Wincenty Kadłubek i Aleksander Wielki. Przyczynek do erudycji Mistrza Wincentego Kadłubka
DOI:
https://doi.org/10.12775/KH.2025.132.3.01Ključne riječi
Wincenty Kadłubek, Aleksander Wielki, Historia Alexandri, Alfons Hilka, biblioteki kościoła św. św. Piotra i PawłaSažetak
Artykuł omawia nieznane dotąd źródło wiedzy Wincentego Kadłubka na temat Aleksandra Wielkiego, legnicką Historia Alexandri. Oprócz ukazania wspólnych słów i narracji obydwu tekstów przedyskutowana jest dotychczasowa literatura. Legnicka Historia Alexandri została opisana i wydana jako dzieło późnośredniowieczne przez Alfonsa Hilkę na początku XX w. Jednakże dzięki ustaleniom Julie Barrau możemy stwierdzić, że jest to tekst z XII w. powstały w kręgu uniwersytetu w Paryżu.
References
Edycje źródłowe
Cornelius Nepos, Cornelii Nepotis Vitae cum fragmentis, wyd. Peter K. Marshall, BSB B.C. Teubner Verlagsgesellschaft, Leipzig 1977.
Der große Seelentrost. Ein niederdeutsches Erbauungsbuch des vierzehnten Jahrhunderts, wyd. Margarete Schmitt, Böhlau, Köln–Graz 1959 (Niederdeutsche Studien, t. 5).
Flavius Iosephus, Antiqvitatvm Ivdaicarvm Libri XI–XV, wyd. Benedictus Niese, Weidmann, Berlin 1892.
Iulius Valerius, Res gestae Alexandri Macedonis translatae ex Aesopo graeco, wyd. Bernardus Kuebler, B.G. Teubner, Lipsia 1888 (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana).
Iulius Valerius, Res gestae Alexandri Macedonis translate ex Aesopo graeco, wyd. Roberto Calderan, Michaela Rosellini, K.G. Saur, Editio correctior, Monachii 2004 (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana).
Iustinus, Epitoma Historiarum Philippicarum Pompeii Trogi, wyd. Marie-Pierre Arnaud-Lindet, 2003, https://www.hs-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost04/Iustinus/ius_e000.html (dostęp: 1 VI 2024).
Piotr Comestor, Historia scholastica, w: Patrologia Latina, t. 198, Parisiis 1855, kol. 1051–1722.
Plutarch, Regum et imperatorum apophthegmata, tłum. Francesco Filelfo, Wendelin von Speyer, Wenecja 1471.
Pompeii Trogi fragmenta, wyd. August Bielowski, Bibliotheca Ossoliniana, Leopolis 1853.
Trzy źródła do dziejów kościoła św. Piotra i Pawła w Legnicy, oprac. Stanisław Jujeczka, Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Legnicy, Legnica 2000.
Wincenty Kadłubek, Die Chronik der Polen des Magisters Vincentius. Magistri Vincentii Chronica Polonorum, tłum. Eduard Mühle, WBG, Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2014 (Ausgewählte Quellen zur Geschichte des Mittelalters. Freiherr vom Stein-Gedächtnisausgabe, t. 48).
Wincenty Kadłubek, Kronika polska, tłum. Brygida Kürbis, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 2003.
Wincenty Kadłubek, Mistrza Wincentego zwanego Kadłubkiem Kronika polska, wyd. Marian Plezia, Secesja, Nakładem Polskiej Akademii Umiejętności, Kraków 1994 (Monumenta Poloniae Historica. Series Nova, t. 11).
Opracowania
Andersson-Schmitt Margarete, Über die Verwandtschaft der Alexandersagen im Seelentrost und in der ersten niederländischen Historienbibel, w: Münstersche Beiträge zur niederdeutschen Philologie, red. Felix Wortmann, Reinhold Möller, Margarete Andersson-Schmitt, William Foerste, Lotte Foerste, Böhlau, Köln–Graz 1960 (Niederdeutsche Studien, t. 6), s. 78–104.
Banaszkiewicz Jacek, Mistrz Wincenty i naśladowcy – wizje najstarszych dziejów Polski XIII–XV wieku, w: Przeszłość w kulturze średniowiecznej Polski, red. Jacek Banaszkiewicz, Andrzej Dąbrówka, Piotr Węcowski, t. 1, Warszawa 2018, s. 269–306.
