Poznań – miejsce centralne w średniowieczu

Hanna Kóčka-Krenz

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/AHP.2016.002

Abstrakt


W artykule przedstawiono znaczenie poznańskiego grodu, który od początków swego funkcjonowania należał do centralnych ośrodków państwa pierwszych Piastów. Był fortalicją broniącą dostępu do wnętrza państwa, rezydencją władcy i dworu, pełnił także funkcje administracyjne, gospodarcze i sakralne. W latach 40. XII wieku gród ten objęły procesy urbanizacyjne. Biorąc pod uwagę kształt i strukturę miasta można uznać, że Poznań utrzymał pozycję miejsca centralnego przez całe średniowiecze.


Słowa kluczowe


gród poznański, wczesne średniowiecze, procesy urbanizacyjne, socjotopografia

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Anonim – Anonim tzw. Gall, Kronika polska, przekł. R. Grodecki, oprac. M. Plezia, Wrocław 1965.

Długosz – Jana Długosza Roczniki czyli Kroniki Sławnego Królestwa Polskiego, ks. 5–6, kom. red. Z. Kozłowska-Budkowa, oprac. D. Turkowska, M. Kowalczyk, Warszawa 1973.

Wykaz skrótów

Civitas Posnaniensis – Civitas Posnaniensis. Studia z dziejów średniowiecznego Poznania, red. Z. Kurnatowska, T. Jurek, Poznań Dzieje Poznania – Dzieje Poznania do roku 1793, t. 1, cz. 1, red. J. Topolski, Warszawa–Poznań Poznań – Poznań we wczesnym średniowieczu, t. 6, red. H. Kóčka-Krenz, Poznań

Antowska-Gorączniak O., 2008 Przedmioty z kości i poroża z Ostrowa Tumskiego w Poznaniu, [w:] Poznań, s. 215–231.

Brzostowicz M., Stempin A., 2015 Sztuka inżynierii średniowiecznej. Relikty wałów grodowych w Poznaniu na tle innych konstrukcji drewnianych z X wieku, [w:] Pamięć, s. 27–43.

Bukowska A., 2013 Najstarsza katedra w Poznaniu. Problem formy i jej genezy w kontekście architektury około roku 1000, Kraków.

Dalewski Z., 1996 Władza, przestrzeń, ceremoniał. Miejsce i uroczystość inauguracji władcy w Polsce średniowiecznej do końca XIV w., Warszawa.

Gąsiorowski A., 1988a Rzemiosło i handel, [w:] Dzieje Poznania, s. 269–284.

Gąsiorowski A., 1988b Rozwój późnośredniowiecznego Poznania, [w:] Dzieje Poznania, s. 209–216.

Górecki J., 1998 Ostrów Lednicki – rezydencja na wczesnopiastowskim szlaku od Poznania ku Gnieznu, [w:] Kraje słowiańskie w wiekach średnich. Profanum i sacrum, red. H. Kóčka-Krenz, W. Łosiński, Poznań, s. 236–245.

Jasiński T., 2005 Uwarunkowania lokacji Poznania, [w:] Civitas Posnaniensis, s. 163–172.

Jurek T., 2005 Przebieg lokacji Poznania, [w:] Civitas Posnaniensis, s. 173–192.

Kaczmarczyk Z., 1988 Miasto przedlokacyjne: struktura, gospodarka, społeczeństwo, polityka, [w:] Dzieje Poznania, s. 90–100.

Kara M., 2009 Najstarsze państwo Piastów – rezultat przełomu czy kontynuacji? Studium archeologiczne, Poznań.

Kóčka-Krenz H., 2006 Pracownia złotnicza na poznańskim grodzie, [w:] Świat Słowian wczesnego średniowiecza, red. M. Dworaczyk i in., Szczecin–Wrocław, s. 257–272.

Kóčka-Krenz H., 2012 Na wyspie Ostrów, przy której dzisiaj jest Poznań…, Poznań.

Kóčka-Krenz H., 2013 Stan i potrzeby badań Ostrowa Tumskiego w Poznaniu, [w:] Archeologia o przeszłości Poznania i jego zaplecza. Stan i potrzeby badań, red. J. Kaczmarek, H. Kaczmarek, Poznań, s. 134–141.

Kóčka-Krenz H., 2015a Poznań – od grodu do miasta, Archaeologia Historica Polona, t. 23, s. 121–138.

