Łaskami słynący obraz Matki Bożej Częstochowskiej z Drzycimia (diecezja pelplińska)
Przyczynek do badań nad kopiami wizerunku jasnogórskiego z przedstawieniem tzw. korony Władysławowskiej
DOI:
https://doi.org/10.12775/AUNC_ZiK.2025.003Słowa kluczowe
Drzycim (powiat świecki), Matka Boża Częstochowska, korona Władysławowska, wizerunek łaskami słynący, wygląd utrwalony tradycjąAbstrakt
Artykuł omawia historię kultu siedemnastowiecznego obrazu Matki Bożej Częstochowskiej z Drzycimia (diecezja pelplińska), będącego kopią wizerunku jasnogórskiego z przedstawieniem korony wotywnej króla Władysława IV. Zaprezentowano w nim problematykę konserwatorską dzieła, stan zachowania substancji zabytkowej i miejsce obrazu w kręgu malarstwa częstochowskiego XVII wieku. Wskazano odniesienia do innych zachowanych w regionie dzieł, które odwzorowują wygląd tzw. korony Władysławowskiej zdobiącej niegdyś wizerunek jasnogórski. W czasie prac konserwatorskich w 2014 roku odkryto pierwotną warstwę malarską obrazu z Drzycimia. Dzieło nie doczekało się jak dotąd odnotowania w literaturze naukowej.
Bibliografia
Źródła
Pelplin. Archiwum Diecezjalne (ADP):
C 33 – Visitatio generalis Ecclesiarum Dioecesis Culmensis ex mandato Illmi. et Revmi Domini D. Theodori Potocki Episcopi Culmensis et Pomesaniae feliciter moderni, per me infrascriptum commisarium [Lucam Rohon] anno 1706 peracta, s. 597.
C 54 – Acta visitationis generalis Ecclesiarum Dioecesis Culmensis et Pomesaniae per Illustrissimum Excellentissimum et Reverendissimum Dominum Adalbertum Stanislaum de Leszcze Leski Episcopum Culmensem et Pomesaniensem expeditarum [1749–1756], s. 190–191, 198.
G 20a – Visitatio Archidiaconatus Pomeraniae sub felicissimis auspiciis Illustrissimi et Reverendissimi Domini D. Bonaventurae de Niedielsko Madaliński Dei et Apostolicae Sedis gratia Episcopi Vladislaviensis et Pomeraniae a Perillustri et Admodum Reverendo Domino Andrea Albinowski Archidiacono Pomeraniae, Cantore Premisliensi, Praeposito Volboriensi Anno 1686 et 1687 peracta, k. 73v.
G 40 – Visitatio nonnullarum ecclesiarum in Archidiaconatu Pomeraniae sitarum per Perillustrem olim Reverendissimum Iosephum Ignatium Narzymski, Archidiaconum Pomeraniae in anno 1728 /et 1729/ peracta, s. 99.
G 56 – Visitatio per Perillustrem Reverendissimum Augustinum Kliński Archidiaconum Pomeraniae in anno 1746 [1750] expedita, s. 718–732.
G 62 – Visitatio Ecclesiarum decanatus Svecensis in Archidaconatu Pomeraniae consistentium et quidem binarum parochialium in Swiekotowo et Groczno per Ipsum et Illustrissimum Excellentissimum et Reverendissimum Dominum Antonium Casimirum de Ostrow Ostrowski, episcopum Vladislaviensem et Pomeraniae, antisitiem gratiosissimum. Reliquarum vero per Illrem Adm Rndum Lucam Plachecki, canonicum Lublinensem, praepositum Junivladislaviensem peracta et expedita Anno Domini 1766, k. 71–85.
K 14 – Visitatio ecclesiarum ac sacerdotum in Archidiaecesi Gnesnensi, Archidiaconatus Camenensis sub felic. auspiciis Illmi ac Rmi DD. Andreae de Leszno Comitis [Leszczyński], Archiepiscopi Gnesnensis… per Adm. R. D. Stanislaum Trebnic Archidiaconum et Officialem Camenensem expedita anno 1653, k. 79.
Płock. Archiwum Diecezjalne (ADPl):
AV 257 – Liber sub auspiciis fortunatissimis Andream Stanislai Kostka Załuski AD 1725, k. 74–74v.
AV 261 – Vistationes Decanales sub felicissimis auspicijs Antonij Dęmbowski AD. 1738, k. 58.
