Magister et discipulus
Technologia malarska miniatury Hansa Bola ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie w kontekście wcześniejszych badań miniatury Jacoba Savery’ego
DOI:
https://doi.org/10.12775/AUNC_ZiK.2025.002Słowa kluczowe
Muzeum Narodowe w Krakowie, malarstwo flamandzkie, XVII wiek, miniatura na pergaminie, Hans Bol, Jacob Savery, makro-XRF, spektroskopia Ramana, spektroskopia odbiciowa VNIR, SWIRAbstrakt
W zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie znajdują się dwie miniatury flamandzkich artystów, tworzących w relacji mistrz–uczeń. Każda pochodzi z innej kolekcji i w inny sposób znalazła się w Muzeum. Pierwsza z nich, ofiarowana w 1885 roku przez znamienitego kolekcjonera Konstantego Schmidt-Ciążyńskiego, namalowana przez Jacoba Savery’ego, przedstawia scenę Ukrzyżowania na górze Golgoty. Druga zaś, zakupiona przez Czartoryskich, autorstwa Hansa Bola, ukazuje sekwencję wiosennych miesięcy. Obydwie miniatury namalowano akwarelą i gwaszem na pergaminie naklejonym na deseczkę, jednak technologia i technika malarska, mimo tego samego kontekstu wyjściowego i wielu cech wspólnych, nie wykazuje pełnego podobieństwa. W celu opracowania warsztatu obydwu artystów przeprowadzono kompleksowe badania nieniszczące. Wykonano pomiary za pomocą fluorescencji rentgenowskiej (makro-XRF), spektroskopii Ramana (RS), obrazowania spektroskopią odbiciową VNIR, SWIR. Ponadto prowadzono obserwacje mikroskopowe, a także wykonano fotografie w światłach analitycznych. Obrazowanie makro-XRF umożliwiło identyfikację rozkładu pierwiastków w obrębie miniatur. W miniaturze Bola rozróżniono pigmenty tworzące warstwy oryginalne i pigmenty pochodzące z kolejnych warstw wtórnych. W artykule zaprezentowano wyniki badań i analiz warsztatu miniatorskiego Hansa Bola oraz Jacoba Savery’ego w ujęciu porównawczym.
Bibliografia
Aceto, Maurizio, Angelo Agostiono, Gaia Fenoglio, Ambra Idone, Monica Gulmini, Marcello Picollo, Paola Ricciardi, i John K. Delaney. „Characterization of Colourants on Illuminated Manuscripts by Portable Fibre Optic UV-visible-NIR Reflectance Spectrophotometry.” Analytical Methods 6 nr 5 (2014): 1–13.
Bassens, Maarten, Jories van Grieken, Lieuwe Watteuw, i Jan Van Der Stock. Bruegel, the complete graphic works. London: Thames and Hudsons, 2019.
Beneden, Ben van. Hans Vrederman de Vries und die Renaissance im Norden. München: Hirmer Verlag, 2002.
Burgio, Lucia, Anna Cesaratto, i Alan Derbyshire. „Comparison of English Portrait Miniatures Using Raman Microscopy and Other Techniques.” J. Raman Spectrosc. 43 (2012): 1713–1721.
Buti, David, Francesca Rosi, Bruno Brunetti i Constanza Miliani. „In-situ Identification of Copper-Based Green Pigments on Paintings and Manuscripts by reflection FTIR.” Analytical and Bioanalytical Chemistry 405 nr 8 (2013): 2699–2711.
Camp, An van. „Metalpoint Drawings in the Low Countries in the Sixteenth and Seventeenth Centuries.” W Drawing in Silver and Gold: From Leonardo to Jasper Johns, red. Stacey Sell, Hugo Chapmand, 145–188. Princeton: Princeton University Press, 2015.
Catelli, Emilio, Giorgia Sciutto, Silvia Prati, Yiming Jia, i Mazzeo Rocco. „Characterization of Outdoor Bronze Monument Patinas: the Potentialities of Near-Infrared Spectroscopic Analysis.” Environmental Science and Pollution Research 25 (2018): 24379–24393.
