Skip to main content Skip to main navigation menu Skip to site footer
  • Register
  • Login
  • Language
    • English
    • Język Polski
  • Menu
  • Home
  • Current
  • Archives
  • Announcements
  • About
    • About the Journal
    • Submissions
    • Editorial Team
    • Lista recenzentów
    • Privacy Statement
    • Contact
  • Register
  • Login
  • Language:
  • English
  • Język Polski

Acta Universitatis Nicolai Copernici Archeologia

Unknown finds from the Bronze and Iron Ages from Wabcz district near Chełmno; from the collection of the Museum of father dr Władysław Łęga in Grudziądz
  • Home
  • /
  • Unknown finds from the Bronze and Iron Ages from Wabcz district near Chełmno; from the collection of the Museum of father dr Władysław Łęga in Grudziądz
  1. Home /
  2. Archives /
  3. Vol. 38 (2022): Acta Universitatis Nicolai Copernici. Archeologia. /
  4. Articles

Unknown finds from the Bronze and Iron Ages from Wabcz district near Chełmno; from the collection of the Museum of father dr Władysław Łęga in Grudziądz

Authors

  • Małgorzata Kurzyńska Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi w Grudziądzu

DOI:

https://doi.org/10.12775/AUNC_ARCH.2022.006

Keywords

Scythian ‘button-like’ ornament, Lusatian culture, Pomeranian culture, cist graves, cloche graves, Wielbark culture, Wabcz, Łyniec

Abstract

Five finds made in the area of Wabcz and Łyniec in 1912, 1926 and 1955, partially preserved and held in the collection of the Museum of Father Dr Władysław Łęga, has provided us with a lot of valuable information on human settlements from the transition of the Bronze to the Iron Age,  Pomeranian culture and cloche graves, as well as the Wielbark Culture from the period of Roman influence in the area.
Unfortunately, after they had been found, apart from brief references made in the literature, these features did not undergo detailed scientific investigation. They found their way into the collections of the Ślaski family and were kept in the family residences in Wabcz and Łyniec. After World War II, part of the collection was transferred to the Museum in Grudziądz. The surviving archival sources, held in the Museum of ‘Chełmno Land’ in Chełmno, the Archives of the District Museum in Toruń and the Archives of the Provincial
Office for the Preservation of Monuments in Toruń, and above all in the collection of the Museum of Father Dr Władysław Łęga, have allowed a new look at these discoveries. The cist graves in Wabcz, mentioned by Ossowski and Lissauer, had been discovered in the 1860s near an early mediaeval stronghold. Further discoveries of graves near the settlement took place in 1882. The historical features from the 1860s and 1880s found their way into
the collections of the Scientific Societies in Toruń and Poznań. In 1912 in Wabcz, at a site that has not been identified, there was another find of a cist grave. In 1955, remains of a destroyed cinerary urn grave were uncovered near the former buildings of the Wabcz estate. Cist graves were discovered in Łyniec twice, the first time in 1912, and the second in 1926. Links to both should be made with the place where in 1955 cinerary urn graves and a cloche grave were found. A gradual destruction of the graves in Łyniec, site 40, took place until the 1970s. According to the account of Father K. Chmielecki, that and other archaeological sites located near a young forest had been destroyed. Most  probably, the Wielbark culture features found in at least two graves during excavations made in 1912 come from the places mentioned by Father Chmielecki. All the presented sources, the surviving features and the archival records, constitute very interesting research material testifying to an important settlement microregion present in this area at the transition of the Bronze to the Iron Age, in the early Iron Age (Hallstatt C, D) as well as during the time of Roman influence and, more specifically, when the Wielbark Culture prevailed there.

References

Almgren O., 1923, Studien über nordeuropäische Fibelformen der ersten nachchristlichen Jahrhunderte mit Berücksichtigung der provinzialrömischen und südrussischen Formen,

Mannus-Bibliothek 32, Leipzig.

