Skip to main content Skip to main navigation menu Skip to site footer
  • Register
  • Login
  • Language
    • English
    • Język Polski
  • Menu
  • Home
  • Current
  • Archives
  • Announcements
  • About
    • About the Journal
    • Submissions
    • Editorial Team
    • Lista recenzentów
    • Privacy Statement
    • Contact
  • Register
  • Login
  • Language:
  • English
  • Język Polski

Acta Universitatis Nicolai Copernici Archeologia

Archival cemetery in Stare Marzy, Świecie county
  • Home
  • /
  • Archival cemetery in Stare Marzy, Świecie county
  1. Home /
  2. Archives /
  3. Vol. 41 (2025): Acta Universitatis Nicolai Copernici. Archeologia. /
  4. Articles

Archival cemetery in Stare Marzy, Świecie county

Authors

  • Małgorzata Kurzyńska Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi w Grudziądzu

DOI:

https://doi.org/10.12775/AUNC_ARCH.2025.009

Keywords

Stare Marzy, Świecie district, box graves, Pomeranian culture

Abstract

In Stare Marze, Świecie County, box graves were discovered several times. The first discovery took place before 1894, followed by others in 1903 and 1915. The vessels from before 1894 ended up in the collection of the former German Society in Toruń - Coppernicus - Verein für Wissenschaft und Kunst, then in the Municipal Museum, and are currently in the collection of the District Museum in Toruń, while those from 1903 went to the German Municipal Museum in Grudziądz (Städitsches Museum Graudenz), and after 1920 to the Polish Museum in that city.

The current collection of the District Museum in Toruń includes three vessels: a funerary urn, a bowl and a cup (Fig. 3:1-3), while the collection of the Rev. Dr Władysław Łęga Museum in Grudziądz contains seven vessels (Fig. 4: 1-4a; Fig. 5: 1-3a), which probably date back to 1903. The fact that the vessels come from Stare Marzy is evidenced by paper labels with the description Alt-Marzau, which have been preserved on four funerary urns, while two vessels were selected on the basis of a preserved photograph of a box grave from Stare Marzy (Fig. 9: 4-5) and on the basis of two sketches from Józef Kostrzewski's files (Fig. 6: 7; 7:4). The vessels discovered in 1903 are mentioned in the Dziennik Korespondencji Towarzystwa Starożytności [Journal of Correspondence of the Society of Antiquities], with entries dated 4 and 20 April (Fig. 1). We learn about the discoveries made in 1915 from a publication by H. Günther (1922, 101) and from Gazeta Grudziądzka newspaper (1915, vol. XXI, no. 121). The authors of these publications emphasised that the discoveries took place in Stare Marzy on the hills above the Vistula River. Based on reports from 1903 and 1915, it is known that three box graves were discovered. From the discoveries made in 1903, several vessels from two graves may have ended up in the Museum, but their exact number is unknown. Unfortunately, it has not been possible to determine whether any vessels from 1915 ended up in the collection in Grudziądz. In 1941, vessels from Stare Marzy and Marzy from the Grudziądz collections were transported to the Museum of Western Prussia in Gdańsk: Alt Marsau - 2 urnen, 6 Falzdeckel, 1 Stöpseldeckel, 1 schale der frühen E.Z (aus dem Stadmuseum Graudenz (Neueingänge und Fundnachrichten 1941, 105), while from Marzy the following were transported: 2 Urnen der frühen E.Z. (aus dem Stadtmuseum Graudenz) (Neueingänge und Fundnachrichten 1941, 106). These were probably the vessels presented in the sketches from J. Kostrzewski's file (Fig. 6: 8,9; Fig. 7: 10-14).

Analysing the above source material, it appears that the vessels from the grave dating from before 1894 and those from 1903 are quite similar in character and can be dated to the Hallstatt D period and the earlier pre-Roman period.