AV 283 – Visistatio generalis decanatus Gorznensis (Rypin) juxta articulos a Michaele Georgio Poniatowski, s. 267–268.
Opracowania
Barącz, Sadok. Cudowne obrazy Matki Najświętszej w Polsce. Lwów: nakładem autora, 1891.
Brykowski, Ryszard. „Obraz Madonny z Kołomyi. Krajanom z Kołomyi.” Spotkania z Zabytkami 12 (1993): 20–23.
Chrzanowski, Tadeusz, i Marian Kornecki. „Program ideowy koron władysławowskich.” Studia Claromontana 6 (1985): 47–62.
Diecezja chełmińska. Zarys historyczno-statystyczny. Pelplin: Kuria Biskupia, 1928.
Dorawa, Marian. „Dokumentacja historyczno-konserwatorska czterech zabytkowych ołtarzy w kościele parafialnym w Czarżu, pow. Chełmno.” Dokumentacja prac konserwatorskich, Toruń 1973, Archiwum Diecezjalnego Konserwatora Diecezji Toruńskiej w Toruniu.
Dzieliński, D. „Obraz – Matka Boża Częstochowska., kościół par. pw. św. Marii Magdaleny, Ostrowite.” Karta ewidencyjna zabytku ruchomego, [b.m.] 1987, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Toruniu.
Fankidejski, Jakub. Obrazy cudowne i miejsca w dzisiejszéj dyecezyi chełmińskiéj podług urzędowych akt kościelnych i miejscowych podań. Pelplin: w komisie księgarni J. N. Romana,1880.
Fridrich, Alojzy. Historye cudownych obrazów Najświętszej Maryi Panny w Polsce. T. 1. Kraków: Wydawnictwo Towarzystwa Jezusowego, 1903.
Galicki, Włodzimierz. „Obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, kościół par. pw. św. Jakuba, Koziebrody.” Karta ewidencyjna zabytku ruchomego, [b.m.] 1971, Archiwum Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie.
Golonka, Jan. Ołtarz Jasnogórskiej Bogurodzicy. Treści ideowe oraz artystyczne kaplicy i retabulum (Zbiory sztuki wotywnej na Jasnej Górze w Częstochowie). Częstochowa: Paulinianum, 1996.
Golonka, Jan, Helena Kupiszewska, i Zofia Rozanow. Jasnogórska Bogurodzica w podobiznach i kopiach od XVI–XX wieku. Częstochowa: Jasna Góra – Paulini, 1985.
Golonka, Jan, i Jerzy Żmudziński. „Plakietka z przedstawieniem Chusty św. Weroniki. Fragment dekoracji korony na obraz Matki Boskiej z fundacji króla Władysława IV.” W U tronu Królowej Polski. Jasna Góra w dziejach kultury i duchowości polskiej. Katalog wystawy, red. Jan Golonka, Przemysław Mrozowski, i Jerzy Żmudziński, 82–83. Warszawa: Arx Regia – Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego w Warszawie, 2006.
Jażdżewski, Leszek. Historia parafii pw. świętego Mikołaja w Niedamowie. Gdańsk: nakładem własnym autora, 2012.
Kamrowski, Franciszek. „Kult maryjny w parafii Czarże.” Studia Pelplińskie 14 (1983): 357–365.
Katalog zabytków sztuki w Polsce. T. 11 Dawne województwo bydgoskie. Z. 4 Dawny powiat chełmiński. Oprac. Teresa Mroczko. Warszawa: IS PAN, 1976.
Katalog zabytków sztuki w Polsce. T. 11 Województwo bydgoskie. Z. 12 Powiat rypiński. Oprac. Barbara Kaczyńska i Barbara Szymanowska. Warszawa: IS PAN, 1971.
Katalog zabytków sztuki w Polsce. T. 11 Województwo bydgoskie. Z. 15 Powiat świecki. Oprac. Tadeusz Chrzanowski i Teresa Żurkowska. Warszawa: IS PAN, 1970.
Katalog zabytków sztuki w Polsce. T. 11 Dawne województwo bydgoskie. Z. 18 Włocławek i okolice (tekst). Oprac. Wanda Puget, Marian Paździor, Tadeusz Chrzanowski, i Marian Kornecki. Warszawa: IS PAN, 1988.
