Po co nam muzea rolnictwa? Parę myśli wokół jubileuszu 150-lecia muzealnictwa rolniczego na ziemiach polskich
DOI:
https://doi.org/10.12775/ZWAM.2025.12.05Ключові слова
muzealnictwo rolnicze, 150-lecie muzealnictwa rolniczego na ziemiach polskich, Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie, Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie, misja, reinterpretacja dziedzictwa rolniczego, International Association of Agricultural Museums (AIMA)Анотація
Utworzenie w 1875 roku Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie zainicjowało muzealnictwo rolnicze na ziemiach polskich. Prowokacyjne pytanie w tytule artykułu ma na celu wzbudzić refleksję nad historią, teraźniejszością i przyszłością muzealnictwa rolniczego. Na podstawie wybranej literatury przedmiotu ukazano etapy rozwoju polskich muzeów rolniczych i ich misji - od kolekcji o charakterze rolniczym, przyrodniczym i przemysłowym, które wykorzystywano praktycznie w gabinetach przy szkołach rolniczych, po instytucje muzealne. Ukazano również powojenne muzealnictwo rolnicze na przykładzie Muzeum Rolnictwa w Szreniawie i Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu. Podsumowaniem tematyki jest przedstawienie, na bazie doświadczeń wybranych muzeów zrzeszonych w Międzynarodowym Stowarzyszeniu Muzeów Rolniczych (AIMA), wyzwań jakie stoją przed muzeami rolniczymi, w tym Muzeum Narodowym Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie, na polu reinterpretacji dziedzictwa rolniczego.
Посилання
Źródła archiwalne
Archiwum Zakładowe Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie
Zarządzenie nr 100 Ministra Rolnictwa z dnia 4 lipca 1964 r. w sprawie utworzenia Muzeum Rolnictwa, mps, nr inw. 4/25/34.
Sprawozdanie z działalności Muzeum Rolnictwa w Szreniawie za czas od 1 stycznia 1966 do 31 grudnia 1966 r., mps, rps, nr inw. 15/7/106.
Sprawozdanie o stanie zatrudnienia pracowników umysłowych na dzień 31 grudnia 1968 r., mps, rps, nr inw. 12/22/81.
Protokoły ruchu muzealiów 1976–1980, Protokół zdawczo-odbiorczy nr 36/79, mps, nr inw. 46/1/237.
Pruski Witold
1965: Mój wkład w sprawę założenia Muzeum Rolnictwa, 16 maja 1965, Warszawa, mps, nr inw. 5/12/45.
1966: List prof. Witolda Pruskiego do Dyrektora Biura do spraw Nauki i Postępu w Rolnictwie, Warszawa, 28 lipca mps, nr inw. 21/1/146.
Świętochowski Bolesław
1966: Recenzja „Projektu tymczasowego Działu Ogólnego Muzeum Rolnictwa w Szreniawie”, nr inw. 21/1/146.
Archiwum Państwowe w Warszawie
sygn. 3, 4, 7, 9, 25, 28, 30, 31, 32, 146/9, rękopisy, druki z lat 1945–1953.
Akty prawne
Ustawa Warszawskiego Muzeum Przemysłowego i Rolniczego z 1875 r., druk J. Bergera, Warszawa 1875.
Projekt statutu Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie (1939), § 4 i 5, druk St. Niemiry Syn i S-ka, Warszawa.
Literatura
b.a.
1929: Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie 1875–1929, Warszawa: E. i K. Koziańscy.
Barańska Katarzyna
2010: Edukacja w muzeum — czy i czego chcemy uczyć w muzeach rolnictwa, [w:] Misja i kierunki rozwoju muzeów rolnictwa we współczesnym świecie. Międzynarodowa Konferencja Naukowa, Szreniawa 25–26 września 2009, red. H. Ignatowicz, U. Siekacz, Szreniawa: Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie, s. 103–107.
Borusiewicz Mirosław
2012: Nauka czy rozrywka? Nowa muzeologia w europejskich definicjach muzeum, „Muzeologia” Tom 4.
Bourrigaud René
2010: Zainteresowanie przeszłością w kontekście lokalnym i globalnym, [w:] Misja i kierunki rozwoju muzeów rolnictwa we współczesnym świecie. Międzynarodowa Konferencja Naukowa, Szreniawa 25–26 września 2009, red. H. Ignatowicz, U. Siekacz, Szreniawa: Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie, s. 67–70.
Brzostowski Stanisław
1970: Z dziejów kształtowania się muzealnictwa rolniczego w Polsce (muzea jako ośrodki wiedzy rolniczej), „Rocznik Muzeum Rolnictwa w Szreniawie”, Tom 2, s. 123–137.