Banaszkiewicz Jacek, Podanie o Lestku i Złotniku. Mistrza Wincentego „Kronika Polska” I 9, 11, „Studia Źródłoznawcze” 30, 1987, s. 39–50.
Banaszkiewicz Jacek, Polskie dzieje bajeczne mistrza Wincentego Kadłubka, Wydawnictwo Leopoldinum, Wrocław 1998 (Monografie Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej).
Banaszkiewicz Jacek, Smocze obrachunki. Przeciw olofagowi profesora Zenona Kałuży, „Res Historica” 59, 2025, s. 2025–2040.
Barrau Julie, Sibyls, Tanners and Leper Kings: Taking Notes from and about the Bible in Twelfth-Century England, w: Reading the Bible in the Middle Ages, red. Jinty Nelson, Damien Kempf, Bloomsbury Publishing Plc, London 2015 (Studies in Early Medieval History), s. 119–146.
Buntz Herwig, Die deutsche Alexanderdichtung des Mittelalters, Metzler, Stuttgart 1973 (Sammlung Metzler; M 123: Abt. D, Literaturgeschichte).
Cary George, The Medieval Alexander, red. David J.A. Ross, Cambridge University Press, Cambridge 1956.
Chmielewska Katarzyna, Rola wątków i motywów antycznych w „Kronice polskiej” Mistrza Wincentego zwanego Kadłubkiem, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej, Cze̜stochowa 2003.
Chmielewska Katarzyna, The Impact and Influence of Antiquity and the Bible in the „Chronica Polonorum”, w: Writing History in Medieval Poland. Bishop Vincentius of Cracow and the „Chronica Polonorum”, red. Darius von Güttner-Sporzyński, Brepols, Turnhout 2017 (Cursor Mundi, t. 28), s. 119–137.
Gawłowska Wanda, „Excerptum de vita Alexandri Magni” Frutolfa z Michelsbergu w kodeksie eugeniuszowskim w Wiedniu, „Collectanea Philologica” 1, 1995, s. 175–179.
Gemoll Wilhelm, Die Handschriften der Petro-Paulinischen Kirchenbibliothek zu Liegnitz, Carl Seyffarth, Liegnitz 1900.
Gutschmid Alfred von, Über die Fragmente des Pompejus Trogus und die Glaubwürdigkeit ihrer Gewährsmänner, w: Jahrbücher für classische Philologie. Zweiter Supplementband, red. Alfred Fleckeisen, B.G. Teubner, Leipzig 1856, s. 283–350.
Hahn Thomas, Notes on Ross’s Check-List of Alexander Texts, „Scriptorium” 34, 1980, 2, s. 275–278.
Helm Karl, Ziesemer Walther, Die Literatur des Deutschen Ritterordens, Wilhelm Schmitz, Gieβen 1951 (Gieβener Beiträge zur deutschen Philologie, t. 94).
Hilka Alfons, Der Zauberer Neptanabus nach einem bisher unbekannten Erfurter Text, w: Festschrift zur Jahrhundertfeier der Universität zu Breslau. Im Namen der Schlesischen Gesellschaft für Volkskunde, red. Theodor Siebs, M. & H. Marcus, Breslau 1911, s. 188–198.
Hilka Alfons, Eine bisher unbekannte lateinische Version des Alexanderromans aus einem Codex der Petro-Paulinischen Kirchenbibliothek zu Liegnitz, „Jahres-Bericht der Schlesischen Gesellschaft für vaterländische Cultur” 1907, s. 24–33.
Hilka Alfons, Studien zur Alexandersage I: Die Liegnitzer „Historia Alexandri Magni”, „Romanische Forschungen. Vierteljahrsschrift für romanische Sprachen und Literaturen” 29, 1911, s. 1–30.
Kałuża Zenon, „Holophagus” z „Kroniki” Kadłubka, „Przegląd Tomistyczny” 16, 2010, s. 255–289.
Kałuża Zenon, Lektury filozoficzne Wincentego Kadłubka. Zbiór studiów, Warszawa 2014.
