Remains of the Late Bronze Age/Early Iron Age settlement in Bożejewice, site 58, Mogilno district
DOI:
https://doi.org/10.12775/AUNC_ARCH.2024.004Keywords
Late Bronze Age, Early Iron Age, settlement, Lusatian culture, Pomeranian culture, unburned human remains, Gniezno LakelandAbstract
Site no. 58 is located approx. 15 km south of Inowrocław, between Ciechrz and Sławsk Wielki, in the east part of the Gniezno Lakeland, called Mogilno Lakeland (Fig. 1). The
site was discovered in 1976. A rescue archaeological survey was undertaken in 2008 in connection with the planned construction of a wind power station in the area. During the works carried out at the site, 1954 m2 of surface area was researched. Five anthropogenic and natural layers as well as 4530 features from the Early Bronze Age, Late Bronze Age/Early Iron Age, Late Middle Ages and modern times were discovered (Fig. 2). Only 136 features related to the settlement of the Lusatian culture’s population have been recorded. Among them, fire-places, household pits (Fig. 3–6), dugouts and relics of wooden buildings were discovered (Fig. 2: I–V). In the cultural layer as well as in features were found: 3238 pottery fragments (Fig. 7: 1, 4–11; 8–9), 2 parts of ceramic spoons (Fig. 7: 2–3), numerous
pieces of the clay isolation with imprints of cereal grains, grass (Fig. 11) and wooden construction elements. The presented source materials corresponds to the other Lusatian culture inventories from the Kuyavia and the Greater Poland from dated on the end of the V period of the Bronze Age and the HaC Period (ca. 700–500 BC). Only a cluster of vessels (Fig. 10) discovered in the ceiling of the feature no. 485 documents the interest in this area at the end of the HaD period (ca. 500–400 BC), during Lusatian-Pomeranian cultural transformation.
This collection is complemented by a lot of bone and stone tools (Fig. 12) as well as by abundant bones of cattle, pigs, sheep (and probably goats), horses, dogs, wild boars,
hares, weasel, birds, fish and mussels. These last ones may have been used as animal feed. Fragments of the human bones with traces of the burning and breaking were discovered in the features 146 and 313 (Fig. 13, 14). Human remains treated in this way are more and more often discovered in the remains of defensive and open settlements in the Kuyavia, the Chełmno Lakeland, in the Valley of the Lower Vistula and the Iława Lakeland. These
customs – more recently interpreted as an element of exclusion of selected individuals from the local community – are an influence from the Hallstatt culture circle.
The presented results of the research are another interesting contribution to the knowledge about the settlement of the local Lusatian culture and Pomeranian (Cist Grave) culture communities in the Ciechrz–Sławsk Wielki microregion (Fig. 15) in the Late Bronze Age and the Early Iron Age.
References
Benecke N., 1994, Der Menschen und seine Haustier. Die Geschichte einer jahrtausendealten Beziehung, Stuttgart.
Chudziakowa J., 1975, Ślady kanibalizmu odkryte na grodzisku kultury łużyckiej w Gzinie, pow. Chełmno, Wiadomości Archeologiczne, t. 40, z. 3, s. 291–297.
Chudziakowa J., 1992, Grodzisko kultury łużyckiej w Gzinie (źródła archeologiczne), Toruń. Cofta-Broniewska A., 2004, Miejsca obrzędowe ludności kultury łużyckiej i kultury przewor- skiej na Kujawach, cz. 1: Przegląd źródeł, Folia Praehistorica Posnaniensia, t. 12, s. 147–199.
Czopek S., 1992, Uwagi o chronologii względnej i periodyzacji materiałów z okresu halsztac- kiego i starszego okresu przedrzymskiego w świetle analizy ceramiki kultury pomorskiej, [w:] Ziemie polskie we wczesnej epoce żelaza i ich powiązania z innymi terenami, red. S. Czopek, Rzeszów, s. 81–90.
Dąbrowski J., 1997, Epoka brązu w północno-wschodniej Polsce, Białystok.
Drzewicz A., 2004, Wyroby z kości i poroża z osiedla obronnego ludności kultury łużyckiej w Biskupinie, Warszawa.
Durczewski D., 1985, Gród ludności kultury łużyckiej w Smuszewie, woj. pilskie. Muzeum Archeologiczne w Poznaniu, Poznań.
Dzięczkowski A., 2004, Materiały malakologiczne i botaniczne, [w:] Komorowo stanowisko 1. Grodzisko kultury łużyckiej i osadnictwo wczesnośredniowieczne. Badania specjali- styczne, red. T. Malinowski, Zielona Góra, s. 139–146.