Katalog zabytków sztuki w Polsce. Seria Nowa. T. 5 Województwo gdańskie. Z. 3 Kościerzyna, Skarszewy i okolice. Oprac. Barbara Rol i Iwona Strzelecka. Warszawa: IS PAN, 1993.
Knapiński, Ryszard. „Nieznane grafiki z wizerunkiem Matki Bożej Częstochowskiej.” W Zwycięstwo przychodzi przez Maryję, red. Zachariasz S. Jabłoński i Teofil Siudy, 71–117. Częstochowa: Polskie Towarzystwo Mariologiczne, 2006.
Kowalski, Tomasz. „Cudowne wizerunki z kościołów diecezji płockiej – przegląd aktualnych dylematów konserwatorskich.” W Sztuka na Mazowszu. Nowe otwarcie, red. Andrzej Pieńkos i Michał Wardzyński, 63–94. Warszawa: Mazowiecki Instytut Kultury, 2019.
Kowalski, Tomasz. „Cudowne wizerunki z obszaru dawnych Prus Królewskich. Fenomen kultury religijnej i artystycznej oraz przedmiot ochrony.” Dysertacja doktorska, Wydział Sztuk Pięknych UMK w Toruniu, 2020.
Kowalski, Tomasz. „Wygląd utrwalony tradycją – kilka uwag o ochronie konserwatorskiej cudownych wizerunków.” W Stare i nowe dziedzictwo Torunia, Bydgoszczy i regionu, red. Juliusz Raczkowski i Monika Jakubek-Raczkowska, 191–205, 357–366 (Studia i materiały z dziedzictwa kulturowego Torunia i regionu 2). Toruń: Wydział Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2018.
Kucharz, Edward. „XVII-wieczna kopia obrazu MB Częstochowskiej w Pilszczu (diec. opolska).” Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego 8 (1980): 233–247.
Kunczyńska-Iracka, Anna. Malarstwo ludowe kręgu częstochowskiego (Studia z historii sztuki 28). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1978.
Kupiszewska, Helena Teresa. „Podobizny i kopie obrazu Matki Bożej Częstochowskiej.” W Jasnogórski ołtarz Królowej Polski. Studium teologiczno-historyczne oraz dokumentacja
obiektów zabytkowych i prac konserwatorskich (Biblioteka Jasnogórskiego Instytutu Mariologicznego 1), red. Jan Golonka, 151–185. Częstochowa: Klasztor na Jasnej Górze, 1991.
Kurpik, Wojciech. Częstochowska Hodegetria. Częstochowa: Paulinianum, 2023.
Lempart-Geratowska, Marta, i Maria Goryl. „Siedemnastowieczny obraz Matka Boska z Dzieciątkiem w typie Hodegetrii częstochowskiej z kościoła parafialnego pw. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w Suchej Beskidzkiej – analiza małopolskiego warsztatu.” Ochrona Zabytków 2 (2023): 147–163.
Letkiewicz, Ewa. Klejnoty w Polsce. Czasy ostatnich Jagiellonów i Wazów. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2006.
Litak, Stanisław. „Z dziejów kultu Matki Boskiej Częstochowskiej w XVII–XVIII wieku. Sprawa zasięgu społecznego.” W Z zagadnień kultury chrześcijańskiej, red. Karol Wojtyła, Piotr Kałwa, Edward Materski, Bolesław Pylak, Walenty Wójcik, Mieczysław A. Krąpiec, Antoni Słomkowski, Józef Iwanicki, Marian Rechowicz, Wincenty Granat, Władysław Poplatek, Józef Rybczyk, Stanisław Kamiński, Jerzy Kłoczowski, Stefan Sawicki, 447–454. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1973.
Lubocka, Maria. „Obraz – Matka Boska Częstochowska., kościół o.o. Marianów /lamus/, Stoczek Klasztorny.” Karta ewidencyjna zabytku ruchomego, [b.m.] 1973, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Olsztynie.
Łuszczek, Dominik. „Koronowane kopie obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej od XV do XVII wieku w Polsce.” Studia Claromontana 10 (1989): 184–202.
Moisan, Krystyna S. „Matka Boska Pocieszenia.” W Maryja orędowniczka wiernych. Matka Boska w płaszczu opiekuńczym, Matka Boska Różańcowa, Matka Boska Szkaplerzna, Matka Boska Pocieszenia, Matka Boska Łaskawa, red. Krystyna S. Moisan i Beata Szafraniec, 133–139 (Ikonografia nowożytnej sztuki kościelnej w Polsce. Nowy Testament 2). Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej, 1987.
