Polish Memoirs in the “Age of Trust”. The “Compromise Camp’s” Efforts to Secure National Rights on the Eve of the 1905 Revolu-tion
DOI:
https://doi.org/10.12775/KH.2026.133.1.04Keywords
“compromise camp” in the Kingdom of Poland, Pyotr Svyatopolk-Mirsky, Polish memorials, Włodzimierz Spasowicz, Adam Krasiński, Władysław Wielopolski, Władysław Tyszkiewicz, Adam Broel-PlaterAbstract
Pyotr Svyatopolk-Mirsky’s appointment as Minister of the Interior in September 1904 began an “era of trust” in the Russian Empire that lasted several months. This period saw a liberalisation of domestic policy, which encouraged Polish advocates of cooperation with Russian authorities (the “compromise camp”) to articulate a range of demands. Through individually — and collectively — submitted memorials and letters, these advocates requested fundamental language, religious, and economic freedoms for Poles. They also called for an end to the Russian authorities’ policy of political and national repression. The outbreak of the 1905 Revolution and Svyatopolk-Mirsky’s subsequent dismissal ultimately undermined these efforts.
References
Askenazy Szymon, Uwagi z powodu listu Polaka do ministra rosyjskiego, „Polonia”, Lwów 1905.
[Krasiński Adam], Warszawianin o obecnym położeniu, Spółka Wydawnicza Polska w Krakowie, Kraków 1904.
Memoriał 23, „Nowa Reforma” 1904, 24.
Memoriał złożony ministrowi spraw wewnętrznych P. Światopełk-Mirskiemu przez 23 mieszkańców Królestwa Polskiego, Kraków 1905.
Memoriał złożony ministrowi spraw wewnętrznych w Petersburgu przez Władysława hr. Tyszkiewicza, Kraków 1905.
Memoriały, „Kraj” 1905, 4.
Narastanie rewolucji w Królestwie Polskim w latach 1900–1904, oprac. Herman Rappaport, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1960.
Polskie memoriały, „Nowa Reforma” 1905, 15.
Rzekomy memoriał hr. W. Tyszkiewicza, „Dziennik Poznański” 1905, 9.
Sienkiewicz Henryk, Dwie łąki, G. Gebethner i Spółka, Kraków 1908.
Sienkiewicz Henryk, List otwarty do J.C.M. Wilhelma II, króla pruskiego, „Czas” 1901, 270.
[Sienkiewicz Henryk], List otwarty Polaka do ministra rosyjskiego, „Polonia”, Lwów 1904.
Sienkiewicz Henryk, O gwałtach pruskich, „Czas” 1901, 269.
Spasowicz Włodzimierz, Liberalizm i narodowość. Wybór pism, oprac. Dariusz Szpoper, Ośrodek Myśli Politycznej, Kraków 2010.
Spasowicz Włodzimierz, Pisma, t. 1–9, Księgarnia Br. Rymowicz, Petersburg 1908.
Витте Сергей Юлиевич, Воспоминания. Царствование Николая II, t. 1, Государственное издательство, Ленинград 1924.
Всеподаннейший отчет Виленского, Ковенского и Гродненского Генерал-Губернатора Генерал-Лейтенанта князя П. Святополк-Мирского за 1902–1903 г.г., w: Lietuviu klausimas Rusijos imperijoje XIX a.–XX a. pradžioje. Faksimilinis valdininku ataskaitu ir dokumentu rinkinys, oprac. Rimantas Vėbra, Vilnius University Press, Vilnius 2001, s. 45–260.
Земский съезд 6-го и сл. ноября 1904 г. Краткий отчет, издание Редакции „Освобождения”, Paris 1905.
Нестор [Сватковский Всеволод Павлович], Польские мемориалы, w: Польский вопрос в газете „Русь”, t. 1: 28 марта 1904 г. — 18 февраля 1905 г. С предисловием Нестора [П.В. Сватковского], [Санкт-Петербург 1905].
О правах национальностей и о децентрализации: Доклад бюро съезду земских и городских деятелей 12–15 сент. 1905 г. и постановления съезда, Типография Г. Лисснера и Д. Собко, Москва 1905.
По применению 7-го пункта Высочайшего указа от 12-го декабря 1904 г. к жителям губерний Царства Польского, [b.m.d.].
Полное собрание законов Российской империи. Собрание 2-oе, t. 40, cz. 2: 1865, Санкт-Петербург 1867.
Полное собрание законов Российской империи. Собрание 3-е, t. 23: 1903, Санкт-Петербург 1905, t. 24: 1904, Санкт-Петербург 1907, t. 25: 1905 Отделение 1, Санкт--Петербург 1908.
Программа Русского собрания, Русское собрание, Санкт-Петербург 1907.
Сборник узаконений и распоряжений по землевладению в западных губерниях с решениями Правительствующего сената, oprac. Труфилий Лукич Рафальский, Типо-литография Товарищества И.Н. Кушнерев и К в Москве, Киевские отделение, Киев 1895.