Florkowski A., Kozłowski T., 1993, Analiza antropologiczna szkieletu z okresu kultury łużyckiej z Gzina, AUNC, Biologia 43, z. 84, s. 95–103.
Gackowski J., 2011, Niespalone szczątki ludzkie z osiedli „chełmińskiej” grupy kultury łużyckiej i w jej pobliżu. Historia odkryć i konteksty interpretacji, [w:] Archeologia epok brązu i żelaza. Studia i materiały, t. 2, red. J. Gackowski, Toruń, s. 49–74.
Gedl M., 1966, Groby szkieletowe w kulturze łużyckiej, PA, t. 17, s. 5–45.
Gładykowska J., 1954–1956, Czaszka z wczesnego okresu żelaza ze Słupcy, PA, t. 10, s. 286–287.
Harding A., Ostoja-Zagórski J., Palmer C., Rackham J., 2004, Sobiejuchy: A Fortified Site of the Early Iron Age in Poland, Warszawa.
Kaczmarek M., 2002, Zachodniowielkopolskie społeczności kultury łużyckiej w epoce brązu, Poznań.
Kaczmarek M., 2005, Uwagi o wczesnej fazie kultury pomorskiej w Wielkopolsce, [w:] Aktualne problemy kultury pomorskiej, red. M. Fudziński, H. Paner, Gdańsk, s. 159–179.
Kondracki J., 2012, Geografia regionalna Polski, Warszawa.
Kostrzewska M., 1955, Wyroby kamienne kultury łużyckiej w Wielkopolsce w epoce brązowej i wczesnożelaznej, PA, t. 9, s. 214–256.
Kozłowski T., 2011, Analiza antropologiczna i tafonomiczna fragmentów kości ludzkich odkrytych na stanowisku nr 3 w Kałdusie (woj. kujawsko-pomorskie) w obrębie obiektu nr 4/98. Świadectwo praktyk ćwiartowania zwłok ludzkich, [w:] Archeologia epok brązu i żelaza. Studia i materiały, t. 2, red. J. Gackowski, Toruń, s. 91–116.
Lubicz-Niezabitowski E., 1933–1936, Szczątki zwierzęce i ludzkie z osady przedhistorycznej w Biskupinie, PA, t. 5, s. 148–158.
Maciukiewicz-Czarnecka B., 1978, Sprawozdanie z badań wykopaliskowych prowadzonych na stan. 1 w Marcinkowie, pow. Inowrocław, w 1972 r., Komunikaty Archeologiczne. Badania wykopaliskowe na terenie województwa bydgoskiego w latach 1970–1972, s. 27–33.
Makowiecka M., Makowiecki D., 2004, Przynależność gatunkowa i anatomiczna przedmiotów z kości, poroża oraz obróbka pochew rogowych, [w:] Komorowo stanowisko 1. Gro- dzisko kultury łużyckiej i osadnictwo wczesnośredniowieczne. Badania specjalistyczne, red. T. Malinowski, Zielona Góra, s. 105–122.
Makowiecki D., 2003, Historia ryb i rybołówstwa w holocenie na niżu Polskim w świetle badań archeoichtiologicznych, Poznań.
Makowiecki D., Makowiecka M., 2004, Zwierzęce szczątki kostne, [w:] Komorowo stano- wisko 1. Grodzisko kultury łużyckiej i osadnictwo wczesnośredniowieczne. Badania specjalistyczne, red. T. Malinowski, Zielona Góra, s. 19–92.
Makowiecki D., Makowiecka M., 2024, Zwierzęce i ludzkie szczątki kostne ze stanowiska wielokulturowego w miejscowości Bożejewice, stan. 58, pow. mogileński, AUNC, Archeologia, t. 40, s. 79–124.
Malinowski A., 1964, Szczątki czaszek ludzkich z grodziska i osady otwartej ludności kultury łużyckiej w Słupcy, FAP, t. 15, s. 155–157.
Malinowski T., 1955, Grodziska kultury łużyckiej w Wielkopolsce, FAP, t. 5, s. 1–48.
Malinowski T., 2006, Komorowo. Stanowisko 1. Grodzisko kultury łużyckiej – faktoria na szlaku bursztynowym, Rzeszów.
Michalski J., 1983, Zagadnienie systematyzacji i interpretacji obiektów nieruchomych (ze studiów nad osadami otwartymi kultury łużyckiej), Materiały Starożytne i Wczes- nośredniowieczne, t. 5, s. 135–195.
