Why Do We Need Agricultural Museums? Some Reflections on the 150th Anniversary of Agricultural Museology in the Polish Lands
DOI:
https://doi.org/10.12775/ZWAM.2025.12.05Keywords
agricultural museology, 150th anniversary of agricultural museology in Poland, Museum of Industry and Agriculture in Warsaw, National Museum of Agriculture and Agri-Food Industry in Szreniawa, mission, reinterpretation of agricultural heritage, International Association of Agricultural Museums (AIMA)Abstract
The establishment of the Museum of Industry and Agriculture in Warsaw in 1875 marked the beginning of agricultural museums in Poland. The provocative question posed in the title of the article is intended to encourage reflection on the history, present, and future of agricultural museums. Drawing on selected literature, the article outlines the developmental stages and mission of Polish agricultural museums—from agricultural, natural, and industrial collections used practically in offices and agricultural schools to fully fledged museum institutions. The article concludes with an overview of the challenges currently facing agricultural museums, including the National Museum of Agriculture and Agri-Food Industry in Szreniawa, particularly in the area of reinterpreting agricultural heritage which are based on the experiences of selected museums associated with the International Association of Agricultural Museums (AIMA).
References
Źródła archiwalne
Archiwum Zakładowe Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie
Zarządzenie nr 100 Ministra Rolnictwa z dnia 4 lipca 1964 r. w sprawie utworzenia Muzeum Rolnictwa, mps, nr inw. 4/25/34.
Sprawozdanie z działalności Muzeum Rolnictwa w Szreniawie za czas od 1 stycznia 1966 do 31 grudnia 1966 r., mps, rps, nr inw. 15/7/106.
Sprawozdanie o stanie zatrudnienia pracowników umysłowych na dzień 31 grudnia 1968 r., mps, rps, nr inw. 12/22/81.
Protokoły ruchu muzealiów 1976–1980, Protokół zdawczo-odbiorczy nr 36/79, mps, nr inw. 46/1/237.
Pruski Witold
1965: Mój wkład w sprawę założenia Muzeum Rolnictwa, 16 maja 1965, Warszawa, mps, nr inw. 5/12/45.
1966: List prof. Witolda Pruskiego do Dyrektora Biura do spraw Nauki i Postępu w Rolnictwie, Warszawa, 28 lipca mps, nr inw. 21/1/146.
Świętochowski Bolesław
1966: Recenzja „Projektu tymczasowego Działu Ogólnego Muzeum Rolnictwa w Szreniawie”, nr inw. 21/1/146.
Archiwum Państwowe w Warszawie
sygn. 3, 4, 7, 9, 25, 28, 30, 31, 32, 146/9, rękopisy, druki z lat 1945–1953.
Akty prawne
Ustawa Warszawskiego Muzeum Przemysłowego i Rolniczego z 1875 r., druk J. Bergera, Warszawa 1875.
Projekt statutu Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie (1939), § 4 i 5, druk St. Niemiry Syn i S-ka, Warszawa.
Literatura
b.a.
1929: Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie 1875–1929, Warszawa: E. i K. Koziańscy.
Barańska Katarzyna
2010: Edukacja w muzeum — czy i czego chcemy uczyć w muzeach rolnictwa, [w:] Misja i kierunki rozwoju muzeów rolnictwa we współczesnym świecie. Międzynarodowa Konferencja Naukowa, Szreniawa 25–26 września 2009, red. H. Ignatowicz, U. Siekacz, Szreniawa: Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie, s. 103–107.
Borusiewicz Mirosław
2012: Nauka czy rozrywka? Nowa muzeologia w europejskich definicjach muzeum, „Muzeologia” Tom 4.
Bourrigaud René
2010: Zainteresowanie przeszłością w kontekście lokalnym i globalnym, [w:] Misja i kierunki rozwoju muzeów rolnictwa we współczesnym świecie. Międzynarodowa Konferencja Naukowa, Szreniawa 25–26 września 2009, red. H. Ignatowicz, U. Siekacz, Szreniawa: Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie, s. 67–70.
Brzostowski Stanisław
1970: Z dziejów kształtowania się muzealnictwa rolniczego w Polsce (muzea jako ośrodki wiedzy rolniczej), „Rocznik Muzeum Rolnictwa w Szreniawie”, Tom 2, s. 123–137.
