Traces of Roman period settlements in the vicinity of Raciąż, Płońsk district
DOI:
https://doi.org/10.12775/AUNC_ARCH.2025.010Keywords
northern Masovia, Roman Period, broches, coin finds, drinking hornsAbstract
Between 2022 and 2025, the Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Raciąskiej "Ziemowit" conducted extensive metal detector surveys in the area of the Raciąż municipality in northern Masovia. These activities were part of the celebrations marking the 600th anniversary of the town being granted municipal rights. As part of the celebrations, an exhibition of the finds was organised at the Public Library, where, among various historical memorabilia, artefacts from the Roman period were presented. Subsequently, a collection of 21 bronze objects and one ancient coin was transferred to the Institute of Archaeology at Nicolaus Copernicus University for scientific study. The ongoing documentation of the finds is important due to the need to place the identified areas under legal protection, which will ultimately enable the verification of the recorded traces through archaeological excavations.
The collection comprises 18 brooches, two bronze chain-link fragments from a drinking horn, a fragment of a belt ferrule, and one denarius subaeratus. Typological analysis of the artefacts indicates that the sites in the vicinity of Raciąż were under the influence of the Wielbark culture. The dating of the artefacts is relatively broad, ranging from phase B2 to phase D1. The earliest established chronology corresponds to the eastward expansion of the Wielbark culture into areas previously occupied by Przeworsk culture groups.
The completed cartographic study incorporates the locations of the new finds against the background of archival data obtained from earlier traditional surface surveys. These new discoveries supplement the current state of research, highlighting numerous traces of settlement along the Raciążnica River.
References
Almgren O., 1923, Studien über nordeuropäische Fibelformen der ersten nachchristlichen Jahrhunderte mit Berücksichtigung der provinzialrömischen und südrussischen Formen, Mannus-Bibliothek 32, Leipzig.
Andrzejowski J., 1989, Zagadnienie kontynuacji cmentarzysk we wschodniej strefie kultury przeworskiej, [w:] Kultura wielbarska w młodszym okresie rzymskim (materiały z konferencji), t. 2, red. J. Gurba, A. Kokowski, Lublin, s. 103–125.
Andrzejowski J., 1991, Okucia rogów do picia z młodszego okresu przedrzymskiego i okresu wpływów rzymskich w Europie Środkowej i Północnej (próba klasyfikacji i analizy chronologiczno-terytorialnej), Materiały Starożytne i Wczesnośredniowieczne 6, s. 7–120.
Andrzejowski J., 1998, Nadkole 2: A cemetery of the Przeworsk culture in eastern Poland, Monumenta Archaeologica Barbarica, Warszawa–Kraków, t. 5.
Andrzejowski J., 2020, The Eastern Zone of the Przeworsk culture – and what it comprehends, Acta Archaeologica Carpathica, t. 55, s. 9–38.
Andrzejowski J., Cieśliński A., 2007, Germanie i Bałtowie u schyłku starożytności. Przyjazne związki czy wrogie sąsiedztwo, [w:] Kultura bogaczewska w 20 lat później. Materiały z konferencji, red. A. Bitner-Wróblewska, W. Brzeziński, Warszawa, s. 279–319.
Barankiewicz B., 1959, Cmentarzysko z okresu rzymskiego w Grodzisku Mazowieckim, Materiały Starożytne, t. 5, s. 191–231.
Beliavets V., 2023, Odlew z Čarnaŭčyc i zapinki typu O. Almgren 41 z ziem Białorusi, Wiadomości Archeologiczne, t. 74, s. 217–226.
Bis M., Bis W., 2012, Badania archeologiczne z zakresu późnego średniowiecza i nowożytności na Mazowszu w latach 1989–2009, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, nr 60, z. 1, s. 133–148.
Bitner-Wróblewska A., 2001, From Samland to Rogaland: East-West connections in the Baltic basin during the Early Migration Period, Warszawa.
Dąbrowska T., 1997, Kamieńczyk. Ein Gräberfeld der Przeworsk-Kultur in Ostmasowien, Monumenta Archaeologica Barbarica, Warszawa–Kraków, t. 3.
Dąbrowska T., 1998, Die kräftig profilierten Fibeln Almgren Gruppe IV, Fig. 74–84 (Trompetenfibeln) − mit einem Ausblick auf die östlichen Formen, [w:] 100 Jahre Fibelformen nach Oscar Almgren, Internationale Arbeitstagung 25.–28. Mai 1997 in Kleinmachnow, red. J. Kunov, Land Brandenburg, Forschungen zur Archäologie im Land Brandenburg 5, Wünsdorf, s. 149–156.
Droberjar E., 2012, Nová varianta spony typu Almgren 132 z Jevíčka. K přechodným formám Almgrenovy V. skupiny ve stupni B2/C1, [w:] Archeológia na prahu histórie. K životnému jubileu Karola Pietu, red. G. Březinová, V. Varsik, Archaeologica Slovaca Monographiae. Communicationes 14, Nitra, s. 235–245.