In 2006, a box grave was accidentally discovered in the Vistula riverbank in Nowe Marzy (Kurzyńska 2011, 277-284, fig. 1). The discovery took place near a settlement of the Pomeranian culture, site 4, and the border with Stare Marzy (fig. 10), and is located close to the IR 10 infantry shelters built in 1914 (fig. 2). It is worth considering whether discoveries were made in the vicinity of the shelter during the construction of trenches in 1915, and it cannot be ruled out that the discoveries of 1903 may have also taken place in the same location. It is highly probable that the latest discoveries from 2006 should be linked to these older discoveries and that we may be dealing with one large burial ground of box graves stretching along the Vistula escarpment from Nowe Marzy to Stare Marzy (Fig. 10).

References

Dziennik Korespondencji Towarzystwa Starożytności, 1899–1905 (II Altertums-Gesellschaft Eingangs und Ausgangs Journal von Ostern 1899–3 Nov. 1905), Akta organizacji i stowarzyszeń, sygn. 1428/1, Archiwum Państwowe w Toruniu.

Fotografia grobu skrzynkowego ze Starych Marz prezentowana w Stadtmuseum Graudenz, po 1915 r., bez numeru, Archiwum Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi w Grudziądzu.

Fotografia grobu skrzynkowego ze Starych Marz w Muzeum Miejskim w Grudziądzu, po 1922 r., bez numeru, Archiwum Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi w Grudziądzu.

Fudziński P., 2020, Między Słupią a Wierzycą, cmentarzyska kultury pomorskiej z obszaru Kaszub i Kociewia, Gdańsk.

Gackowski J., 2010, „Pomorska” modyfikacja grupy chełmińskiej kultury łużyckiej. Refleksje nad lokalnym modelem przemian na przełomie epoki brązu i żelaza, [w:] Między kulturą łużycką a kulturą pomorską. Przemiany kulturowe we wczesnej epoce żelaza, red. M. Fudziński, H. Paner, Gdańsk (2009), s. 153–172.

Gazeta Grudziądzka, 1915, Gazeta Grudziądzka, R. 21, nr 121 (9 X 1915) (dodatek do numeru 121 z 9 X 1915).

Gesellige, 1903, Der Gesellige Graudenzer Zeitung (6 XI 1903).

Grabowski W., 2010, Twierdza fortowa przełomu XIX i XX wieku. Architektura schronów, domy wałmistrzów, sieć komunikacyjna twierdzy, [w:] J. Franczak, W. Grabowski, T. Kowalski, P. Nowiński, M. Żebrowski, Twierdza Grudziądz, Grudziądz, s. 285–291.

Günther H., 1922, Der Goldfund von Kommerau Kreis Schwetz, Westpreußen, Mannus 14, s. 100–109.

Jahresbericht, 1894/1895, Jahresbericht Coppernicus-Vereins für Wissenschaft und Kunst zu Thorn für das Geschäftsjahr, t. 41, Thorn.

Kossinna G., 1922, Das Reitergrab von Kommerau in Westpreußen und die germanischen Trinkhörner, Spielsteine und goldenen Schlangenkopfarmspiralen der Kaiserzeit, Mannus 13, s. 110–130.

Krzysiak A., 2009, Schyłek kultury łużyckiej i początek kultury pomorskiej w świetle najnowszych odkryć w Podolu Małym i Gogolewie, gm. Dębnica Kaszubska, [w:] Nowe materiały kultury łużyckiej i pomorskiej z Pomorza, red. M. Fudziński, H. Paner, S. Czopek, Gdańsk (2008), s. 105–127.

Kurzyńska M., 2011, Grób skrzynkowy ludności kultury pomorskiej w Nowych Marzach, woj. kujawsko-pomorskie (stanowisko 4), [w:] Archeologia epok brązu i żelaza. Studia i materiały, t. 1, red. J. Gackowski, Toruń, s. 277–284.

Kurzyńska M., 2018, Archiwalne cmentarzysko kultury oksywskiej i wielbarskiej w Maruszy (Marusch), pow. grudziądzki, [w:] Studia Barbarica. Profesorowi Andrzejowi Kokowskiemu w 65. rocznicę urodzin, t. 2, red. B. Niezabitowska-Wiśniewska, P. Łuczkiewicz, S. Sadowski, M. Stasiak-Cyran, M. Erdrich, Lublin, s. 330–352.

Łęga W., 1926, Przyczynki do poznania kultury „łużyckiej” na Pomorzu, Toruń.