Cavallo, Giovanni, i Maria Pia Riccardi. „Glass‑Based Pigments in Painting: Smalt Blue and Lead-Tin Yellow Type II.” Archaeological and Anthropological Sciences 13 (2021): 1–13. DOI: 10.1007/s12520-021-01453-7.
Eger, Claudia. „Tüchleinmalerei. Eine seltene Maltechnik am Beispiel der Fastentücher aus Rietz und Obervintl sowie der Fahne der Schwazer Knappen.” Wissenschaftliches Jahrbuch der Tiroler Landesmuseen 2 (2009): 62–79.
Eikema, Hommes van, M. H. Margriet. „Discoloration in Renaissance and Baroque Oil Paintings. Instructions for Painters, theoretical Concepts, and Scientific Data.” PhD Thesis, Universiteit van Amsterdam, 2002. Dostęp online: https://dare.uva.nl/search?identifier=6a808727-7edd-47a7-a561-1e961466f7ff.
Estaugh, Nicolas, Valentine Walsh, Tracey Chaplin, i Ruth Siddall. Pigment Compendium: A Dictionary and Optical Microscopy of Historical Pigments. London and New York: Routledge Taylor and Francis Group, 2013.
Fiorillo, Flavia, Lucia Burgio, Christine Slottved Kimbriel, i Paola Ricciardi. „Non-Invasive Technical Investigation of English Portrait Miniatures Attributed to Nicholas Hilliard and Isaac Oliver.” Heritage 4 (2021): 1165–1181. DOI: 10.3390/heritage4030064.
Fonseca, Beatriz, Catherine Schmidt Patterson, Monica Ganio, Douglas Kainoa MacLennan, i Karen Trentelman. „Seeing Red: Towards an Improved Protocol for the Identification of Madder- and Cochineal-based Pigments by Fiber Optics Reflectance Spectroscopy (FORS).” Heritage Science 7 nr 92 (2019): 1–15.
Gerszi, Teréz. „Landschaftszeichnungen aus der Nachfolge Pieter Bruegels.” Jahrbuch der Berliner Museen 7, z. 1 (1965): 92–121.
Gifford, Melanie E. „Pieter Bruegel’s Afterlife.” Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek (NKJ) / Netherlands Yearbook for History of Art 69 (2019): 42–73.
Harley, Rosamond D. Artists’ Pigments c. 1600–1835. A Study in English Documentary Sources. Second Revised Edition. London: Butterworth, 1982.
Hautekeete, Stefaan. „Kodeks z herbami kawalerów Zakonu Złotego Runa z Muzeum Narodowego w Warszawie: analiza, interpretacja i ustalenie autorstwa Hansa Bola / Codex of the Armorial of the Order of the Golden Fleece from the National Museum in Warsaw: Analysis, Interpretation and its Reattribution to Hans Bol.” Rocznik MNW. Nowa Seria 6 nr 42 (2017): 48–89.
Hautekeete, Stefaan. „New Insights into the Working Methods of Hans Bol.” Master Drawings 50, nr 3 (2012): 329–356.
Hill, Thomas. A Most Briefe and Pleaunte Treatise, Teaching How to Sowe and Set a Garden. London: Thomas Marshe, 1563.
Hill, Thomas. The Proffitable Arte of Gardening. London: Henry Bynneman, 1579.
Hume, Julian P. „The History of the Dodo Raphus Cucullatus and the Penguin of Mauritius.” Historical Biology 18(2) (2006): 65–89.
Kugler, Franz, Gustav Friedrich Waagen, i Archer Joseph Crowe. Handbook of Painting, The German, Flemish, and Dutch Schools; Based on the Handbook of Kugler. T. 1. London: John Murray, 1879.
Kunicki-Goldfinger, Jerzy J. „Identification of Glass Objects Susceptible to Crizzling. The Case of Central European Baroque Potassium Glass.” W Annual Report 2018 Institute of Nuclear Chemistry and Technology, red. Jacek Michalik i Ewa Godlewska-Para, 79–80. Warszawa: Institute of Nuclear Chemistry and Technology, 2019, http://www.ichtj.waw.pl/ichtj/publ/annual/anrep18.pdf (dostęp: 20 kwietnia 2025).