Gałęzowska A., 1996, Materiały z Bogdanowa koło Obornik, woj. poznańskie, w zbiorach Germanisches Nationalmuseum w Norymberdze, Wielkopolskie Sprawozdania Archeologiczne 4, s. 145–153.
Gauss F., 2009, Völkerwanderungszeitliche „Blechfibeln”: Typologie, Chronologie, Interpretation, Berlin.
Gorohovskij E.L., 1988, Hronologiâ černjahovskih mogil’nikov Lesostepnoj Ukrainy, [w:] Trudy V Meždunarodnogo Kongressa Arheologov-Slavistov, t. 4, red. B.A. Rybakov, Kiev, s. 34–46.
Hahuła K., Wołągiewicz R., 2001, Grzybnica: ein Gräberfeld der Wielbark-Kultur mit Steinkreisen in Pommern, Monumenta Archaeologica Barbarica, Warszawa–Kraków, t. 8, Warszawa–Koszalin.
Hauptmann T., 1998, Studien zu den Dreisprossenfibeln, [w:] 100 Jahre Fibelformen nach Oscar Almgren. Internationale Arbeitstagung 25.–28. Mai 1997 in Klein Machnow, red. J. Kunov, Land Brandenburg, Forschungen zur Archäologie im Land Brandenburg 5, Wünsdorf, s. 159–173.
Jakubczyk I., 2013, Zapinki grupy VI według klasyfikacji Oscara Almgrena w kulturze przeworskiej, maszynopis pracy doktorskiej, Archiwum Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego.
Jarzec A., 2018, Krosno, stan. 1. Nekropola kultury wielbarskiej z obszaru starożytnego ujścia Wisły: materiały z badań w latach 1980–2009, Barbaricum, t. 12, s. 3–167.
Jaskanis J., 1996, Cecele: ein Gräberfeld der Wielbark-Kultur in Ostpolen, Monumenta Archaeologica Barbarica, Warszawa–Kraków, t. 2.
Jaskanis J., 2005, Krupice: ein Gräberfeld der Przeworsk- und Wielbark-Kultur in Ostpolen, Monumenta Archaeologica Barbarica, Warszawa–Kraków, t. 10, Warszawa.
Kokowski A., 1997, Die Masłomęcz-Gruppe: Ihre Chronologie und Beziehungen innerhalb des gotischen Kulturkreises: ein Beispiel für den kulturellen Wandel der Goten im Verlauf ihrer Wanderungen, Bericht der Römisch-Germanischen Kommission 78, s. 641–833.
Kondracki J., 2002, Geografia regionalna Polski, Warszawa.
Krzysztofik R., 2007, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice.
Kurzyńska M., 2015, Linowo, stanowisko 6: birytualne cmentarzysko kultury wielbarskiej z północno-wschodniej części ziemi chełmińskiej, Grudziądz–Toruń.
Kuś G., Rzeźnik S., 2022, Dwie interesujące fibule z Ryczywołu, pow. kozienicki, Wiadomości Archeologiczne, t. 73, s. 264–273.
Liana T., 1970, Chronologia względna kultury przeworskiej we wczesnym okresie rzymskim, Wiadomości Archeologiczne, t. 35 (4), s. 429–487.
Machajewski H., 1998, Die Fibeln der Gruppe V, Serie 8, im östlichen Teil Mitteleuropas, [w:] 100 Jahre Fibelformen nach Oscar Almgren. Internationale Arbeitstagung 25.–28. Mai 1997 in Klein Machnow, red. J. Kunov, Land Brandenburg, Forschungen zur Archäologie im Land Brandenburg 5, Wünsdorf.
Madyda-Legutko R., 1987, Die Gürtelschnallen: der Römischen Kaiserzeit und der frühen Völkerwanderungszeit im mitteleuropäischen Barbaricum, BAR International Series, Oxford.
Mattingly H., 1989, Roman Imperial Coinage, t. 2: Vespasian to Hadrian, London.
Mattingly H., Sydenham E.A., 1930, Roman Imperial Coinage, t. 3: Antoninus Pius (138–192), London.
Mączyńska M., 2006, Uwagi o niektórych typach zapinek II grupy serii wschodniej Oscara Almgrena, Wiadomości Archeologiczne, t. 58, s. 159–184.
Modzelewski Sz., Znaleziska, Wiadomości Numizmatyczne, R. 68, z. 212, s. 212–213.
Natuniewicz-Sekuła M., 2006, Osady z okresu rzymskiego w Kołozębiu i Poświętnem. Studium krytyczne wyników wykopalisk, [w:] Pogranicze trzech światów: kontakty kultur przeworskiej, wielbarskiej i bogaczewskiej w świetle materiałów z badań i poszukiwań archeologicznych, red. W. Nowakowski, A. Szela, Warszawa, s. 115–144.
Natuniewicz-Sekuła M., 2014, Zniszczone cmentarzysko z młodszego okresu przedrzymskiego i okresu wpływów rzymskich w Szpondowie, pow. płoński, woj. mazowieckie, [w:] In medio Poloniae barbaricae, red. J. Andrzejowski, Monumenta Archaeologica Barbarica, Warszawa–Kraków, series gemina, t. 3, s. 135–161.