Chrzanowski Andrzej, Miklaszewski Sławomir, Świętochowski Bolesław
1928: W sprawie Muzeum Rolniczego w Warszawie, odbitka „Doświadczalnictwo Rolnicze”, Tom 4, cz. 1.
Chwalewik Edward
1927: Zbiory polskie: archiwa, bibljoteki, gabinety, galerje, muzea i inne zbiory pamiątek przeszłości w ojczyźnie i na obczyźnie w porządku alfabetycznym według miejscowości ułożone, t. 2 (N–Ż), Warszawa–Kraków: Wydawnictwo J. Mortkowicza.
Durko Janusz
1973: Od Redakcji, [w:] T. Koperska, E.Łukomska, Bibliografia do dziejów Muzeum Przemysłu i Rolnictwa za lata 1875–1939, („Biblioteka Muzeum Rolnictwa w Szreniawie”, t. IV), Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, s. 6–7.
Dobroński Adam Czesław (red.)
2012: W skansenie i pałacu, Ciechanowiec: Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu.
Floryszczak Agnieszka
2014: Archiwum Ikonograficzne, „Rocznik Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie”, Tom 30, s. 120–127.
Gluziński Wojciech
1980: U podstaw muzeologii, Warszawa: PWN.
Huth Anna
2010: Nowe kierunki-programy imprez dla zwiedzających i ich organizacja w Muzeum Węgierskiego Rolnictwa, [w:] Misja i kierunki rozwoju muzeów rolnictwa we współczesnym świecie. Międzynarodowa Konferencja Naukowa, Szreniawa 25–26 września 2009, red. H. Ignatowicz, U. Siekacz, Szreniawa: Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie, s. 53–55.
Ignatowicz Hanna, Niestrawski Mariusz (red.)
2024: Lata 1964–1973, [w:] 6 dekad rozwoju kolekcji. 60 obiektów na 60-lecie Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie, Szreniawa: Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie, s. 15–25.
Kelleher Tom
2017: Foreword, [w:] D.A. Reid, Interpreting Agriculture at Museums and Historic Sites, Lanham–Boulder–New York–London: Rowman & Littlefield, s. xi.
Koperska Teresa, Łukomska Elżbieta
1973: Bibliografia do dziejów Muzeum Przemysłu i Rolnictwa za lata 1875-1939, („Biblioteka Muzeum Rolnictwa w Szreniawie”, t. IV), Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne.
Laubrie Édouard de
2023: Comment définir le patrimoine agricole?, [w:] Patrimoine agricole et musées: quel avenir, quelles missions? Colloque 30 nov. - 1er déc. 2023, Chartres: Fédération des Musées d’Agriculture et du Patrimoine Rural. AFMA.
Maćkowiak Jan
2012: O pracy, weselach i mniejszościach narodowych, [w:] Kształtowanie postaw obywatelskich i społecznych wśród odbiorców kultury a działalność edukacyjna muzeów
Samorządu Województwa Wielkopolskiego, 18 listopada 2011 r., „Rocznik Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie”, Tom 29,
s. 205–215.
Matela Dorota
2020: Kolekcja narzędzi Stefana Biedrzyckiego. Katalog zbiorów, Szreniawa: Muzeum Narodowe Rolnictwa.
Papiewska Łucja
1970: Dział Dokumentacji Muzeum Rolnictwa w Szreniawie, „Rocznik Muzeum Rolnictwa w Szreniawie”, Tom 2, s. 182–185.
Pawlikowski Jan Gwalbert
1886: Wyższa Szkoła Rolnicza w Dublanach. Fakta i uwagi, Kraków: Drukarnia Związkowa.
Praca zbiorowa
1972: „Museum” (Museums and Agriculture), Tom XXIV, nr 3.
Ptaśnik Mieczysław
1967: Zadania muzealnictwa polskiego, „Muzealnictwo”, nr 15, s. 16–20.
Reid Debra A.
2009: Dlaczego muzea? Dlaczego muzea rolnictwa i techniki, „Rocznik Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie”, Tom 26, s. 29–32.
2010: Planowanie strategiczne dla muzeów rolnictwa, [w:] Misja i kierunki rozwoju muzeów rolnictwa we współczesnym świecie. Międzynarodowa Konferencja
Naukowa, Szreniawa 25–26 września 2009, red. H. Ignatowicz, U. Siekacz, Szreniawa, s. 35–37.
2017: Interpreting Agriculture at Museums and Historic Sites, Lanham–Boulder–New York–London: Rowman&Littlefield.
Rogala Władysław
1966: Muzeum, które pragnie nawiązać do tradycji swego poprzednika, „Biuletyn Informacyjny Zarządu Muzeów i Ochrony Zabytków”, nr 64, s. 133–139.