Karp Marek J., Znajomość kulistości ziemi w Kronice Kadłubka. Próba interpretacji toposu o piłce wysłanej Aleksandrowi przez Dariusza, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 27, 1982, 1, s. 139–148.
Kürbis Brygida, Motywy makrobiańskie w Kronice Mistrza Wincentego a szkoła Chartres, „Studia Źródłoznawcze. Commentationes” 17, 1972, s. 67–79.
Lähnemann Henrike, The Maccabees As Role Models in the German Order, w: Dying for the Faith, Killing for the Faith: Old-Testament Faith-Warriors (1 and 2 Maccabees) in Historical Perspective, red. Gabriela Signori, Brill, Leiden 2012 (Brill’s Studies in Intellectual History, t. 206), s. 177–193.
Liddell Henry George, Scott Robert, A Greek-English Lexicon, http://www.perseus. tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057 (dostęp: 1 VI 2024).
Omont Henri, Les sept merveilles du monde au Moyen Âge, „Bibliothèque de l’École des chartes” 43, 1882, 1, s. 40–59.
Onus Athlanteum. Studia nad Kroniką biskupa Wincentego, red. Andrzej Dąbrówka, Witold Wojtowicz, Instytut Badań Literackich PAN, Stowarzyszenie „Pro Cultura Litteraria”, Warszawa–Szczecin 2009 (Studia Staropolskie. Series Nova, t. 25).
Pfister Friedrich, Der Alexanderroman des Archipresbyters Leo, Carl Winter, Heidelberg 1913 (Sammlung mittellateinischer Texte, t. 6).
Pfister Friedrich, Die Entdeckung Alexanders des Großen durch die Humanisten, w: Renaissance und Humanismus in Mittel- und Osteuropa: eine Sammlung von Materialien, red. Johannes Irmscher, t. 1, Akademie-Verlag, Berlin 1962, s. 57–75.
Pfister Friedrich, Studien zu spätmittelalterlichen deutschen Alexandergeschichten, „Zeitschrift für deutsches Altertum und deutsche Literatur” 79, 1942, 1/2, s. 114–132.
Piazzoni Ambrogio M., Ugo di San Vittore „auctor” delle „Sententiae de divinitate”, „Studi medievali” 23, 1982, 2, s. 861–955.
Ross D.J.A., A checklist of manuscripts of three Alexander texts: the Julius Valerius Epitome, the Epistola ad Aristotelem and the Collatio cum Dindimo, „Scriptorium” 10, 1956, 1, s. 127–132.
Rutkowski Rafał, Dwuwiersz o Mieszku III Starym. Przyczynek do erudycji Mistrza Wincentego Kadłubka (IV, 22,5), „Studia Źródłoznawcze. Commentationes” 57, 2019, s. 31–45.
Rutkowski Rafał, Jak opowiedzieć o zwycięstwie nad Cezarem? Próba nowego spojrzenia na przekaz Mistrza Wincentego (I, 17), „Kwartalnik Historyczny” 126, 2019, 3, s. 453–80.
Rutkowski Rafał, The Platonic Concept of the Memory of Ancient Deeds in the Chronicles of Master Vincentius and Theodoricus the Monk, „Acta Poloniae Historica” 112, 2015, s. 109–40.
Schröder Edward, Litteraturnotizen, „Anzeiger für deutsches Altertum und deutsche Litteratur” 53, 1928, 4, s. 186–194.
Sosnowski Miłosz, Kilka uwag o srebrnym pierścieniu z inskrypcją z Tumu pod Łęczycą, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 72, 2024, 3, s. 283–300.
Szwejkowska Helena, Z dziejów biblioteki kościoła św. Piotra i Pawła w Legnicy jako książnicy miejskiej i szkolnej, „Śląski Kwartalnik Historyczny «Sobótka»” 18, 1963, 2, s. 141–150.
Voorbij Johannes B., Additions to Ross’s Checklist of Alexander texts, „Scriptorium” 38, 1984, 1, s. 116–120.
Writing History in Medieval Poland. Bishop Vincentius of Cracow and the Chronica Polonorum, red. Darius von Güttner-Sporzyński, Brepols, Turnhout 2017 (Cursor Mundi, t. 28).
Downloads
Objavljeno
How to Cite
Broj časopisa
Rubrika
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 6
Number of citations: 0