Larkin, Deirdre. „Hortus Redivivus: The Medieval Garden Recreated.” W Health and Healing from the Medieval Garden, red. Peter Dendle i Alain Touwaide. Martlesham: Boydell Press, 2008.
Lichtert, Katrien. Beeld van de Stadrepresentaties van Stad en Architectuurin het Oeuvre van Pieter Bruegel de Oude. PhD Thesis, Universiteit Gent, 2014. https://biblio.ugent.be/publication/5722520 (dostęp: 20 kwietnia 2025).
Lyu, Siwei, Daniel Rockmore, Farid Hany, i David L. Donoho. „A Digital Technique for Art Authentication.” Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 101, nr 49 (2004):17006–17010.
Mander, Carel van. Het leven der doorluchtige Nederlandsche en eenige Hoogduitsche schilders: voormaals byeen-vergaderd en beschreeven door Karel van Mander...: en nu, volgends het oorspronglyke van den schryver, in de hedendaagsch Nederduitsche spraake en styl overgebragt, met verscheiden bygevoegde aanmerkingen, ophelderingen, en verdere levens- en kunst byzonderheden vermeerderd, en vollediger gemaakt. T. 1. Amsterdam: Jacobus de Jong–Steven van Esveld–Jan Ladmiral, 1764.
Maniakowska-Jazownik, Zofia. „Zjawisko korozji szkieł w zbiorach miniatur Muzeum Narodowego w Krakowie.” Rozprawy Muzeum Narodowego w Krakowie 13 (2024): 134–151. DOI:10.52800/rmnk13.a9).
Maniakowska-Jazownik, Zofia, Marta Matosz, i Anna Ryguła. „‘The Siege of Jerusalem and Mount Golgotha:’ Bemmel, Brueghel and Savery. Around a Miniature from the Collection of the National Museum in Kraków.” Acta Univeristatis Nicolai Copernici, Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo 54 (2023): 113–152.
Mielke, Ursula, i Stefaan Hautekeete. Hans Bol. T. 1–2. New Hollstein, Dutch and Flemish Echting, Engraving and Woodcuts, 1450–1700. Amsterdam: Ger Luiten, 2015.
Neihardt, Uta, i Krüger Konstanze, Das paradies auf Erden. Flamosche Landschaften von Bruegel bis Rubens, SKD, Drezno 2016.
Orenstein, Nadine M., Manfred Sellink, Jürgen Müller, Michiel C. Plomp, Martin Royalton-Kisch, i Larry Silver. Pieter Bruegel the Elder. Drawings and Prints. New York: MET / New Haven: Yale University Press, 2001.
Pelosi, Claudia, Giorgia Agresti, Ulderico Santamaria, i Elisabetta Mattei. „Artificial Yellow Pigments: Production and Characterization Through Spectroscopic Method of Analysis.” ePreservation science 7 (2010): 108–115.
Peters, Emily J., i Laura M. Ritter. Tales of the City, Drawing in the Netherlands from Bosch to Bruegel. Cleveland: The Cleveland Museum of Art, 2022.
Potter, Filippe De, i Isabelle De Jaegere. „Roelant Savery: Život umělce / Roelant Savery: The Life of an Artist.” W Roelandt Savery. Malíř ve službách císaře Rudolfa II / A Painter in the Services of Emperor Rudolf II. Katalog výstavy, red. Olga Kotková, 11–56. Praha: Národní galerie, 2010.
Ricciardi, Paola, Kathryn A. Dooley, Douglas Kainoa MacLennan, Giulia Berolotti, i Francesca Gabrieli. „Use of Standard Analytical Tools to Detect Small Amounts of Smalt in the Presence of Ultramarine as Observed in 15th Century Venetian Illuminated Manuscripts.” Heritage Science 10 (38) (2022): 1–18.
Scully, Sophie, i Christine Seidel. „A Tuchlein by Justus van Ghent: The Adoration of the Magi in the Metropolitan Museum of Art Re-Examined.” Journal of Historians of Netherlandish Art 8, Issue 1 (2016): 1 – 29, DOI: 10.5092/jhna.2016.8.1.