Natuniewicz-Sekuła M., Baczewski M., 2023, Weklice. A cemetery of Wielbark culture on the eastern margin of Vistula Delta (excavations 2005–2018), Monumenta Archaeologica Barbarica, Warszawa–Kraków, t. 23.
Natuniewicz-Sekuła M., Okulicz-Kozaryn J., 2011, Weklice. A cemetery of the Wielbark culture on the eastern margin of Vistula Delta (excavations 1984–2004), Monumenta Archaeologica Barbarica, Warszawa–Kraków, t. 17.
Niezabitowska-Wiśniewska B., Hyrchała A., Bartecki B., Lorkiewicz-Muszyńska D., Mucha A., Kurzawska A., 2024, Obraz schyłku grupy masłomęckiej na przykładzie grobu 7/2017 ze stanowiska 1C w Gródku, pow. hrubieszowski, [w:] Kultura wielbarska: procesy przemian i kontakty zewnętrzne, red. A. Michałowski, M. Piotrowska, M. Olędzki, Poznań, s. 100–179.
Olędzki M., 1992, Uwagi o niektórych odmianach fibul kapturkowych serii wschodniej jako przyczynek do zagadnienia kwalifikacji kulturowej wschodnich obszarów kultury przeworskiej, Przegląd Archeologiczny, t. 40, s. 49–70.
Olędzki M., 1998, Rollenkappenfibeln der östlichen Hauptserie Almgren 37–41 und die Varianten Fig. 42–43, [w:] 100 Jahre Fibelformen nach Oscar Almgren. Internationale Arbeitstagung 25.–28. Mai 1997 in Klein Machnow, red. J. Kunov, Land Brandenburg, Forschungen zur Archäologie im Land Brandenburg 5, Wünsdorf, s. 67–84.
Prochowicz R., Rakowski T., 2013, Sieluń, pow. makowski. Nowe stanowisko kultury wielbarskiej na północnym Mazowszu, Wiadomości Archeologiczne, t. 64, s. 198–210.
Pyrgała J., 1972, Mikroregion osadniczy między Wisłą a dolną Wkrą w okresie rzymskim, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.
Pyrgała J., Szymański W., 1962, Wyniki badań powierzchniowych na terenie pow. Płońsk i Sierpc woj. warszawskiego, Wiadomości Archeologiczne, t. 27 (1), s. 70–78.
Rasmussen B., 2010, Slusegårdgravpladsen, Århus, s. 13–97.
Romanowski A., 2011, Znaleziska monet rzymskich na Ziemi Dobrzyńskiej, Rocznik Muzeum Ziemi Dobrzyńskiej w Rypinie, t. 2, s. 39–47.
Rzeszotarska-Nowakiewicz A., 2021, Styl Nidajno. Źródła, inspiracje i przykłady rzymsko-barbarzyńskiej koncepcji zdobniczej z późnej starożytności, Warszawa.
Schuster J., 2006, O późnych zapinkach kapturkowych (A II41), Wiadomości Archeologiczne, t. 58, s. 101–120.
Schuster J., 2016, „Ubogi książę” z okazałego grobu ze Zgliczyna-Pobodzego, [w:] Pogranicze trzech światów. Mazowsze u schyłku starożytności, red. A. Jarzec, A. Szela, W. Nowakowski, Warszawa, s. 135–164.
Schuster J., 2017, Sypiając z wrogiem? Potencjał badawczy amatorskiej „archeologii detektorystycznej” na przykładzie zabytków z okresu wpływów rzymskich i okresu wędrówek ludów z lat 2006–2014, odkrytych w kraju związkowym Szlezwik-Holsztyn, Wiadomości Archeologiczne, t. 68, s. 19–31.
Skóra K., 2015, Struktura społeczna ludności kultury wielbarskiej, Łódź.
Szela A., 2018, Zgliczyn Pobodzy. Niepozorna nekropola z północnego Mazowsza, Wiadomości Archeologiczne, t. 69, s. 121–147.
Tomaszewska I., 1988, Groby kultury wielbarskiej na cmentarzysku w Kołozębiu, gm. Sochocin, woj. ciechanowskie, [w:] Kultura wielbarska w młodszym okresie rzymskim (materiały z konferencji), red. J. Gurba, A. Kokowski, t. 1, Lublin, s. 105–116.
Wołągiewicz R., 1981, Kultury oksywska i wielbarska, [w:] Prahistoria ziem polskich, t. 5: Późny okres lateński i okres rzymski, red. J. Wielowiejski, Wrocław, s. 135–178.
Ziemlińska-Odojowa W., 1999, Niedanowo: ein Gräberfeld der Przeworsk- und Wielbark-Kultur in Nordmasowien, Monumenta Archaeologica Barbarica, Warszawa–Kraków, t. 7.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Jan Marjak, Jakub Mosiejczyk
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 106
Number of citations: 0