Andrzejowski J., 1997, Cmentarzysko kultury przeworskiej w Todzi, Wiadomości Archeologiczne, t. 53, z. 2, s. 101–126.

Andrzejowski J., Żórawska A., 2002, Cmentarzysko kultury wielbarskiej na stan. 1 w Nadkolu, woj. mazowieckie, [w:] Varia Barbarica, Monumenta Archaeologica Barbarica, Series Gemina, t. 1, red. J. Andrzejowski, R. Prochowicz, A. Żórawska, Warszawa–Lublin, s. 29–80.

Bielska-Krawczyk J., 1998, Zespół dworski w Wabczu, [w:] M. Bielski, J. Bielska- Krawczyk, J. Małecki, Wabcz, gmina Stolno. Zespół dworsko-parkowy, Toruń, s. 61–92.

Bielski M., 1998, Dzieje Wabcza, [w:] M. Bielski, J. Bielska-Krawczyk, J. Małecki, Wabcz, gmina Stolno. Zespół dworsko-parkowy, Toruń, s. 7–60.

Bojarski J., 1994, Wczesnośredniowieczne grodzisko w Wabczu na ziemi chełmińskiej, [w:] Studia nad osadnictwem średniowiecznym ziemi chełmińskiej. Wybrane zagadnienia i materiały, Toruń, s. 111–151.

Bokiniec E., 2008, Kultura oksywska na ziemi chełmińskiej w świetle materiałów sepulkralnych, Toruń.

Bukowski Z., 1960, Kilka uwag na temat funkcji niektórych ozdób guzikowatych kultury łużyckiej, Archeologia Polski, t. 5, z. 2, s. 197–244.

Chmielecki K., 1912, Grób skrzynkowy w Łyńcu, ZTNT, t. 2, nr 7, s. 127–130.

Chudziakowa J., 1974, Kultura łużycka na terenie międzyrzecza Wisły, Drwęcy i Osy, Warszawa– Poznań.

Ciołek R., 2001, Katalog znalezisk monet rzymskich na Pomorzu, Warszawa.

Culmer Zeitung, 1912, Culmer Zeitung und Kreisblatt für den Kreis Culm, nr 135.

Gackowski J., 2012, Przestrzeń osadnicza Pojezierza Chełmińskiego i przyległych dolin Wisły, Drwęcy, Osy w młodszej epoce brązu i na początku epoki żelaza, Toruń.

Gackowski J., 2013, Wyobrażenia antropo- i zoomorficzne z wczesnej epoki żelaza w Międzyrzeczu Wisły, Drwęcy i Osy, Rocznik Grudziądzki, t. 21, s. 11–34.

Gackowski J., Kowalski Ł., Garbacz-Klempka A., 2021, Skarb z Elgiszewa (stan. 14), pow. golubsko-dobrzyński w świetle dotychczasowych badań archeologicznych i metaloznawczych,

[w:] XXI Sesja Pomorzoznawcza, t. 1: Od epoki kamienia do okresu wędrówek ludów. Toruń 22–24 listopada 2017 roku, red. J. Gackowski, K. Adamczak, E. Bokiniec, M. Weinkauf, M. Markiewicz, D. Bienias, Toruń, s. 191–196.

Gazeta Toruńska, 1882, Z Wabcza, Gazeta Toruńska, 13 maja, nr 113, s. 4.

Janikowski J., 1976, Międzyrzecze Wisły, Drwęcy i Osy w okresach: późnolateńskim i wpływów rzymskich, maszynopis doktoratu w archiwum Muzeum Okręgowego

w Toruniu, Toruń.

Kirkowski R., 1984, Analiza wyników badań powierzchniowych przeprowadzonych w ramach „Archeologicznego Zdjęcia Polski”, arkusze 33–43, maszynopis w Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi w Grudziądzu, Grudziądz.

Kokowski A., 1995, Grupa Masłomęcka. Z badań nad przemianami kultury Gotów w młodszym okresie rzymskim, Lublin.