Chrzanowski Andrzej, Miklaszewski Sławomir, Świętochowski Bolesław
1928: W sprawie Muzeum Rolniczego w Warszawie, odbitka „Doświadczalnictwo Rolnicze”, Tom 4, cz. 1.
Chwalewik Edward
1927: Zbiory polskie: archiwa, bibljoteki, gabinety, galerje, muzea i inne zbiory pamiątek przeszłości w ojczyźnie i na obczyźnie w porządku alfabetycznym według miejscowości ułożone, t. 2 (N–Ż), Warszawa–Kraków: Wydawnictwo J. Mortkowicza.
Durko Janusz
1973: Od Redakcji, [w:] T. Koperska, E.Łukomska, Bibliografia do dziejów Muzeum Przemysłu i Rolnictwa za lata 1875–1939, („Biblioteka Muzeum Rolnictwa w Szreniawie”, t. IV), Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, s. 6–7.
Dobroński Adam Czesław (red.)
2012: W skansenie i pałacu, Ciechanowiec: Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu.
Floryszczak Agnieszka
2014: Archiwum Ikonograficzne, „Rocznik Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie”, Tom 30, s. 120–127.
Gluziński Wojciech
1980: U podstaw muzeologii, Warszawa: PWN.
Huth Anna
2010: Nowe kierunki-programy imprez dla zwiedzających i ich organizacja w Muzeum Węgierskiego Rolnictwa, [w:] Misja i kierunki rozwoju muzeów rolnictwa we współczesnym świecie. Międzynarodowa Konferencja Naukowa, Szreniawa 25–26 września 2009, red. H. Ignatowicz, U. Siekacz, Szreniawa: Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie, s. 53–55.
Ignatowicz Hanna, Niestrawski Mariusz (red.)
2024: Lata 1964–1973, [w:] 6 dekad rozwoju kolekcji. 60 obiektów na 60-lecie Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie, Szreniawa: Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie, s. 15–25.
Kelleher Tom
2017: Foreword, [w:] D.A. Reid, Interpreting Agriculture at Museums and Historic Sites, Lanham–Boulder–New York–London: Rowman & Littlefield, s. xi.
Koperska Teresa, Łukomska Elżbieta
1973: Bibliografia do dziejów Muzeum Przemysłu i Rolnictwa za lata 1875-1939, („Biblioteka Muzeum Rolnictwa w Szreniawie”, t. IV), Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne.
Laubrie Édouard de
2023: Comment définir le patrimoine agricole?, [w:] Patrimoine agricole et musées: quel avenir, quelles missions? Colloque 30 nov. - 1er déc. 2023, Chartres: Fédération des Musées d’Agriculture et du Patrimoine Rural. AFMA.
Maćkowiak Jan
2012: O pracy, weselach i mniejszościach narodowych, [w:] Kształtowanie postaw obywatelskich i społecznych wśród odbiorców kultury a działalność edukacyjna muzeów
Samorządu Województwa Wielkopolskiego, 18 listopada 2011 r., „Rocznik Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie”, Tom 29,
s. 205–215.
Matela Dorota
2020: Kolekcja narzędzi Stefana Biedrzyckiego. Katalog zbiorów, Szreniawa: Muzeum Narodowe Rolnictwa.
Papiewska Łucja
1970: Dział Dokumentacji Muzeum Rolnictwa w Szreniawie, „Rocznik Muzeum Rolnictwa w Szreniawie”, Tom 2, s. 182–185.
Pawlikowski Jan Gwalbert
1886: Wyższa Szkoła Rolnicza w Dublanach. Fakta i uwagi, Kraków: Drukarnia Związkowa.
Praca zbiorowa
1972: „Museum” (Museums and Agriculture), Tom XXIV, nr 3.
Ptaśnik Mieczysław
1967: Zadania muzealnictwa polskiego, „Muzealnictwo”, nr 15, s. 16–20.
Reid Debra A.
2009: Dlaczego muzea? Dlaczego muzea rolnictwa i techniki, „Rocznik Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie”, Tom 26, s. 29–32.
2010: Planowanie strategiczne dla muzeów rolnictwa, [w:] Misja i kierunki rozwoju muzeów rolnictwa we współczesnym świecie. Międzynarodowa Konferencja
Naukowa, Szreniawa 25–26 września 2009, red. H. Ignatowicz, U. Siekacz, Szreniawa, s. 35–37.
2017: Interpreting Agriculture at Museums and Historic Sites, Lanham–Boulder–New York–London: Rowman&Littlefield.
