A collection of iron objects from historical period from archaeological research at the hillfort in Gzin in the Chełmno land
DOI:
https://doi.org/10.12775/AUNC_ARCH.2025.012Keywords
Gzin, hillfort, Chełmno Land, iron objects, historical periodAbstract
The hillfort in Gzin is associated with the Lusatian culture of the Hallstatt period. Archaeological research conducted to date has yielded a wealth of interesting information about said culture in this period, including the practice of cannibalism. Among the recently discovered artifacts from the hillfort in Gzin is a collection of iron artifacts not dating back to the Hallstatt-La Tène period. These are presented in this article. Morphological, typological, and functional characteristics allow us to link the collection of these objects to a historical period, most likely the Late Middle Ages. The results of the analysis indicate the need to revise current views regarding the nature of the hillfort in Gzin and allow for discussion on the chronology and multiculturalism of this site. The presented collection of iron objects from the hillfort in Gzin, primarily dating from the Late Middle Ages and/or the Modern Period, is highly diverse. These artifacts do not follow a strict chronological order; in fact, it is difficult to precisely date them. A more precise context for their discovery is also unknown. Most of the artifacts (bolt heads, a fitting, and a hasp link) could have constituted a single set of artifacts associated with the late Middle Ages. The publication of said collection of iron objects is therefore crucial due to the scholarly chronology and function of site no. 1 in Gzin, which is now considered solely as a Lusatian culture hillfort from the Hallstatt period, with traces of settlement from the early La Tène period. Meanwhile, the described set of iron objects, and in particular the bolt heads, may indicate a connection between this site and an unspecified feudal (knightly) and/or noble residence. This is especially true given the frequent correlation between the locations of settlements from the Hallstatt period and medieval strongholds/castles that were founded in the same location (in the Chełmno Land, e.g., the stronghold in Kałdus and the castles in Toruń and Grudziądz).
References
Bieniak J., 1970, Studia nad dziejami ziemi chełmińskiej w okresie piastowskim, Rocznik Grudziądzki, t. 5–6, s. 5–69.
Chudziak W., 1996, Quondam castra w świetle badań wczesnośredniowiecznych grodzisk ziemi chełmińskiej, Archaeologia Historica Polona, t. 3, s. 25–34.
Chudziak W., 2003, Wczesnośredniowieczna przestrzeń sakralna in Culmine na Pomorzu Nadwiślańskim, Mons Sancti Laurentii, t. 1, Toruń.
Chudziakowa J., 1992, Grodzisko kultury łużyckiej w Gzinie, Toruń.
Chudziakowa J., Kola A., 1974, Źródła archeologiczne z terenu zamku krzyżackiego w Toruniu. (Badania z 1958–1966 R.), Warszawa–Poznań.
Dąbrowska M., 2007, Badania archeologiczno-architektoniczne na terenie Zamku Niskiego w Malborku w latach 1998–2004, [w:] XV Sesja Pomorzoznawcza, red. G. Nawrolska, Elbląg, s. 303–316.
Gackowski J., 2012, Wczesna epoka żelaza, [w:] Zamek w Grudziądzu w świetle badań archeologiczno-architektonicznych. Studia i materiały, red. M. Wiewióra, Toruń, s. 159–171.
Gierlach B., 1972, Kowalstwo mazowieckie XIII–XVIII w., Ciechanów.
Górecki J., Łastowiecki M., Wrzesiński J., 1996, Gródek na Ledniczce, Studia Lednickie IV, Poznań–Lednica, s. 197–246.
Grążawski K., 1989, Średniowieczny gródek rycerski w Bachotku na ziemi chełmińskiej w świetle badań archeologicznych, Sprawozdania Archeologiczne, t. 40, s. 317–341.
Grobelny W., 1925, Słownictwo rzemieślnicze narzędzi, przyborów, urządzenia warsztatowego i najważniejszych surowców, Grudziądz.
Grygiel R., 1996, Dzieje rezydencji, [w:] R. Grygiel, T. Jurek, Doliwowie z Nowego Miasta nad Wartą, Dębna i Biechowa. Dzieje rezydencji i ich właścicieli, Biblioteka Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, nr 29, Łódź, s. 11–284.
Heurich J., 1862, Przewodnik dla stolarzy obejmujący cały zakres stolarstwa, Warszawa.