Nowakowski, Wacław. O cudownych obrazach w Polsce Przenajświętszej Matki Bożej Wiadomości historyczne, bibliograficzne i ikonograficzne. Kraków: nakładem autora, 1902.
Nowina-Konopka, Roman. „Korona /do sukienki Matki Boskiej w ołtarzu gł./, kościół par. pw. Nawiedzenia NMP, Topolno.” Karta ewidencyjna zabytku ruchomego, [b.m.] 1983, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Toruniu, Delegatura w Bydgoszczy.
Obłąk, Jan. „Kult Matki Boskiej Częstochowskiej w diecezji warmińskiej do r. 1939.” Studia Claromontana 1 (1981): 109–120.
Piskorska, Józefa. „Zabytki ruchome w kościołach i kaplicach dekanatów Olsztyn Południe i Północ według stanu z 1975 roku. Inwentarz ruchomych zabytków sztuki kościelnej diecezji warmińskiej.” Studia Warmińskie 14 (1977): 551–630.
Piwocka, Magdalena, i Dariusz Nowacki. „Sukienka zwana rubinową na obraz Matki Boskiej Częstochowskiej.” W U tronu Królowej Polski. Jasna Góra w dziejach kultury i duchowości polskiej. Katalog wystawy, red. Jan Golonka, Przemysław Mrozowski, i Jerzy Żmudziński, 110–117. Warszawa: Arx Regia – Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego w Warszawie, 2006.
Potocka, Anna Dorota, Anna Oleńska, i Marcin Zgliński. „Siedemnastowieczny obraz Matki Boskiej Częstochowskiej z kościoła św. Anny w Warszawie jako ogniwo w badaniach nad recepcją wizerunku Madonny Jasnogórskiej w dawnej Rzeczypospolitej i na ziemiach okolicznych.” W Stan badań nad wielokulturowym dziedzictwem dawnej Rzeczypospolitej, t. 11, red. Wojciech Walczak i Katarzyna Wiszowata-Walczak, 175–231. Białystok: Instytut Badań nad Dziedzictwem Kulturowym Europy, 2020.
Puget, Wanda. „Obraz M. B. Częstochowska, kościół par. pw. Narodzenia NMP, Popowo Kościelne.” Karta ewidencyjna zabytku ruchomego, [b.m.] 1967, Archiwum Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie.
Raczkowski, Juliusz. „Obraz – M. B. Częstochowska, ołtarz główny, kościół fil. pw. Wniebowzięcia NMP.” Karta ewidencyjna zabytku ruchomego, [b.m.] 2005, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Toruniu.
Rojewski, Andrzej, i Krzysztof Szwejkowski. „Z dziejów kultu Matki Boskiej Koziebrodzkiej.” Studia Płockie 21 (1993): 137–153.
Roll, Barbara. „Matka Boska Częstochowska (ołtarz główny), kościół par. pw. św. Mikołaja, Niedamowo.” Karta ewidencyjna zabytku ruchomego, [b.m.] 1978, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Gdańsku.
Roman, Stanisław, i Andrzej Samulowski. Objawienia Najświętszéj Maryi Panny w Gietrzwałdzie.Gietrzwałd: Księgarnia Katolicka Roman & Samulowski, 1878.
Siemiński, Cezary. „Chcę, by powstała tu świątynia”. Zarys dziejów parafii Popowo. Płock: Płocki Instytut Wydawniczy, 2001.
Smulikowska, Ewa. „Korony i sukienki Obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej jako przejaw kultu Królowej Korony Polskiej.” Studia Claromontana 23 (2005): 55–88.
Smulikowska, Ewa. „Ozdoby obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej jako zespół zabytkowy.” Rocznik Historii Sztuki 10 (1974): 179–221.
Stawecki, Krzysztof. „Konserwacja ołtarza Matki Bożej Różanostockiej z Sanktuarium Maryjnego w Różanymstoku.” Biuletyn Konserwatorski Województwa Podlaskiego 20 (2014): 243–254.
Szewczyk-Prokurat, Danuta, i Dariusz Nowacki. „Jubilerzy i jubilerstwo w epoce Wazów.” W Rządzić i olśniewać. Klejnoty i jubilerstwo w Polsce w XVI i XVII wieku. Eseje, red. Dariusz Nowacki, Magdalena Piwocka, i Danuta Szewczyk-Prokurat, 115–149. Warszawa: Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum, 2019.