Łuka L.J., 1966, Kultura wschodniopomorska na Pomorzu Gdańskim, t. 1, Materiały, Wrocław–Warszawa–Kraków.

Łuka L.J., 1979, Kultura wejherowska – krotoszyńska, [w:] Prahistoria ziem polskich, t. 4: Od środkowej epoki brązu do środkowego okresu lateńskiego, red. J. Dąbrowski, Z. Rajewski, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk, s. 147–168.

Malinowski T., 1981a, Katalog cmentarzysk ludności kultury pomorskiej, t. 2, Słupsk.

Malinowski T., 1981b, Katalog cmentarzysk ludności kultury pomorskiej, t. 3, Słupsk.

Neueingänge, 1941, Neueingänge und Fundnachrichten im Berichtjahr 1940, Gothiskandza. Blätter für Danziger Vorgeschichte, z. 3, s. 95–109.

Protokoll-Buch II (Protokoll-Buch der Graudenzer Altertums- Gesellschaft von Ostern 1899–30 Oktober 1908, nr inw. MG/AR/25, Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi w Grudziądzu.

Spuścizna naukowa Józefa Kostrzewskiego, Biblioteka Wojewódzka i Miejska im. C.K. Norwida w Zielonej Górze (sygn. R-1): Pomorze Gdańskie: Teka 12 – Kultura Pomorska (L–Z).

Zielonka B., 1963, Zarys dziejów polskich badań archeologicznych na ziemiach województwa bydgoskiego, Rocznik Muzeum w Toruniu, t. 1, z. 3, s. 9–42.

Acta Universitatis Nicolai Copernici Archeologia

Downloads

  • PDF (Język Polski)

Published

2025-12-31

How to Cite

1.
KURZYŃSKA, Małgorzata. Archival cemetery in Stare Marzy, Świecie county. Acta Universitatis Nicolai Copernici Archeologia. Online. 31 December 2025. Vol. 41, pp. 169-192. [Accessed 18 September 2026]. DOI 10.12775/AUNC_ARCH.2025.009.
  • ISO 690
  • ACM
  • ACS
  • APA
  • ABNT
  • Chicago
  • Harvard
  • IEEE
  • MLA
  • Turabian
  • Vancouver
Download Citation
  • Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)
  • BibTeX

Issue

Vol. 41 (2025): Acta Universitatis Nicolai Copernici. Archeologia.

Section

Articles

License

Copyright (c) 2026 Małgorzata Kurzyńska

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

Stats

Number of views and downloads: 103
Number of citations: 0

Search

Search

Browse

  • Issue archive

User

User

Current Issue

  • Atom logo
  • RSS2 logo
  • RSS1 logo

Information

  • For Readers
  • For Authors
  • For Librarians

Newsletter

Subscribe Unsubscribe

Language

  • English
  • Język Polski

Tags

Search using one of provided tags:

Stare Marzy, Świecie district, box graves, Pomeranian culture
Up

Akademicka Platforma Czasopism

Najlepsze czasopisma naukowe i akademickie w jednym miejscu

apcz.umk.pl

Partners

  • Akademia Ignatianum w Krakowie
  • Akademickie Towarzystwo Andragogiczne
  • Fundacja Copernicus na rzecz Rozwoju Badań Naukowych
  • Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk
  • Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN
  • Instytut Tomistyczny
  • Karmelitański Instytut Duchowości w Krakowie
  • Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
  • Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Krośnie
  • Państwowa Akademia Nauk Stosowanych we Włocławku
  • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Stanisława Pigonia w Krośnie
  • Polska Fundacja Przemysłu Kosmicznego
  • Polskie Towarzystwo Ekonomiczne
  • Polskie Towarzystwo Ludoznawcze
  • Towarzystwo Miłośników Torunia
  • Towarzystwo Naukowe w Toruniu
  • Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
  • Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
  • Uniwersytet Mikołaja Kopernika
  • Uniwersytet w Białymstoku
  • Uniwersytet Warszawski
  • Wojewódzka Biblioteka Publiczna - Książnica Kopernikańska
  • Wyższe Seminarium Duchowne w Pelplinie / Wydawnictwo Diecezjalne „Bernardinum" w Pelplinie

© 2021- Nicolaus Copernicus University Accessibility statement Shop