Michałowski A., 2004, Łyżki gliniane z okresu przedrzymskiego z terenów Europy Środkowej, [w:] Kultura jastorfska na Nizinie Wielkopolsko-Kujawskiej, red. H. Machajewski, Poznań, s. 123–160.
Mierzwiński A., 2000, Zagadnienie obronności osiedli typu biskupińskiego. O potrzebie alter- natywnej interpretacji, PA, t. 48, s. 141–151.
Mierzwiński A., 2012, Biesiady w rytuale pogrzebowym nadodrzańskiej strefy pól popielni- cowych, Wrocław.
Narożna-Szamałek U., 1986, Osada ludności kultury łużyckiej w Kruszwicy, stan. K-2/4, FAP, t. 35, s. 103–132.
Orlińska G., Kaczmarek Ł., 2015, Miseczki z omfalosem w kulturze łużyckiej na ziemiach polskich, Wiadomości Archeologiczne, t. 66, s. 3–126.
Osipowicz G., 2009, Sprawozdanie z badań ratowniczych przeprowadzonych na stanowisku 58 w Bożejewicach, gm. Strzelno, woj. kujawsko-pomorskie, archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków delegatura w Bydgoszczy, Toruń.
Piątkowska-Małecka J., 2003, Zwierzęta w gospodarce ludności zamieszkującej ziemie Polski północno-wschodniej we wczesnej epoce żelaza, Olsztyn.
Potemski C., 1958, Łącko, pow. Inowrocław, Z Otchłani Wieków, R. 24, s. 125–126.
Rembisz A., 2012, Osada ludności kultury łużyckiej w Rudzie (stan. 3–6) na tle ówczesnego osadnictwa Kotliny Grudziądzkiej, praca doktorska w Bibliotece UMK, Toruń.
Rembisz A., Gackowski J., Makowiecki D., Markiewicz M., Polcyn M., 2009, Ślady gospodar- ki roślinno-zwierzęcej ludności kultury łużyckiej z osady w Rudzie, gmina Grudziądz, północna Polska, [w:] Środowisko – człowiek – cywilizacja, t. 2: Środowiskowe uwarunkowania lokalizacji osadnictwa, red. L. Domańska, P. Kittel, J. Forysiak, Poznań, s. 109–122.
Szamałek K., 1987, Kruszwicki zespół osadniczy w młodszej epoce brązu i w początkach epoki żelaza, Wrocław.
Szamałek K., 1992a, Problemy periodyzacji młodszej epoki brązu i okresu halsztackiego na Pojezierzu Wielkopolskim w świetle badań nad ceramiką, [w:] Ziemie polskie we wczesnej epoce żelaza i ich powiązania z innymi terenami, red. S. Czopek, Rzeszów, s. 71–79.
Szamałek K., 1992b, Zmiany w technologii i stylu ceramiki z osad kultury łużyckiej w świetle badań materiałów nadgoplańskich, FAP, t. 37, s. 5–18.
Szamałek K., 1995, Ślady osadnictwa ludności kultury pomorskiej z badań archeologicznych nad Gopłem, [w:] Kultura pomorska i kultura grobów kloszowych. Razem czy osob- no? Materiały z konferencji w dniach 24–26 listopada 1993, red. T. Węgrzynowicz, M. Andrzejowska, J. Andrzejowski, E. Radziszewska, Warszawa, s. 309–317. Szamałek K., 2006, Zagadnienie ciągłości zasiedlenia w cyklu łużyckim i okresie łużycko-pomorskiej transformacji kulturowej w świetle badań na wschodniowielkopolskim odcinku gazociągu tranzytowego, [w:] Z badań nad osadnictwem młodszej epoki brązu i wczesnej epoki żelaza w Europie Środkowej, red. W. Blajer, Kraków, s. 35–62.
Szamałek K., 2009, Proces integracji kulturowej w młodszej epoce brązu i początkach epoki żelaza na Pojezierzu Wielkopolskim, Poznań.
Szamałek K., Narożna-Szamałek U., 1997, Cmentarzysko ludności kultury łużyckiej w Lachmi- rowicach nad Gopłem, FAP, t. 38, s. 47–72.
Zabilska M., 2012, Depozyty ze szczątkami mięczaków na stanowiskach kultury łużyckiej z Polski. Charakterystyka i próba określenia ich genezy, AUNC, Archeologia, t. 32, s. 253–289.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2024 Anna Rembisz-Lubiejewska, Tomasz Kozłowski

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 304
Number of citations: 0