Kowalski Ł., 2017, Wstępny raport z analiz metaloznawczych, Toruń–Grudziądz–Kraków, maszynopis w archiwum Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi w Grudziądzu, Grudziądz.

Kucharski L., 2019, Wabcz, gm. Stolno, pow. chełmiński, woj. kujawsko-pomorskie, [w:] Kolekcja archeologiczna Muzeum Towarzystwa Naukowego w Toruniu w zbiorach Muzeum Okręgowego w Toruniu, red. P. Gużyński, Toruń, s. 373–376.

Kurzyńska M., 2001, Północna część ziemi chełmińskiej w starożytności, [w:] Archeologia północnej części ziemi chełmińskiej, red. A. Kola, Grudziądz, s. 19–70.

Lissauer A., 1887, Die Prähistorischen Denkmäler der Provinz Westpreussen und der Angrenzenden Gebiete, Leipzig.

Łęga W., 1927, Z wycieczki archeologicznej na Pomorzu, ZTNT, t. 7, nr 6, s. 185–198.

Łęga W., 1928, Sprawozdanie Sekcji Muzealnej T.C.L. w Grudziądzu za czas od 1 VI 1923 do 1 VI 1924 r., ZTNT, t. 6, nr 9, s. 117–119.

Łęga W., 1935, Wpływy do Muzeum Miejskiego w Grudziądzu od roku 1925–1930, ZTNT, t. 10, nr 4, s. 178–180.

Łęga W., 1936, Wpływy do Muzeum Miejskiego w Grudziądzu od r. 1931–1935, ZTNT, t. 10, z. 7, s. 270–271.

Łęga W., 1937, Wiadomości z Muzeum Miejskiego w Grudziądzu (1936), ZTNT, t. 10, z. 11–12, s. 430–431.

Łęga W., 1938, Cmentarzysko lateńsko-rzymskie z Chełmna, Toruń.

Łęga W., 1960, Ziemia chełmińska na przełomie epoki brązu i żelaza, Rocznik Grudziądzki, t. 1, s. 205–250.

Łuka L.J., 1979, Kultura wejherowska-krotoszyńska, [w:] Prahistoria ziem polskich, t. 4: Od środkowej epoki brązu do środkowego okresu lateńskiego, red. J. Dąbrowski, Z. Rajewski, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk, s. 147–178.

Madyda-Legutko R., 1986, Die Gürtelschnallen der Römischen Kaiserzeit und der frühen Völkerwanderungszeit, im mitteleuropäischen Barbaricum, B.A.R. Int. Series 360, Oxford.

Malinowski T., 1969, Obrządek pogrzebowy ludności kultury pomorskiej, Wrocław–Warszawa– Kraków.

Malinowski T., 1981, Katalog cmentarzysk ludności kultury pomorskiej, t. 2, Słupsk.

Malinowski T., 1981, Katalog cmentarzysk ludności kultury pomorskiej, t. 3, Słupsk.

Malinowski T., 2010, Naczynia gliniane w młodszej epoce brązu i wczesnej epoce żelaza z zaznaczonymi elementami twarzy oraz problem przynależności etnicznej ich twórców, Pomorania Antiqua, t. 23, s. 25–49.

Neueingänge, 1941, Neueingänge und Fundnachrichten im Berichtjahr 1940, Gothiskandza. Blätter für Danziger Vorgeschichte, z. 3, s. 95–109.

Neueingänge, 1942, Neueingänge und Fundnachrichten im Berichtjahr 1941, Gothiskandza. Blätter für Danziger Vorgeschichte, z. 4, s. 47–78.

Ossowski G., 1879, Prusy Królewskie, [w:] Zabytki przedhistoryczne ziem polskich. Seryja I, Kraków.

Ossowski G., 1881, Mapa archeologiczna Prus Zachodnich (dawniej Królewskich) z przyległymi częściami W. Ks. Poznańskiego. Tekst objaśniający, Kraków.