Heurich J., 1874, Przewodnik dla cieśli obejmujący cały zakres ciesielstwa, Warszawa.
Hutchins J., 2011, The American Screw Auger, The Chronicle of the Early American Industries Association, t. 64, nr 3 (September 2011), s. 89–105.
Jasiewicz Z., 1963, Studia historyczno-etnograficzne nad kowalstwem wiejskim w Wielkopolsce, Poznań.
Kamińska J., 1968, Siedlątków, obronna siedziba rycerska z XIV wieku, Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, Seria Archeologiczna 15, s. 15–88.
Kola A., 1985, Żelazny osprzęt średniowiecznej wieży mieszkalnej w Plemiętach i jej wyposażenia, [w:] Plemięta. Średniowieczny gródek w ziemi chełmińskiej, red. A. Nadolski, Warszawa–Poznań–Toruń, s. 63–83.
Kola A., 2003, Późnośredniowieczne grodzisko w Skłudzewie w ziemi chełmińskiej, Archaeologia Historica Polona, t. 13, s. 277–285.
Kola A., Wilke G., 1976, Zespół grotów bełtów do kusz z grodziska późnośredniowiecznego w Słoszewach, pow. Brodnica, w świetle odkryć w 1973 r., Zapiski Historyczne, t. 41, s. 81–123.
Kola A., Wilke G., 1985, Militaria z grodziska w Plemiętach. Broń strzelcza, [w:] Plemięta. Średniowieczny gródek w ziemi chełmińskiej, Prace Archeologiczne Towarzystwa Naukowego w Toruniu, nr 7, red. A. Nadolski, Warszawa–Poznań–Toruń, s. 107–128.
Łęga W., 1930, Kultura Pomorza we wczesnem średniowieczu na podstawie wykopalisk, Toruń.
Marciniak-Kajzer A., 2020, Rzeczy ludzi średniowiecza. W domu, Łódź.
Nadolski A., 1954, Studia nad uzbrojeniem polskim w X, XI i XII wieku, Wrocław.
Nadolski A., Lewandowski M., 1990, Broń strzelcza, [w:] Uzbrojenie w Polsce średniowiecznej, red. A. Nadolski, Łódź, s. 143–153.
Nowakowski A., 1980, Uzbrojenie wojsk krzyżackich w Prusach w XIV i na początku XV w., Łódź.
Nowakowski A., 1986, Arsenały zamków krzyżackich w Prusach w latach 1364–1430, Mediaevalia Archaeologica, Acta Archaeologica Lodziensia, nr 31, s. 49–99.
Olczak S., Jędrejek W., Wiater W., 1957, Poradnik cieśli wiejskiego. Roboty ciesielskie, stolarskie i dekarskie, Warszawa.
Payne-Gallwey R., 1903, The Crossbow – Mediaeval and Modern Military and Sporting. Its Construction, History and Management with a Treatise on the Balista and Catapult of the Ancients and an Appendix on the Catapult, Balista and the Turkish Bow, London.
Poliński D., 2013, Pień. Siedziba krzyżackich prokuratorów w ziemi chełmińskiej, Toruń.
Poliński D., 2023a, Materiały źródłowe, [w:] Villisaz – ośrodek krzyżackiego komturstwa w ziemi chełmińskiej. Wyniki prac badawczych w Wieldządzu (stanowiska 1 i 21), red. D. Poliński, Toruń, s. 80–128.
Poliński D., 2023b, Materiały źródłowe, [w:] Villisaz – ośrodek krzyżackiego komturstwa w ziemi chełmińskiej. Wyniki prac badawczych w Wieldządzu (stanowiska 1 i 21), red. D. Poliński, Toruń, s. 139–154.
Poliński D., 2024, Wkład i możliwości archeologii w badaniach dziejów zakonu krzyżackiego. Najnowsze osiągnięcia badawcze, Historia Slavorum Occidentis, R. 14, nr 3 (42), s. 46–76.
Porębska K., 1971, Słownik historyczno-geograficzny ziemi chełmińskiej w średniowieczu (przy współpracy M. Grzegorza), Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.
Powierski J., 1973, Studia nad strukturą administracyjno-terytorialną ziemi chełmińskiej i michałowskiej w okresie piastowskim, Prace Komisji Historii BTN, t. 9, s. 3–85.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Mateusz Magalski, Dariusz Poliński
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 93
Number of citations: 0
