Przygotowania biskupa poznańskiego Stanisława Jana Witwickiego do poselstwa po narzeczoną królewicza Jakuba Ludwika Sobieskiego w 1690 roku
DOI:
https://doi.org/10.12775/KH.2026.133.1.02Ključne riječi
małżeństwa królewskie, poseł królewski nadzwyczajny, Sobiescy, Habsburgowie, WittelsbachowieSažetak
Celem tekstu jest pokazanie roli biskupa poznańskiego Stanisława Jana Witwickiego w finalizacji kontraktu ślubnego z 1690 r. między królewiczem Jakubem Ludwikiem Sobieskim i księżniczką neuburską Jadwigą Elżbietą Amalią. Inspiracją do podjęcia badań w tym zakresie stał się list biskupa z 7 grudnia 1690 r. do referendarza koronnego Stanisława Antoniego Szczuki, w którym zrelacjonował stan przygotowań do wyjazdu do Neuburga po narzeczoną królewicza.
References
Edycje źródłowe
Chrapowicki Jan Antoni, Diariusz, cz. 3: Lata 1669–1673, oprac. Leszek Andrzej Wierz-bicki, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2009.
Diariusz sejmu nadzwyczajnego 1670 roku, oprac. Kazimierz Przyboś, Marek Ferenc, Historia Iagellonica, Kraków 2004.
Fagiuoli Giovan Battista, Diariusz podróży do Polski (1690–1691), oprac. Małgorzata Ewa Trzeciak, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Warszawa 2017.
Listy Marii Kazimiery Sobieskiej do Jadwigi Elżbiety Amalii Neuburskiej, oprac. Anna Leyk, „Studia Wilanowskie” 27, 2020, s. 91–127.
Listy z czasów Jana III i Augusta II, wyd. Władysław Skrzydylka, G.B.U., Kraków 1870.
Mongrillon M. de, Pamiętnik sekretarza ambasady francuskiej w Polsce pod koniec pano-wania Jana III oraz w okresie bezkrólewia i wolnej elekcji po jego zgonie (1694–1698), tłum. i oprac. Łucja Częścik, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1982.
Sarnecki Kazimierz, Pamiętniki z czasów Jana Sobieskiego. Diariusz i relacje z lat 1691–1696, oprac. Janusz Woliński, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1958.
Volumina Legum, t. 5, wyd. Jozafat Ohryzko, Petersburg 1860.
Załuski Andrzej Chryzostom, Epistolarum historico-familiarum, t. 1, cz. 2, Typis Man-datus, Brunsbergae 1710.
Opracowania
Brück Anton, Franz Ludwig, w: Neue Deutsche Biographie, t. 5, Duncker & Humblot, Berlin 1961, s. 369–370.
Czarniecka Anna, Nikt nie słucha mnie za życia… Jan III Sobieski w walce z opozycyjną propagandą (1684–1696), Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2009.
Eltester Leopold von, Franz Ludwig, w: Allgemeine Deutsche Biographie, t. 7, Duncker & Humblot, Leipzig 1877, s. 307.
Feit Paul, Jakob Ludwig Sobieski, Prinz von Polen, Pfandherr von Ohlau, „Zeitschrift des Vereins für Geschichte und Alterthum Schlesiens” 26, 1892, s. 164–195.
Forst de Battaglia Otto, Jan Sobieski król Polski, tłum. Krystyna Szyszkowska, oprac. Zbigniew Wójcik, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1983.
Fuchs Peter, Philipp Wilhelm, w: Neue Deutsche Biographie, t. 20, Duncker & Humblot, Berlin 2001, s. 384–385.
Gregorowicz Dorota, Diplomacy of the Commonwealth, Diplomacy of the King: the Peculi-arity of Foreign Policy Making in the Seventeenth Century Poland-Lithuania, w: Diplo-mats and Diplomacy in the Early Modern Polish-Lithuanian Commonwealth (XVII cen-tury), red. Dorota Gregorowicz, Alessandro Boccolini, „Eastern European Histo-ry Review. Annually Historical Journal” 2021, 4, s. 19–33.
