Michał Kopczyński, Łukasz Sobechowicz, W pułapce maltuzjańskiej. Wysokość ciała w Polsce od XVIII wieku do roku 1914
DOI:
https://doi.org/10.12775/KH.2026.133.2.03Ključne riječi
wysokość ciała, trend sekularny, efekt maltuzjański, pobór do wojska, Królestwo PolskieSažetak
Wysokość ciała odzwierciedla warunki bytowe w okresie wzrastania. W dawnych populacjach dobrostan ludności zależał od wysokości plonów. Ich załamanie powodowało wzrost cen, braki ilościowe wyżywienia i w konsekwencji spadek średniej wysokości ciała populacji. Zjawisko to określa się mianem efektu maltuzjańskiego. Rekonstrukcja trendu sekularnego w wysokości ciała na centralnych ziemiach polskich od XVIII w. do wybuchu I wojny światowej dowodzi istnienia tej zależności aż do połowy lat siedemdziesiątych XIX w.
References
Edycje źródłowe
Kitowicz Jędrzej, Opis obyczajów i zwyczajów za panowania Augusta III, Krakowska Spółka Wydawnicza, Kraków 1925.
Lubicz Chojecki Karol, Pamięć dzieł polskich. Podróż i niepomyślny sukces Polaków, oprac. Antoni Kuczyński, Zbigniew J. Wójcik, Wyższe Seminarium Duchowne Salwatorianów, Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”, Bagno 1997.
Opracowania
Barskie konfederaty v Zapadnoj Sibiri. Biografičeskij slovar, red. Anna A. Krih, Svetlana A. Mulina, Adam Danil’čik, Aletheia, St. Petersburg 2020.
Baten Joerg, Climate, Grain Production and Nutritional Status in 18th Century Southern Germany, „Journal of European Economic History” 30, 2002, 1, s. 9–47.
Bauer Krzysztof, Wojsko koronne powstania kościuszkowskiego, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1981.
Beeking Erik, Kok Jan, Temporary and lasting effects of childhood deprivation on male stat-ure. Late adolescent stature and catch-up growth in Woerden (the Netherlands) in the first half of the nineteenth century, „History of Family” 22, 2017, 2–3, s. 196–213.
Behrman Jere E., Growth Faltering in the First Thousand Days after Conception and Catch-up Growth, w: The Oxford Handbook of Economics and Human Biology, red. John Komlos, Inas R. Kelly, Oxford University Press, Oxford 2016, s. 7–31.
Bielicki Tadeusz i in., Transformacja ustrojowa w Polsce w świetle antropologicznych badań 19-letnich mężczyzn, ZA PAN, Wrocław 2003 (Monografie Zakładu Antropologii Polskiej Akademii Nauk).
Bodenhorn Howard, Guinnane Timothy W., Mroz Thomas A., Sample-Selection Biases and the Industrialization Puzzle, „Journal of Economic History” 77, 2017, 1, s. 171–207.
Borowski Stanisław, Rozwój demograficzny i problem maltuzjański na ziemiach polskich pod panowaniem niemieckim, „Przeszłość Demograficzna Polski” 3, 1969, s. 139–168.
Collet Dominik, Die doppelte Katastrophe. Klima und Kultur in der europäischen Hunger-krise 1770–1772, Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2019.
Czekanowski Jan, Zarys antropologii Polski, K.S. Jakubowski, Lwów 1930.
Deaton Angus, Height, Health, and Development, „Proceedings of the National Academy of Sciences” 104, 2007, 33, s. 13232–13237.
Deaton Angus, The Great Escape. Health, Wealth, and the Origins of Inequality, Princeton University Press, Princeton 2013.
Dobado-González Rafael, Pre-Independence Spanish Americans: Poor, Short and Unequal… or the Opposite?, „Revista de Historia Economica” 33, 2015, 1, s. 15–59.
Floud Roderick, Fogel Robert W., Harris Bernard, Sok Chul Hong, The Changing Body. Health, Nutrition, and Human Development in the Western World since 1700, Cambridge University Press, Cambridge 2011.
Gromadka Tomasz, „Trend sekularny wysokości ciała w XVIII-wiecznej Rzeczypospolitej”, niepublikowana praca magisterska, Wydział Historii Uniwersytetu Warszawskiego, War-szawa 2023.
Hatton Timothy J., Bray Berenice E., Long Run Trends in Height of European Men, 19th–20th Centuries, „Economics and Human Biology” 8, 2010, 3, s. 405–413.
Historia Polski w liczbach, red. Franciszek Kubiczek, t. 1: Państwo, społeczeństwo, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2003.
Kołodziej Halina i in., Secular Trend in Body Height and Body Mass in 19-Year-Old Polish Men Based on Six National Surveys from 1965 to 2010, „American Journal of Human Biol-ogy” 27, 2015, 5, s. 704–709.
Komlos John, Anthropometric Evidence on Economic Growth, Biological Well-Being and Regional Convergence in the Habsburg Monarchy, c. 1850–1910, „Cliometrica” 1, 2007, 3, s. 211–237.
Komlos John, How to (and How not to) Analyze Deficient Height Samples. An Introduction, „Historical Methods” 37, 2004, 4, s. 160–173.
Komlos John, Küchenhoff Helmut, The Diminution of the Physical Stature of the English Male Population in the Eighteenth Century, „Cliometrica” 6, 2012, 6, s. 45–62.
Komlos John, Nutrition and Economic Development in the Eighteenth-Century Habsburg Monarchy. An Anthropometric History, Princeton University Press, Princeton 1989.
Komlos John, Shrinking in a Growing Economy? The Mystery of Physical Stature during the Industrial Revolution, „Economic History Review” 58, 1998, 3, s. 779–802.
