Przyczynki do dziejów nowożytnego budownictwa i kamieniarstwa w Gdańsku na podstawie historii budowy Spichrza Królewskiego (1606–1608) tzw. Starej Apteki (1636–1638) i Małej Zbrojowni (1643–1645)

Franciszek Skibinski

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/AUNC_ZiK.2017.003

Abstrakt


W niniejszym artykule, opartym na analizie źródeł pisanych, omówiono kilka budowli wzniesionych w Gdańsku w pierwszej połowie XVII wieku. Do grupy tej należą: Spichrz Królewski (1606–1608), tzw. Stara Apteka (1636–1638), będąca w rzeczywistości magazynem amunicyjnym, oraz tzw. Mała Zbrojownia (1643–1645). Inwestycje te były finansowane z kasy miejskiej. Analiza rachunków miejskich dostarcza nowej, szczegółowej wiedzy o historii ich budowy, a także, w szerszym kontekście, o przebiegu procesów budowlanych w siedemnastowiecznym Gdańsku. W artykule zaprezentowano też sylwetki kilku nieznanych dotąd postaci, takich jak mistrz budowlany Reinhold de Clerck, który wzniósł tzw. Starą Aptekę i Małą Zbrojownię, oraz rzeźbiarz i kamieniarz Herman Knut (Knust), który wykonał dekorację kamieniarską pierwszej z tych budowli. Podano w nim ponadto nowe informacje na temat rzeźbiarza Wilhelma Richtera, kontynuatora warsztatu założonego przez rodzinę Van den Blocke. Jako rzeźbiarz i kamieniarz odgrywał on wiodącą rolę w Gdańsku w połowie XVII wieku; był twórcą kamieniarskiego wystroju Małej Zbrojowni, pracował także w ratuszu i przy kompleksie Bramy Wyżynnej.


Słowa kluczowe


Gdańsk; Mała Zbrojownia; Stara Apteka; Spichrz Królewski; architektura; budownictwo; kamieniarstwo; mistrzowie budowlani; Wilhelm Richter

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Arszyński, Marian. „Kilka uwag na temat przydatności źródeł pisanych dla procesu badań architektonicznych domów mieszczańskich w Toruniu”. W Badania architektoniczne. Historia i perspektywy rozwoju, red. Marian Arszyński, Maciej Prarat, Ulrich Schaaf i Bożena Zimnowoda-Krajewska, 215–226. Toruń: Wydział Sztuk Pięknych UMK, 2015.

Arszyński, Marian. Organizacja i technika średniowiecznego budownictwa ceglanego w Prusach w kontekście europejskim. Malbork: Muzeum Zamkowe, 2016.

Bädeker, Gustav. Chronologische Notizen aus der Baugeschichte der wesentlichsten Danziger Bauwerke. Danzig: Ernst Gruihn's Verlag, 1879.

Bartetzky, Arnold. Das Grosse Zeughaus in Danzig. Baugeschichte. Architekturgeschichtliche Stellung. Repräsentative Funktion. Stuttgart: Franz Steiner, 2000.

Blech, Ernst. Danzig als Kunststätte. Danzig: Verlag von L. Saunnier's Buchhandlung, 1904.

Carl, Helmut. „Der Neptunbrunnen auf dem Langen Markte zu Danzig. Seine Entstehung und Geschichte”. Zeitschrift für Kunstgeschichte 6 (1937): 147-70.

Cuny, Georg. Danzigs Kunst und Kultur im 16. und 17. Jahrhundert. Frankfurt am Main: Heinrich Keller Verlag, 1910.

Curicke, Reinhold. Der Stadt Danzig Historische Beschreibung. Amsterdam, Danzig: Johann und Gillis Janssons von Waesberge, 1687.

Dybaś, Bogusław. „Strakowski (von Strackwitz, Strakofski, Strakowitz) Jerzy (Georg, Georgius)”. W Polski słownik biograficzny. T. 44/2, z. 181, 177–179. Warszawa: PAU/Ossolineum, 2006.

Friedrich, Jacek. Gdańskie zabytki architektury do końca XVIII wieku. Gdańsk: Wydawnictwo UG, 1995.

Habela, Jadwiga. „Strakowski (Strakoffsky, Strackowitz, Strakwitz) Jan (Hans) (ok. 1567– 1642)”. W Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego. T. 4, 277–278. Gdańsk: TPNiS, 1997.