Szmergalska, Jadwiga. Dzieje parafii Drzycim. Pelplin: Bernardinum, 2020.
Szolginia, Lesław. „Konserwacja i rekonstrukcja kopii obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej z przełomu XVI/XVII w. z kościoła parafialnego pod wezw. Św. Marii Magdaleny z m. Ostrowite koło Kowalewa.” Dokumentacja prac konserwatorskich, Świecie 1977, Archiwum Diecezjalnego Konserwatora Diecezji Toruńskiej w Toruniu.
Szwarc, Ryszard. „Krótki zarys historyczny obrazu Matki Bożej Częstochowskiej w Pilszczu.” Wiadomości Urzędowe Diecezji Opolskiej 4 (1975): 118–121.
Tomalska, Joanna. „Wizerunek Matki Boskiej Różanostockiej – ikona czy obraz?” W Ateny, Rzym, Bizancjum. Mity Śródziemnomorza w kulturze XIX i XX wieku (Antyk Romantyków), red. Jarosław Ławski i Krzysztof Korotkich, 873–880. Białystok: TransHumana, 2008.
Tomkowicz, Stanisław. „Sprawozdania z posiedzeń komisyi historii sztuki za czas od 3 marca do 31 grudnia 1887.” Sprawozdania do badania historii sztuki w Polsce 4 (1891): I–XCVIII.
Tracz, Szymon. „Obraz Matki Boskiej Częstochowskiej z daru króla Jana Kazimierza w Rajczy.” Artifex Novus 3 (2019): 34–57.
Ukleja, Ryszard. Miejsca Święte w Polsce łaskami i cudami słynące. Sanktuaria i miejsca kultu Matki Bożej Pocieszenia. Warszawa: Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna „Adam”, 2007.
Visitationes Episcopatus Culmensis Andrea Olszowski Culmensi Et Pomesaniae Episcopo A. 1667–72 factae [Archipresbyteratus Lubaviensis, Neoforiensis, Brodnicensis, Golubensis, Lautembergensis] (TNT, Societas Literaria Torunensis – Fontes, 8). Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 1904.
Załuski, Walenty. Cudowne obrazy Przenajświętszej Bogarodzicielki w Dyecezyi Płockiej. Kielce: Drukarnia „Maryawity”, 1905.
Zbudniewek, Janusz. „Człowiek wielkiej wiary i pracowitości. O. Innocenty Pokorski (1656–1734).” Studia Claromontana 2 (1981): 116–171.
Żmudziński, Jerzy. „Malarz krakowski Franciszek Śmiadecki (czynny w początku XVII wieku) i jego prace dla klasztoru paulinów na Jasnej Górze.” W Ex voto. Studia dedykowane Ojcu Janowi Golonce OSPPE w 75. rocznicę urodzin i w 50. rocznicę święceń kapłańskich, red. Przemysław Mrozowski i Jerzy Żmudziński, 169–195. Częstochowa: Jasnogórska Fundacja Pro Patria / Michałowice: Wydawnictwo „Czuwajmy”, 2012
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Tomasz M. Kowalski OP
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
CC BY-ND 4.0. Posiadaczem prawa autorskiego (Licencjodawcą) jest Autor, który na mocy umowy licencyjnej udziela nieodpłatnie prawa do eksploatacji dzieła na polach wskazanych w umowie.
- Licencjodawca udziela Licencjobiorcy licencji niewyłącznej na korzystanie z Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego w następujących polach eksploatacji: a) utrwalanie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego; b) reprodukowanie (zwielokrotnienie) Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego drukiem i techniką cyfrową (e-book, audiobook); c) wprowadzania do obrotu egzemplarzy zwielokrotnionego Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego; d) wprowadzenie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego do pamięci komputera; e) rozpowszechnianie utworu w wersji elektronicznej w formule open access na licencji Creative Commons (CC BY-ND 4.0) poprzez platformę cyfrową Wydawnictwa Naukowego UMK oraz repozytorium UMK.
- Korzystanie przez Licencjobiorcę z utrwalonego Utworu ww. polach nie jest ograniczone czasowo ilościowo i terytorialnie.
- Licencjodawca udziela Licencjobiorcy licencji do Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego nieodpłatnie na czas nieokreślony
PEŁEN TEKST UMOWY LICENCYJNEJ >>
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 47
Liczba cytowań: 0