Rogala Władysław
1966: Muzeum, które pragnie nawiązać do tradycji swego poprzednika, „Biuletyn Informacyjny Zarządu Muzeów i Ochrony Zabytków”, nr 64, s. 133–139.
1967: Muzeum Rolnictwa w Szreniawie, „Muzealnictwo”, nr 14, s. 70–74.
1970: Muzeum rolnictwa w latach 1964 – 1969, „Rocznik Muzeum Rolnictwa w Szreniawie”, Tom 2, s. 164–170.
1975: Wieś i rolnictwo w działalności muzealnictwa rolnego, „Rocznik Muzeum Rolnictwa w Szreniawie”, Tom 8, s. 7–135.
Rosset Tomasz F. de, Tołysz Aldona, Wawrzak Małgorzata (red.)
2020: Studia o muzealnej pamięci na ziemiach dawnej Rzeczpospolitej do roku 1918, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Rosset Tomasz F. de, Woźniak Michał F., Bednarz-Doiczmanowa Ewelina (red.)
2020: Muzeum w kulturze pamięci Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Antologia najwcześniejszych tekstów, t. 1: 1766–1882, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja
Kopernika.
Sild Merli
2010: Twórcze postawy w estońskich muzeach rolnictwa, [w:] Misja i kierunki rozwoju muzeów rolnictwa we współczesnym świecie. Międzynarodowa Konferencja Naukowa, Szreniawa 25–26 września 2009, red. H.Ignatowicz, U. Siekacz, Szreniawa: Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie, s. 43–45.
2017: Introduction to CIMA XVIII, [w:] Traditions and change-sustainable futures. Proceedings. Congress CIMA XVIII, 10–13 May 2017, red. M. Sild, Tartu: Estonian Agricultural Muzeum.
Szczepkowski Wojciech
2019: Wobec wyzwań XXI wieku, [w:] Szreniawa — miejsce odkryte. 55 lat Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie, Szreniawa: Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie, s. 19–31.
Śliwińska Kamila, Ignatowicz Hanna
2014: Losy Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie w świetle archiwaliów z lat 1939–1951, „Rocznik Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie”, Tom 30, s. 13–22.
Tempír Zdeněk
1966: Bedeutung der Landwirtschaftsmuseen als wissenschaftliche, Dokumentations
und Bildungssttten (…), „Acta Musaeorum Agriculturae”, z. 1–2, s. 1–3.
Uszyński Kazimierz
1969: Muzeum Rolnictwa im. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu, „Rocznik Muzeum Rolnictwa w Szreniawie”, Tom 1: Materiały z I Sympozjum (29–31 X 1968), s. 208–212
Williams-Davies John
2012: Muzea i rolnictwo — dlaczego powinny i jak mogą być dzisiaj ważne, „Rocznik Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie”,
Tom 29, s. 67–74.
Żakiewicz Anna
2008: No i po co nam w ogóle te muzea…? „Spotkaniach z Zabytkami”, nr 10, s. 3–6.
Źródła internetowe
Tołysz Aldona
2019: Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie. Jedno muzeum — wiele instytucji, https://muzeumpamieci.umk.pl/?s=Muzeum+Przemys%C5%82u+i+Rolnictwa+w+Warszawie.+Jedno+muzeum+ [data odczytu: 13.08.2025].
https://icom.museum/en/committee/international-association-of-agricultural-museums/
[data odczytu: 22.04.2025].
https://lecompa.fr [data odczytu: 22.04.2025].
https://muzeum-szreniawa.pl/o-muzeum [data odczytu: 30.04.2025].
https://www.namuk.or.kr/sites/eng/index.do [data odczytu: 22.04.2025].
https://zbiory.muzeum-szreniawa.pl/ [data odczytu: 30.09.2025].
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Hanna Ignatowicz
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
- The authors give the publisher (Polish Ethnological Society) non-exclusive license to use the work in the following fields:
- recording of a Work / subject of a related copyright;
- reproduction (multiplication) Work / subject of a related copyright in print and digital technique (ebook, audiobook);
- marketing of units of reproduced Work / subject of a related copyright;
- introduction of Work / object of related copyright to computer memory;
- dissemination of the work in an electronic version in the formula of open access under the Creative Commons license (CC BY - ND 4.0).
- The authors give the publisher the license free of charge.
- The use of the work by publisher in the above mentioned aspects is not limited in time, quantitatively nor territorially.
Stats
Number of views and downloads: 70
Number of citations: 0
