka, „Nowe Książki” 1995, 9, s. 4.
Téléchargements
Publiée
Comment citer
Numéro
Rubrique
Licence
Ce travail est disponible sous licence Creative Commons Attribution - Pas de Modification 4.0 International.
Stats
Number of views and downloads: 2
Number of citations: 0