Pielgrzym, 1882, Listy od Przyjaciół Pielgrzyma. Z naszych stron, Wabcz, 9. Maja 1882, Pielgrzym, 13 maja, nr 50, s. [3].

Słownik 1892, Wapcz, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. 12, red. B. Chlebowski, F. Sulimierski, Warszawa, s. 940.

Tempelmann-Mączyńska M., 1985, Die Perlen der römischen Kaiserzeit und der frühen der Völkerwanderungszeit im mitteleuropäischen Barbaricum, Römisch-Germanische Forschungen 43, Mainz am Rhen.

Wiadomości, 1912, Wabcz (Prusy zach.), Wiadomości Numizmatyczno-Archeologiczne, t. 4, nr 10, s. 160.

Zielonka B., 1959, Zabytki archeologiczne województwa bydgoskiego, Bydgoszcz.

Zielonka B., 1963, Zarys dziejów polskich badań archeologicznych na ziemiach województwa bydgoskiego, Rocznik Muzeum w Toruniu, t. 1, z. 3, s. 9–42.

Acta Universitatis Nicolai Copernici Archeologia

Downloads

  • PDF (Język Polski)

Published

2023-06-27

How to Cite

1.
KURZYŃSKA, Małgorzata. Unknown finds from the Bronze and Iron Ages from Wabcz district near Chełmno; from the collection of the Museum of father dr Władysław Łęga in Grudziądz. Acta Universitatis Nicolai Copernici Archeologia. Online. 27 June 2023. Vol. 38, pp. 123-162. [Accessed 24 February 2026]. DOI 10.12775/AUNC_ARCH.2022.006.
  • ISO 690
  • ACM
  • ACS
  • APA
  • ABNT
  • Chicago
  • Harvard
  • IEEE
  • MLA
  • Turabian
  • Vancouver
Download Citation
  • Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)
  • BibTeX

Issue

Vol. 38 (2022): Acta Universitatis Nicolai Copernici. Archeologia.

Section

Articles

License

Copyright (c) 2023 Małgorzata Kurzyńska

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

Stats

Number of views and downloads: 784
Number of citations: 0

Search

Search

Browse

  • Browse Author Index
  • Issue archive

User

User

Current Issue

  • Atom logo
  • RSS2 logo
  • RSS1 logo

Information

  • For Readers
  • For Authors
  • For Librarians

Newsletter

Subscribe Unsubscribe

Language

  • English
  • Język Polski

Tags

Search using one of provided tags:

Scythian ‘button-like’ ornament, Lusatian culture, Pomeranian culture, cist graves, cloche graves, Wielbark culture, Wabcz, Łyniec
Up

Akademicka Platforma Czasopism

Najlepsze czasopisma naukowe i akademickie w jednym miejscu

apcz.umk.pl

Partners

  • Akademia Ignatianum w Krakowie
  • Akademickie Towarzystwo Andragogiczne
  • Fundacja Copernicus na rzecz Rozwoju Badań Naukowych
  • Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk
  • Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN
  • Instytut Tomistyczny
  • Karmelitański Instytut Duchowości w Krakowie
  • Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
  • Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Krośnie
  • Państwowa Akademia Nauk Stosowanych we Włocławku
  • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Stanisława Pigonia w Krośnie
  • Polska Fundacja Przemysłu Kosmicznego
  • Polskie Towarzystwo Ekonomiczne
  • Polskie Towarzystwo Ludoznawcze
  • Towarzystwo Miłośników Torunia
  • Towarzystwo Naukowe w Toruniu
  • Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
  • Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
  • Uniwersytet Mikołaja Kopernika
  • Uniwersytet w Białymstoku
  • Uniwersytet Warszawski
  • Wojewódzka Biblioteka Publiczna - Książnica Kopernikańska
  • Wyższe Seminarium Duchowne w Pelplinie / Wydawnictwo Diecezjalne „Bernardinum" w Pelplinie

© 2021- Nicolaus Copernicus University Accessibility statement Shop