Haeutle Christian, Genealogie des Erlauchten Stammhauses Wittelsbach, Manz, Mün-chen 1870.
Hennel-Bernasikowa Maria, Ślub królewski na Jasnej Górze. Michał Korybut Wiśniowiecki i Eleonora Habsburg — 1670, Wydawnictwo Zakonu Paulinów — Paulinianum, Jasna Góra–Częstochowa 2005.
Hundert Zbigniew, Episkopat rzymskokatolicki wobec zagrożenia osmańskiego na sejmie 1683 roku w świetle wotów senatorskich, w: Państwo i Kościół wobec wolności obywa-telskich oraz wyznaniowych mieszkańców we wczesnonowożytnej Europie, red. Zbi-gniew Hundert, Dariusz Milewski, Napoleon V, Oświęcim 2018, s. 110–119.
Hundert Zbigniew, Ostatnia rada senatu przed wyruszeniem Jana III pod Wiedeń — 8 sierpnia 1683 roku w Łobzowie, „Studia Wilanowskie” 25, 2018, s. 107–116.
Hundert Zbigniew, Tyszka Paweł, Dlaczego Habsburżanka? Kilka uwag o zawarciu mał-żeństwa Michała Korybuta Wiśniowieckiego z arcyksiężniczką Eleonorą Marią Józefą, „Przegląd Historyczny” 116, 2025, 3, s. 7–30.
Hundert Zbigniew, Zaangażowanie przedstawicieli episkopatu Rzeczypospolitej w sprawy obronne państwa w dobie wojen z Imperium Osmańskim w drugiej połowie XVII wieku, w: Rola Kościoła w dziejach Polski. Kościoły w Rzeczypospolitej, red. Jacek Krochmal, Archiwum Główne Akt Dawnych — Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, Warszawa 2017, s. 138–160.
Kamieński Andrzej, Polska a Brandenburgia-Prusy w drugiej połowie XVII wieku. Dzieje polityczne, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2002.
Kołodziej Robert, Między sacrum a profanum. O politycznej roli biskupów katolickich w czasach panowania Jana III Sobieskiego, w: Kultura staropolska — poszukiwanie sa-crum, odnajdywanie profanum, red. Bogdan Rok, Filip Wolański, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2013, s. 286–296.
Kołodziej Robert, „Ostatni wolności naszej klejnot”. Sejm Rzeczypospolitej za panowania Jana III Sobieskiego, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2014.
Kołodziej Robert, Uwagi o małżeństwie Jakuba Ludwika Sobieskiego, w: 800 lat historii Oławy. Studia i materiały z konferencji naukowej zorganizowanej w Oławie 12–13 marca 2009 r., red. Tomasz Gałwiaczek, Oddział Instytutu Pamięci Narodowej — Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Wrocław 2010, s. 101–108.
Krupa Jacek, Rady senatu za Jana III Sobieskiego (1674–1696), „Studia Historyczne” 35, 1992, 3, s. 307–329.
Nitecki Piotr, Biskupi Kościoła w Polsce. Słownik biograficzny, Ośrodek Dokumentacji Studiów Społecznych, Warszawa 1992.
Pietrzak Jarosław, „Bo widzę tych czasów mało prawdziwej miłości”. Relacje Marii Kazi-miery z przedstawicielami rodziny Sobieskich, w: Maria Kazimiera Sobieska (1641–1716). W kręgu rodziny, polityki i kultury, red. Anna Kalinowska, Paweł Tysz-ka, Zamek Królewski w Warszawie — Muzeum, Warszawa 2017, s. 51–81.
Pietrzak Jarosław, Ceremoniał wjazdu w epoce nowożytnej na przykładzie podróży Teresy Kunegundy Sobieskiej do Brukseli na przełomie 1694 i 1695 roku. Scenariusz i interpre-tacja uroczystości, „Res Historica” 2018, 45, s. 87–120.