Sellink, Manfred. Bruegel. The Complete Paintings, Drawings, and Prints. Ghent: Ludion Press, 2007.
Spicer, Joaneath Ann. „The ‘Naert Het Leven’ Drawings: by Pieter Bruegel or Roelandt Savery.” Master Drawings 8, nr 1 (1970): 3–30.
Švarcova, Silvie, David Hradil, Janka Hradilová, Eva Kočí, i Petr Bezdička. „Micro-Analytical Evidence of Origin and Degradation of Copper Pigments found in Bohemian Gothic Murals.” Analytical and Bioanalytical Chemistry 395 (2009): 2037–2050. DOI 10.1007/s00216-009-3144-7.
Time in the Medieval World: Occupations of the Months and Signs of the Zodiac in the Index of Christian Art (The Index of Christian Art: Resources). Red. Colum Hourihane. Princeton: Princeton University, 2007.
Tutte l’opere d’architettura et prrospetiva [sic] di Sebastiano Serlio. Bolonia, in Vinegia: Presso gli heredi di Francesco de’ Franceschi, 1600.
Valadas, Sara, Rita V. Freire, Ana Cardoso, José Mirão, Cristina B. Dias, Peter Vandenabeele, i António Candeias. „On the Use of the Unusual Green Pigment Brochantite (Cu4(SO4)(OH)6) in the 16th-Century Portuguese-Flemish Paintings Attributed to The Master Frei Carlos Workshop.” Microscopy and Microanalysis 21, Issue 2 (2015): 518–525. DOI: 10.1017/S1431927615000094.
Vries, Hans Vredeman de. Hortorum viridariorumque elegantes et multiplicis formae ad architectonicae artis normam affabre delineatae. Antwerpen: Philip Galle, 1583.
Vries, Hans Vredeman de, Jan van Doetecum, Lucas van Doetecum. Variae architecturae formae. Antwerpen: Iohanus Galle, 1636.
Wnuk-Lisowska, Elżbieta. „Labirynt w ogrodzie.” W Prawda, samopoznanie, wdzięk: Beacie Szymańskiej w wielu postaciach przyjaciele, red. Marta Kudelska i Małgorzata Ruchel, 71–88. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008.
Yivlialin, Rossella, Anna Galli, Anna Galli, Marco Martini, i Adele Sassella. „Detecting the NIR Fingerprint of Colors: The Characteristic Response of Modern Blue Pigments.” Heritage 2 (3) (2019): 2255–2261.
Zwollo, An. „Hans Bol. Pieter Stevens en Jacob Savery, enige kanttekeningen.” Oud Holland 84, nr 4 (1969): 298–302.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Zofia Maniakowska-Jazownik, Marta Matosz, Anna Ryguła, Paulina Krupska-Wolas
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
CC BY-ND 4.0. Posiadaczem prawa autorskiego (Licencjodawcą) jest Autor, który na mocy umowy licencyjnej udziela nieodpłatnie prawa do eksploatacji dzieła na polach wskazanych w umowie.
- Licencjodawca udziela Licencjobiorcy licencji niewyłącznej na korzystanie z Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego w następujących polach eksploatacji: a) utrwalanie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego; b) reprodukowanie (zwielokrotnienie) Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego drukiem i techniką cyfrową (e-book, audiobook); c) wprowadzania do obrotu egzemplarzy zwielokrotnionego Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego; d) wprowadzenie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego do pamięci komputera; e) rozpowszechnianie utworu w wersji elektronicznej w formule open access na licencji Creative Commons (CC BY-ND 4.0) poprzez platformę cyfrową Wydawnictwa Naukowego UMK oraz repozytorium UMK.
- Korzystanie przez Licencjobiorcę z utrwalonego Utworu ww. polach nie jest ograniczone czasowo ilościowo i terytorialnie.
- Licencjodawca udziela Licencjobiorcy licencji do Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego nieodpłatnie na czas nieokreślony
PEŁEN TEKST UMOWY LICENCYJNEJ >>
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 70
Liczba cytowań: 0
