Centymetr Reymonta. Wielokropki specjalne w Chłopach

Jan Falkowski

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/SE.2018.0022

Abstrakt


Reymont stosuje w Chłopach wielokropki „specjalne” ‒ rozciągnięte na całą szerokość wersu. Precyzja artysty w ich rozplanowaniu wskazuje, że znak ten stanowi ważny element konstrukcyjny utworu. Autor umieścił je m.in. tam, gdzie bohaterowie się modlą; tam, gdzie wpatrują się w niebo i wypatrują ożywczych (także dla duszy) promieni słońca; często na pograniczu mroku (nocy) i światła (świtu), jawy i snu – świata widzialnego i niewidzialnego; wieńczą sceny nabrzmiałe od fabularno-emocjonalnych kulminacji; rozrysowuje je Reymont w chwilach szczególnie dojmującego cierpienia bohaterów (Hanka, Jagna); towarzyszą momentowi śmierci (Kuby, starego Boryny). Nie pełnią więc jedynie funkcji rozdzielającej cokolwiek. Owszem – czasem rozdzielają – w porządku linearnym narracji, lecz przede wszystkim wskazują na więź człowieka z przestrzenią inną od doczesnej i pozwalają mu wykraczać poza ziemski czas. Również wgląd w zachowane fragmenty rękopisów Chłopów (1901 i 1902) dowodzi, że wielokropki te miały dla Reymonta znaczenie artystyczne ‒ pojawiają się dopiero w tej drugiej redakcji rękopiśmiennej. Należy więc respektować je z punktu widzenia edytorskiego. Niedbały stosunek wydawców (od Gebethnera i Wolffa po Ossolineum) do tego aspektu tekstu powieści Reymonta (zwłaszcza do najważniejszego, jak się wydaje, wielokropka, otwierającego całość) odbiera jej ważny walor kompozycyjny, a nawet może prowadzić do błędnego rozumienia Chłopów.


Słowa kluczowe


Władysław Reymont; Chłopi; kompozycja; interpunkcja; interpretacja; rękopisy; wydawcy

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Falkowski S., 2009, Czy w Lipcach mieszkają chrześcijanie? O „Chłopach” Władysława Reymonta, w: S. Falkowski, P. Stępień, Ciężkie norwidy, czyli subiektywny przewodnik po literaturze polskiej, Warszawa.

Górski K., 1973, Zagadnienie interpunkcji w wydaniach klasyków polskich, „Pamiętnik Literacki” 1973, z. 4.

Jodełka-Burzecki T., 1970, Nad tekstami „Chłopów”. Rękopisy – pierwodruk w „Tygodniku Ilustrowanym” – wydania za życia Reymonta – obecne wydanie krytyczne, w: W. St. Reymont, Pisma, t. 7, wyd. krytyczne pod red. Z. Szweykowskiego, Warszawa.

Reymont W. St., 1970, Chłopi, t. 1–4, oprac. i przygotowali do druku T. Jodełka-Burzecki i I. Orlewiczowa, w: W. St. Reymont, Pisma, t. 4–7, wyd. krytyczne pod red. Z. Szweykowskiego, Warszawa.

Rogowska M. E., 2012, O intonacyjno-retorycznej roli Norwidowskiej interpunkcji, „Studia Norwidiana”, nr 30.

W. St. Reymont, 1999, Chłopi, t. 1: 1. Jesień, 2. Zima, oprac. F. Ziejka, wyd. 2 poszerzone (BN I 279), Wrocław–Warszawa–Kraków.








ISSN 2084-7963 (print)
ISSN 2391-7903 (online)

Partnerzy platformy czasopism