Шипов Дмитрий Николаевич, Воспоминания и думы о пережитом, Издательство М. и С. Сабашниковых, Москва 1918.
Opracowania
Bazylow Ludwik, Polacy w Petersburgu, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1984.
Feldman Wilhelm, Dzieje polskiej myśli politycznej, Instytut Badań Najnowszej Historii Polski, Warszawa 1933.
Handelsman Marceli, Towarzystwo Naukowe Warszawskie 1907–1932, w: Towarzystwo Naukowe Warszawskie 1907–1932, nakładem Towarzystwa Naukowego Warszaw-skiego, Warszawa 1932.
Historia dyplomacji polskiej, t. 3: 1795–1918, red. Ludwik Bazylow, Państwowe Wydaw-nictwo Naukowe, Warszawa 1982.
Jankowski Maciej, Być liberałem w czasie trudnym. Rzecz o Włodzimierzu Spasowiczu, Wydawnictwo Naukowe „Ibidem”, Łódź 1996.
Jaśkiewicz Leszek, Carat i kwestia polska na początku XX wieku, „Przegląd Historyczny” 86, 1995, 1, s. 29–46.
Jaśkiewicz Leszek, Carat i sprawy polskie na przełomie XIX i XX wieku, Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku, Pułtusk 2001.
Kidzińska Agnieszka, Stronnictwo Polityki Realnej 1905–1923, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2007.
Kieniewicz Stefan, Od Towarzystwa Przyjaciół Nauk do Towarzystwa Naukowego War-szawskiego, „Rocznik Towarzystwa Naukowego Warszawskiego” 49, 1986, s. 127–161.
Kieniewicz Stefan, Plater (Broel-Plater) Adam Alfred Gustaw, PSB, t. 26, Zakład Narodo-wy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN, Wrocław 1981, s. 646.
Kołodziej Daniela, Henryk Sienkiewicz wobec rewolucji 1905–1907, „Annales Universi-tatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio F” 31, 1976, 10, s. 181–197.
Kościewicz Katarzyna, Wyobraźnia w okowach. Henryka Sienkiewicz potyczki z cenzurą. Rekonesans, „Wiek XIX. Rocznik Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickie-wicza” 6 (48), 2013, s. 541–558.
Kulczycka-Saloni Janina, Włodzimierz Spasowicz. Zarys monograficzny, Zakład Narodo-wy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN, Wrocław–Poznań 1975.
Nawroczyński Bogdan, Towarzystwo Naukowe Warszawskie, nakładem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, Warszawa 1950.
Pipes Richard, Rewolucja rosyjska, Bellona, Warszawa 2023 (oryg. ang. 1990).
Piskurewicz Jan, Zasztowt Leszek, Towarzystwo Naukowe Warszawskie, „Rocznik To-warzystwa Naukowego Warszawskiego” 49, 1986, s. 35–103.
Pobóg-Malinowski Władysław, Najnowsza historia polityczna Polski, t. 1: 1864–1914, Oficyna Wydawnicza „Graf”, Gdańsk 1991.
Sudolski Zbigniew, Krasiński Adam, PSB, t. 15, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN, Wrocław 1970, s. 168–169.
Szwarc Andrzej, Od Wielopolskiego do Stronnictwa Polityki Realnej. Zwolennicy ugody z Rosją, ich poglądy i próby działalności politycznej (1864–1905), Uniwersytet War-szawski, Warszawa 1990.
Белоконский Иван Петрович, Земское движение, Типография Г. Лисснера и Д. Собко, Москва 1914.
Будберг Роман Юлевич, Съезд земских деятелей 6-9 ноября 1904 года в Петербурге. (По личным воспоминаниям), „Былое” 1907, 3/15, s. 70–92.
Крот Максим Николаевич, „Пора перестать наказывать детей за провинности отцов...”: польские надежды в эпоху „эры доверия” осени 1904 г., „Манускрипт” 12, 2019, 7, s. 30–35.
Крот Максим Николаевич, Поставить литовскую народность на правильный путь развития: записка князя Петра Святополк-Мирского о латино-литовском шрифте, „Quaestio Rossica” 8, 2020, 1, s. 205–221.
Либеральное движение в России 1902–1905 гг., red. Валентин Валентинович Шелохаев, РОССПЭН, Москва 2001.
Минаков Андрей Сергеевич, Крестьянское движение весной 1902 г. и формирование аграрной политики В.К. Плеве, „Вестник гуманитарного образования” 2019, 3 (15), s. 7–14.
Чёрная сотня. Историческая энциклопедия 1900–1917, red. Олег Анатолович Платонов, Крафт. Институт русской цивилизации, Москва 2008.
Шацилло Корнелий Федорович, Русский либерализм накануне революции 1905–1907 гг., Наука, Москва 1985.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
Stats
Number of views and downloads: 24
Number of citations: 0