Pietrzak Jarosław, Jak Marywil budowano. Powstanie warszawskiego kompleksu rezyden-cjalno-handlowego w świetle korespondencji Ottona Fryderyka Felkersamba z Marią Kazimierą Sobieską z 1694 roku, „Almanach Warszawy” 11, 2017, s. 43–70.
Piwarski Kazimierz, Królewicz Jakób Sobieski w Olawie, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1939.
Piwarski Kazimierz, Między Francją a Austrią. Z dziejów polityki Jana III Sobieskiego w latach 1687–1690, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1932.
Piwarski Kazimierz, Sprawa pruska za Jana III Sobieskiego (1688–1689), „Kwartalnik Historyczny” 43, 1929, 2, s. 153–186.
Prokop Krzysztof Rafał, Sylwetki biskupów łuckich, Ośrodek „Wołanie z Wołynia”, Biały Dunajec–Ostróg 2001, s. 118–121.
Roszkowska Wanda, Oława królewiczów Sobieskich, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1984.
Skrzypietz Aleksandra, Jakub Sobieski, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2015.
Skrzypietz Aleksandra, Królewscy synowie — Jakub, Aleksander i Konstanty Sobiescy, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2011.
Skrzypietz Aleksandra, Przedstawiciele Kościoła w obliczu śmierci Jana III Sobieskiego, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 2023, 112, s. 135–151.
Smíšek Rostislav, Konrádová Monika, Habsburgowie i Michał Korybut Wiśniowiecki. Przyjazd arcyksiężniczki Eleonory Marii do Rzeczypospolitej w 1670 roku jako sposób komunikacji symbolicznej, „Historia Slavorum Occidentis” 2015, 2 (9), s. 101–136.
Smolarek Przemysław, Kampania mołdawska Jana III roku 1691, oprac. Zbigniew Hun-dert, Marek Wagner, Napoleon V, Oświęcim 2015.
Wachter Franz, Philipp Wilhelm, w: Allgemeine Deutsche Biographie, t. 26, Duncker & Humblot, Leipzig 1888, s. 27–31.
Wagner Marek, Stanisław Jabłonowski (1634–1702). Polityk i dowódca, t. 2, Inforteditions, Zabrze–Tarnowskie Góry 2020.
Wejnert Aleksander, Opis zaślubin królewica Jakóba Sobieskiego, w: Starożytności War-szawy, t. 3, wyd. Aleksander Wejnert, Drukarnia Stanisława Strąbskiego, War-szawa 1854, s. 157–281.
Wiśniewski Krzysztof, Instytucja komendy w konwencie płockim benedyktynów w XVI–XVIII wieku, w: Zakony rzymskokatolickie na Mazowszu (z uwzględnieniem Kur-piowszczyzny), red. Barbara Kalinowska, Ostrołęckie Towarzystwo Naukowe im. Adama Chętnika, Ostrołęka 2008, s. 114–128.
Wiśniewski Krzysztof, Urząd marszałkowski koronny w bezkrólewiach XVII–XVIII wieku (1632–1736), Arx Regia. Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego, Warszawa 2015.
Wójcik Zbigniew, Jan III Sobieski, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2021.
Wyczawski Hieronim Eugeniusz, Witwicki Stanisław Jan, w: Słownik polskich teologów katolickich, red. Hieronim Eugeniusz Wyczawski, t. 4, Akademia Teologii Katolic-kiej, Warszawa 1983, s. 449–451.
Zielińska Teresa, Stanisław Antoni Szczuka jako referendarz koronny w latach 1688–1699, „Kwartalnik Historyczny” 111, 2004, 3, s. 5–22.
Downloads
Objavljeno
How to Cite
Broj časopisa
Rubrika
Stats
Number of views and downloads: 27
Number of citations: 0