Kopczyński Michał, Agrarian reforms, agrarian crisis and the biological standard of living in Poland, 1844–1892, „Economics and Human Biology” 5, 2007, 2, s. 458–470.
Kopczyński Michał, Auksologia historyczna. Nowa droga czy manowce historii gospodar-czej?, „Przegląd Historyczny” 90, 1999, 4, s. 525–540.
Kopczyński Michał, O „Nędzy Galicji” po raz kolejny, w: Gospodarka, społeczeństwo, kul-tura w dziejach nowożytnych. Studia ofiarowane Pani Profesor Marii Boguckiej, red. An-drzej Karpiński, Edward Opaliński, Tomasz Wiślicz, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2010, s. 239–250.
Kopczyński Michał, Wielka transformacja. Badania nad uwarstwieniem społecznym i stan-dardem życia w Królestwie Polskim 1866–1913 w świetle pomiarów antropometrycznych poborowych, Oficyna Wydawnicza „Mówią Wieki”, Warszawa 2006.
Kopczyński Michał, Żydowska fizys. Wysokość ciała i standard życia Żydów w Królestwie Polskim w drugiej połowie XIX wieku, „Przegląd Historyczny” 100, 2007, 3, s. 547–565.
Kozieł Sławomir, Social and Economic Effects on Growth, w: Human Growth and Devel-opment. Third Edition, red. Noel Cameron, Lawrence Schell, Elsevier, London 2022, s. 245–259.
Kula Witold, Problemy i metody historii gospodarczej, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1963.
Liczbińska Grażyna, Nowak Oskar, Zmiany wysokości ciała i masy ciała poborowych jako odpowiedź na poprawę standardu życia w zaborze pruskim w drugiej połowie XIX i na po-czątku XX wieku, w: Conditio humana. Studia z dziejów biologicznego standardu życia na ziemiach polskich, red. Michał Kopczyński, Oficyna Wydawnicza „Mówią Wieki”, War-szawa 2020, s. 133–150.
Livi-Bacci Massimo, Population and Nutrition. An Essay on European Demographic Histo-ry, Cambridge University Press, Cambridge 1991.
Łukasiewicz Juliusz, Wpływ urodzajów na poziom życia społeczeństwa polskiego w latach 1820–1860, w: Nędza i dostatek na ziemiach polskich od średniowiecza po wiek XX, red. Janusz Sztetyłło, Wydawnictwo Semper, Warszawa 1992, s. 183–192.
Miodunka Piotr, Chłopi południowej Małopolski wobec kryzysów żywnościowych od XVII do połowy XIX wieku, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2024.
Mironov Boris, A’Hearn Brian, Russian Living Standards under the Tsars: Anthropometric Evidence from the Volga, „Journal of Economic History” 68, 2008, 3, s. 900–929.
Mironov Boris, Blagosostoânie nasieleniâ i revolûcii w imperskoj Rossii, XVIII – naczalo XX wieka, Ves’ Mir, Moskva 2012.
Newby Andrew G., Finland’s Great Famine, 1856–68, Palgrave Macmillan, Cham 2023.
Ogórek Bartosz, Galicia’s Escape from the Malthusian Trap. A Long and Short-Term Analysis of the Demographic Response to Economic Conditions in the Population of Galicia 1819–1913, „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych” 75, 2015, s. 95–127.
Ogórek Bartosz, Wysokość ciała poborowych górali podhalańskich i żywieckich w długim XIX stuleciu, w: Conditio humana. Studia z dziejów biologicznego standardu życia na zie-miach polskich, red. Michał Kopczyński, Oficyna Wydawnicza „Mówią Wieki”, Warszawa 2020, s. 57–87.
Pociecha Józef, The Process of Demographic Transition in Lands of the Former Polish-Lithuanian Commonwealth and Other Areas with Polish-Speaking Populations, 1865–1912, „Przeszłość Demograficzna Polski” 42, 2020, s. 123–146.
Poniat Radosław, Dokładność liczenia w nowożytnej armii na przykładzie regimentu pieszego gwardii koronnej w drugiej połowie XVIII w., „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodar-czych” 87, 2025, s. 65–98.
Rachwał Piotr, Ruch naturalny ludności rzymskokatolickiej w Lubelskiem w świetle rejestra-cji metrykalnej z lat 1582–1900, Wydawnictwo KUL, Lublin 2019.
Sobczak Tadeusz, Przełom w konsumpcji spożywczej w Królestwie Polskim w XIX wieku, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN, Wrocław 1968.
Sobechowicz Łukasz i in., With or Against the River? Tracing Changes and Relationships Between Social and Ecological Systems on the Central Vistula Floodplain over the Last 200 Years, „Anthropocen Review” 12, 2025, 2, s. 302–326.
Sobechowicz Łukasz, Piętno głodu. Biologiczny standard życia w Królestwie Polskim przed uwłaszczeniem. Wysokość ciała rekrutów w latach 1835–1866, Oficyna Wydawnicza „Mó-wią Wieki”, Warszawa 2024.
Steckel Richard H., Heights and Human Welfare: Recent Developments and New Directions, „Explorations in Economic History” 46, 2009, 1, s. 1–23.
Tanner James M., A Potential of Auxological Data for Monitoring Economic and Social Well-Being, „Social Science History” 6, 1981, 4, s. 571–581.
Wyczański Andrzej, Studia nad konsumpcją żywności w Polsce w XVI i pierwszej połowie XVII w., Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1969.
Zamorski Krzysztof, Transformacja demograficzna w Galicji na tle przemian ludnościowych innych obszarów Europy Środkowej w drugiej połowie XIX i na początku XX w., Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1991.
Downloads
Objavljeno
How to Cite
Broj časopisa
Rubrika
Stats
Number of views and downloads: 4
Number of citations: 0