1967: Muzeum Rolnictwa w Szreniawie, „Muzealnictwo”, nr 14, s. 70–74.
1970: Muzeum rolnictwa w latach 1964 – 1969, „Rocznik Muzeum Rolnictwa w Szreniawie”, Tom 2, s. 164–170.
1975: Wieś i rolnictwo w działalności muzealnictwa rolnego, „Rocznik Muzeum Rolnictwa w Szreniawie”, Tom 8, s. 7–135.
Rosset Tomasz F. de, Tołysz Aldona, Wawrzak Małgorzata (red.)
2020: Studia o muzealnej pamięci na ziemiach dawnej Rzeczpospolitej do roku 1918, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Rosset Tomasz F. de, Woźniak Michał F., Bednarz-Doiczmanowa Ewelina (red.)
2020: Muzeum w kulturze pamięci Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Antologia najwcześniejszych tekstów, t. 1: 1766–1882, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja
Kopernika.
Sild Merli
2010: Twórcze postawy w estońskich muzeach rolnictwa, [w:] Misja i kierunki rozwoju muzeów rolnictwa we współczesnym świecie. Międzynarodowa Konferencja Naukowa, Szreniawa 25–26 września 2009, red. H.Ignatowicz, U. Siekacz, Szreniawa: Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie, s. 43–45.
2017: Introduction to CIMA XVIII, [w:] Traditions and change-sustainable futures. Proceedings. Congress CIMA XVIII, 10–13 May 2017, red. M. Sild, Tartu: Estonian Agricultural Muzeum.
Szczepkowski Wojciech
2019: Wobec wyzwań XXI wieku, [w:] Szreniawa — miejsce odkryte. 55 lat Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie, Szreniawa: Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie, s. 19–31.
Śliwińska Kamila, Ignatowicz Hanna
2014: Losy Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie w świetle archiwaliów z lat 1939–1951, „Rocznik Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie”, Tom 30, s. 13–22.
Tempír Zdeněk
1966: Bedeutung der Landwirtschaftsmuseen als wissenschaftliche, Dokumentations
und Bildungssttten (…), „Acta Musaeorum Agriculturae”, z. 1–2, s. 1–3.
Uszyński Kazimierz
1969: Muzeum Rolnictwa im. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu, „Rocznik Muzeum Rolnictwa w Szreniawie”, Tom 1: Materiały z I Sympozjum (29–31 X 1968), s. 208–212
Williams-Davies John
2012: Muzea i rolnictwo — dlaczego powinny i jak mogą być dzisiaj ważne, „Rocznik Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie”,
Tom 29, s. 67–74.
Żakiewicz Anna
2008: No i po co nam w ogóle te muzea…? „Spotkaniach z Zabytkami”, nr 10, s. 3–6.
Źródła internetowe
Tołysz Aldona
2019: Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie. Jedno muzeum — wiele instytucji, https://muzeumpamieci.umk.pl/?s=Muzeum+Przemys%C5%82u+i+Rolnictwa+w+Warszawie.+Jedno+muzeum+ [data odczytu: 13.08.2025].
https://icom.museum/en/committee/international-association-of-agricultural-museums/
[data odczytu: 22.04.2025].
https://lecompa.fr [data odczytu: 22.04.2025].
https://muzeum-szreniawa.pl/o-muzeum [data odczytu: 30.04.2025].
https://www.namuk.or.kr/sites/eng/index.do [data odczytu: 22.04.2025].
https://zbiory.muzeum-szreniawa.pl/ [data odczytu: 30.09.2025].
Downloads
Опубліковано
Як цитувати
Номер
Розділ
Ліцензія
Авторське право (c) 2026 Hanna Ignatowicz
Ця робота ліцензується відповідно до Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
1. Autorzy udzielają wydawcy (Polskiemu Towarzystwu Ludoznawczemu) licencji niewyłącznej na korzystanie z utworu w następujących polach eksploatacji:
a) utrwalanie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego;
b) reprodukowanie (zwielokrotnienie) Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego drukiem i techniką cyfrową (ebook, audiobook);
c) wprowadzania do obrotu egzemplarzy zwielokrotnionego Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego;
d) wprowadzenie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego do pamięci komputera;
e) rozpowszechnianie utworu w wersji elektronicznej w formule open access na licencji Creative Commons (CC BY - ND 4.0).
2. Autorzy udzielają wydawcy licencji nieodpłatnie.
3. Korzystanie przez wydawcę z utworu na ww. polach nie jest ograniczone czasowo, ilościowo i terytorialnie.
Stats
Number of views and downloads: 22
Number of citations: 0
