Maszynopis w dobie „kultury przemysłowej”. O dwóch wersjach „Czarnego Paryża” Jolanty Fuchsówny i Jana Brzękowskiego

Iwona Boruszkowska, Aleksander Wójtowicz

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/SE.2019.0035

Abstrakt


Artykuł dotyczy odnalezionych niedawno maszynopisów powieści Czarny Paryż Jolanty Fuchsówny oraz Jana Brzękowskiego. Pokazuje, w jaki sposób maszyna do pisania wpływała na dynamikę twórczości wieloautorskiej na obszarze nowoczesnej kultury popularnej w dwudziestoleciu międzywojennym. Współpraca związanej z krakowskim koncernem prasowym IKC dziennikarki oraz awangardowego poety została nawiązana na gruncie wytwarzającej się wówczas „kultury przemysłowej” (Harro Segeberg), która polegała na odejściu od tradycyjnej książki w stronę nieliterackich form wyrazu. Przeznaczona do publikacji w wysokonakładowym dzienniku powieść kryminalna pisana była na maszynach równolegle przez oboje autorów. Maszynopisy dają wgląd w to, jak wyglądała dynamika procesu twórczego autorskiego duetu, jak uzgadniane ze sobą i przebudowywane były poszczególne karty maszynopisu (łącznie z ich fizyczną modyfikacją). Pozwalają też na prześledzenie, w jaki sposób nowe technologie zapisu medialnego wpłynęły na proces twórczy, na czym polegała specyfika procesu twórczego w przypadku pisana na maszynie oraz poszczególnych etapów przygotowywania utworu do druku.

Słowa kluczowe


maszynopis; współtwórczość; proces twórczy; kultura popularna; genetyka tekstu

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Amerykański system pisania na maszynach (tzw. ślepy) zastosowany do klawiatury polskiej, 1931, Warszawa.

Benjamin W., 1975, Dzieło sztuki w dobie reprodukcji technicznej, przeł. J. Sikorski, w: Twórca jako wytwórca, Poznań.

Brzękowski J., 1968, W Krakowie i w Paryżu. Wspomnienia i szkice, Warszawa.

Donin N., Ferrer D., 2015, Auteur(s) et acteurs de la genèse, „Genesis”, nr 41, https://journals.openedition.org/genesis/1440.

Gardy D., 1998, La standardisation d’une pratique technique: la dactylographie (1883–1930), „Réseaux”, nr 1.

Grabowska-Kuniczuk A., Parnowska M., 2015, Bolesława Prusa „zabawa” w pisanie na maszynie – narzędzie, autor, tekst, „Napis”, s. XXI, Sztuka tracenia, sztuka rezygnacji. Samoograniczenie i autocenzura.

Hilton O., 1951, A Systematic Method for Identifying the Make and Age-Model of a Typewriter from its Work, „Journal of Criminal Law and Criminology”, nr 5.

Kittler F. A., 1999, Gramophone, Film, Typewriter, trans. G. Winthrop-Young, M. Wutz, Stanford.

Segeberg H., 2012, Literatura w kulturze przemysłowej, przeł. B. Balicki, „Teksty Drugie”, nr 6.








ISSN 2084-7963 (print)
ISSN 2391-7903 (online)

Partnerzy platformy czasopism