Heydel, Maria. „Richter Wilhelm”. W Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających (zmarłych przed 1966 r.). T. 8, red. Urszula Makowska i Katarzyna Mikocka-Rachubowa, 349–351. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2007.

Hoburg, Karl. Geschichte der Festungswerke Danzigs. Danzig: Wedelsche Hofbuchdruckerei, 1852.

Januszajtis, Andrzej. „Z dziejów Ołowianki”. Zeszyty Naukowe Politechniki Gdańskiej. Architektura 20 (1981): 185–192.

Keyser, Erich. Die Baugeschichte der Stadt Danzig, red. Ernst Bahr. Köln: Böhlau, 1972.

Kloeppel, Otto. Das Stadtbild von Danzig in den drei Jahrhunderten seiner großen Geschichte. Danzig: A.W. Kafemann, 1937.

Köhler, Gustav. Geschichte der Festungen Danzig und Weichselmünde bis zum Jahre 1814 in Verbindung mit der Kriegsgeschichte der freien Stadt Danzig. T. 1 Bis zum Jahre 1734. Breslau: Verlag von Wilhelm Koebner, 1893.

Koska, I.[ngmar]. „Strakofski (Strackowitz, Strackwitz), Hans”. W Allgemeines Lexikon der Bildenden Künstler von der Antike bis zu Gegenwart, red. Ulrich Thieme i Felix Becker. T. 32, 152. Lepizig: E. A. Seemann, 1938.

Kruszyński, Tadeusz. Stary Gdańsk i historya jego sztuki. Kraków: nakł. Księgarni Wydawniczej J. Czerneckiego w Wieliczce, 1912.

Larsson, Lars Olof. „Studnia Neptuna w Gdańsku“, Porta Aurea 10 (2011): 5–23.

Löschin, Matthias Gotthilf. Danzig und Seine Umgebungen. Danzig: im Verlage der S. Anhuthschen Buchhandlung, 1836.

Löschin, Matthias Gotthilf. Geschichte Danzigs von der ältesten bis zur neuesten Zeit. Danzig: F. W. Ewert, 1822.

Nowak, Tadeusz M. Polska technika wojenna XVI–XVII wieku. Oświęcim: Napoleon V, 2016.

Samsonowicz, Henryk. „Gdańsk w okresie wojny trzynastoletniej”. W Historia Gdańska. T. 2 1454–1655, red. Edmund Cieślak, 43–76. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1982.

Sikorska, Helena. „Spichrz królewski”. Zeszyty Naukowe Politechniki Gdańskiej. Architektura 10 (1970): 141–142.

Simson, Paul. Geschichte der Stadt Danzig. T. 2 Von 1517 bis 1626. Danzig: A. W. Kafemann, 1918.

Skibiński, Franciszek. „Architekci, budowniczowie, kamieniarze i rzeźbiarze obcego pochodzenia w Gdańsku 1550–1630. Szkic z dziejów migracji artystycznej”. Biuletyn Historii Sztuki 77 (2015): 5–35.

Skibiński, Franciszek. „Kilka uwag o Hansie Strakowskim, Simonie Herle i architekturze gdańskiej przełomu XVI i XVII w.”. Porta Aurea. Rocznik Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Gdańskiego 11 (2012): 123–135.

Skibiński, Franciszek. „Warsztat Abrahama van den Blocke i publiczne przedsięwzięcia budowlane w Gdańsku w pierwszej ćwierci XVII wieku”. Biuletyn Historii Sztuki 77 (2015): 241–265.

Skibiński, Franciszek. Willem van den Blocke. Niderlandzki rzeźbiarz nad Bałtykiem w XVI i na początku XVII w. Toruń: TNT, 2015.

Stankiewicz, Jerzy. Strakowscy. Fortyfikatorzy, architekci i budowniczowie gdańscy. Gdańsk: Ossolineum, 1955.

Tajchman, Jan, i Joanna Kucharzewska. „Znaczenie wyników badań historyczno-architektonicznych dla projektów i realizacji konserwatorskich (na przykładzie wybranych zabytków Torunia)”. W Badania architektoniczne. Historia i perspektywy rozwoju, red. Marian Arszyński, Maciej Prarat, Ulrich Schaaf i Bożena Zimnowoda-Krajewska, 413–440. Toruń: Wydział Sztuk Pięknych UMK, 2015.

Zernecke, Wilhelm Ferdinand. Neuster Wegweiser durch Danzig und dessen Umgegend. Danzig: Verlag Fr. Sam. Gerhard, 1843.






Partnerzy platformy czasopism