Kóčka-Krenz H., 2015b Poznań w czasach panowania pierwszych Piastów, [w:] Ziemia, człowiek,sztuka, red. U. Mazurczak, Lublin, s. 71–98.

Kóčka-Krenz H., 2016a Palatium poznańskie na tle wczesnośredniowiecznych zespołów rezydencjonalnych, [w:] Archeologiczne tajemnice palatium i katedry poznańskiego Ostrowa, red. M. Przybył, Poznań, s. 21–46.

Kóčka-Krenz H., 2016b Najstarsze kościoły poznańskiego grodu, [w:] Kościoły w dobie chrystianizacji, red. M. Rębkowski, Szczecin, s. 117–135.

Kurnatowska Z., 1994 Rola wielkich grodów wczesnopiastowskich w organizacji osadnictwa i państwa polskiego, [w:] Historia prawa. Historia kultury. Liber Memorialis Vitoldo Maisel dedicatus, red. E. Borkowska-Bagieńska, H. Olszewski, Poznań, s. 63–74.

Kurnatowska Z., 2000 Wczesnopiastowskie grody centralne. Podobieństwa i różnice, [w:] Gniezno i Poznań w państwie pierwszych Piastów, red. A. Wójtowicz, Poznań, s. 9–31.

Kurnatowska Z., 2002 Początki Polski, Poznań.

Kurnatowska Z., 2014 Skarby wielkopolskie z początków państwa polskiego, Studia Lednickie, t. 13, s. 19–26.

Kürbis B., 1988 Poznań jako gród rezydencjonalny i osada z kościołami, [w:] Dzieje Poznania, s. 72–79.

Moździoch S., 1999 Miejsca centralne Polski wczesnopiastowskiej. Organizacja przestrzeni we wczesnym średniowieczu jako źródło poznania systemu społeczno-gospodarczego, [w:] Centrum i zaplecze we wczesnośredniowiecznej Europie Środkowej, red. S. Moździoch, Wrocław, s. 21–51.

Nowacki B., 2003 Przemysł I syn Władysława Odonica, książę wielkopolski 1220/1221–1257, Poznań.

Pamięć, 2015 966 – pamięć w dębie zachowana, red. A. Stempin, Poznań.

Pawlak E., Pawlak P., 2015 Serce miasta jest po prawej stronie. Archeologia o przeszłości poznańskiej Śródki i Ostrówka, Poznań.

Piekalski J., 1998 Uwagi o problemie definicji miasta średniowiecznego. Struktury wczesnomiejskie i późnośredniowieczny model osadnictwa miejskiego, [w:] Kraje słowiańskie w wiekach średnich. Profanum i sacrum, red. H. Kóčka-Krenz, W. Łosiński, Poznań, s. 349–356.

Pietrzak J., 2005 Umocnienia średniowiecznego Poznania. Stan i potrzeby badań nad umocnieniami miasta lokacyjnego, [w:] Civitas Posnaniensis, s. 305–324.

Pilarczyk Z., 1988 Obronność Poznania w latach 1253–1793, Warszawa–Poznań.

Pilarczyk Z., 2014 Walory obronne zamku królewskiego w Poznaniu, [w:] Zamek królewski w Poznaniu. Historia i restytucja, red. A. Kaszubkiewicz, J. T. Łożyński, P. Mielewczyk, Poznań, s. 97–106.

Rogalanka A., 1988 Poznań u progu lokacji, [w:] Dzieje Poznania, s. 147–183.

Sikora M., 2005 Znaleziska monetarne z Ostrowa Tumskiego, [w:] Poznań, t. 5, s. 187–224.

Sikora M., 2008 Monety wczesnośredniowieczne z badań na stanowisku Ostrów Tumski 9/10 w Poznaniu, [w:] Poznań, s. 123–128.

Średniowieczny system obronny, 2013 Średniowieczny system obronny miasta Poznania. Odcinek północno-zachodni. Wyniki badań archeologicznych, red. P. Pawlak, Poznań.

Wawrzyniak P., 2005 Badania wykopaliskowe wczesnośredniowiecznych umocnień wałowych przy ul. ks. Ignacego Posadzego nr 5 na Ostrowie Tumskim w Poznaniu w latach 2001–2004, [w:] Poznań, s. 91–110.

Zarzycki A., 2014 Rezydencja władców polskich od XIII do XVIII w., [w:] Zamek królewski w Poznaniu. Historia i restytucja, red. A. Kaszubkiewicz, J. T. Łożyński, P. Mielewczyk, Poznań, s. 69–91.






Partnerzy platformy czasopism