Wersety „Psalmodii polskiej”: interpunkcja – składnia – uporządkowanie naddane (rozpoznanie wstępne)
DOI:
https://doi.org/10.12775/SE.2026.0015Słowa kluczowe
Psalmodia polska, dawna interpunkcja, składnia, wersety, Biblia, Wespazjan KochowskiAbstrakt
Wielokrotnie akcentowano w nauce odmienność wzorca stylistycznego Biblii względem prozy regulowanej normami antycznej retoryki. Budowa wersetu, oparta na parataktycznym łączeniu członów paralelnych, z częstym wysuwaniem grupy werbalnej na początek, jest diametralnie różna od opisanych przez Annę Wierzbicką struktur stylistycznych retorycznej polszczyzny XVI wieku. Model skonstruowany przez Wierzbicką mamy prawo przenieść na XVII wiek, ponieważ prozę tego okresu kształtują w zasadzie te same wzorce. Z różnic zasadniczych można wymienić: hipotaktyczność składni, tendencję do umieszczania grupy nominalnej (podmiot) na początku, grupy werbalnej (wspólne orzeczenie zdań składowych) na końcu, silne wiązanie zdań sygnałami konotacji obligatorycznej. Wersety Psalmodii polskiej były kształtowane przez obydwie te sprzeczne tendencje.
Bibliografia
Chachulski T., 2019, Polska interpunkcja tekstów literackich w XVIII wieku: praktyka – zasady – eksperymenty poetyckie, w: idem, Edytorstwo jako historia literatury i inne studia o poezji XVIII wieku, Warszawa.
Dłuska M., 1963, Między prozą a wierszem, „Pamiętnik Literacki”.
Eustachiewicz M., 1991, Wstęp, w: W Kochowski, Utwory poetyckie. Wybór, oprac. M. Eustachiewicz, wyd. 2 zmienione, Wrocław.
Korolko M., 1972, O prozie „Kazań sejmowych” Piotra Skargi, Warszawa.
Krzywy R., 2024, Pierwsza i druga edycja „Trenów” Jana Kochanowskiego a wybór podstawy wydania naukowego, „Pamiętnik Literacki”.
Krzyżanowski J., 1926, Wstęp, w: W. Kochowski, „Psalmodia polska” oraz wybór liryków i fraszek, oprac. J. Krzyżanowski, Kraków.
Łotman J., 1984, Struktura tekstu artystycznego, tłum. A. Tanalska, Warszawa.
M. Eustachiewicz, 1974, „Psalmodia polska” W. Kochowskiego na tle staropolskich stylizacji biblijnych, „Pamiętnik Literacki”, z. 2.
Mayenowa M. R., 1979, Poetyka teoretyczna. Zagadnienia języka, wyd. 2, Wrocław.
Meynet R., 2001, Wprowadzenie do retoryki hebrajskiej, tłum. K. Łukowicz i T. Kot SJ, Kraków.
Miłosz C., 1979, Przedmowa tłumacza, w: Księga Psalmów, tłum. C. Miłosz, Paryż.
Nowak Z. J., 1961, Ze studiów nad „Księgami pielgrzymstwa i narodu polskiego”, „Roczniki Humanistyczne”, R. 10, z. 1.
Obremski K., 1995, Psalmodia polska. Trzy studia nad poematem, Toruń.
Obremski K., 2000, „Wiersz dzisia nieznajomy”. Rytm psałterzowego wersetu w kontekście staropolskiej interpunkcji, Toruń.
Obremski K., 2001, Wstęp filologiczny, w: Dzieje kapitularne zakonnic świętej matki Brygitty konwentu grodzieńskiego, oprac. M. Borkowska OSB i K. Obremski, Toruń.
Obremski K., 2025, Paralelizm jako determinanta rytmicznej organizacji wersetów „Psalmodii polskiej”, „Sztuka Edycji. Studia Tekstologiczne i Edytorskie”, nr 1 (27): Bruliony, notatniki, albumy, red. D. Pachocki i A. Wójtowicz.
Obremski K., Meynet R., 2002, Wprowadzenie do retoryki hebrajskiej [rec.] „Terminus”, nr 4 (2).
Stręciwilk J., 1974, Stylizacja biblijna w „Psalmodii polskiej” W. Kochowskiego, „Historycznoliterackie Prace Ćwiczeniowe”.
Strus A., 1988, Śpiewajcie nam pieśni Syjonu, w: Wprowadzenie w myśl i wezwanie ksiąg biblijnych. 7. Pieśni Izraela, oprac. A. Strus, J. Warzecha i J. Frankowski, Warszawa.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Krzysztof Obremski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 16
Liczba cytowań: 0
