The Role of Museology in Decolonizing the Preservation of the Cultural Heritage of Ethnic Minorities Discussed on the Case of the Museum of Vilamovian Culture in Wilamowice
DOI:
https://doi.org/10.12775/ZWAM.2025.12.08Keywords
Wilamowice, Vilamovian Culture, Vilamovian language, decolonization, ethnic minoritiesAbstract
This article presents the development of the Museum of Vilamovian Culture in the context
of the decolonial turn in Polish museology. Grassroots efforts to reclaim agency by the
Vilamovian community led to the establishment of a museum institution created by a previously marginalized group. The museum serves not only as an exhibition space but also as an active center for language revitalization, identity reconstruction, and the cultivation of collective memory. The author — researcher, participant in the process, and member of the community — explores the complexity of resistance mechanisms against symbolic violence and the potential of deep local participation in contemporary cultural institutions. This case study sheds new light on the role of museums as tools of cultural agency and transformation.
References
Barańska Katarzyna
2017: Obcy w muzeum. O obecności mniejszości i wykluczonych w działaniach muzealnych — przykład Romów, „Zbiór Wiadomości do Antropologii Muzealnej”, nr 4, s. 93–110.
Byrne Sarah
2012: Voicing the Museum Artefact, „Journal of Conservation and Museum Studies”, Tom 10, nr 1, s. 23–34.
Chavez Lamar Cynthia
2019: A Pathway Home: Connecting Museum Collections with Native Communities, „Arts”, nr 8(4), s. 154.
Fic Maciej
2018: Wilamowice w latach 1945–1956, [w:] M. Fic, L. Krzyżanowski, K.Meus, Wilamowice 1818–2018. Miasto iludzie, Wilamowice: Stowarzyszenie „Wilamowianie”, s. 259–368
Filip Elżbieta
2005: Czy do poczucia tożsamości regionalnej potrzebna jest wiedza wynikająca z tradycji? Przypadek Wilamowic w powiecie bielskim, [w:] Zagrożenie tożsamości? Problematyka globalizacji w zainteresowaniach polskiej antropologii, red. A. Nadolska-Styczyńska, Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, s. 127–138.
2015: Wilamowice. Aż po życia kres. Katalog wystawy. Wrocław: Muzeum Etnograficzne we Wrocławiu.
Hale Charles R.
2008: Engaging Contradictions: Theory, politics, and methods of activist scholarship, Berkeley: University of California Press.
Kobielska Maria, Siewior Kinga
2023: Peripheral (Non)Polishnesses. Museums, Creeping Conflicts, and Transformative Frictions, „Acta Poloniae Historica”, Tom 128, s. 99–126.
Król Tymoteusz
2016: Czym jest dla dzisiejszych Wilamowian język wilamowski? Różne funkcje, różne postawy językowe, „Łódzkie Studia Etnograficzne”, Tom 55, s. 241–264.
2022: Volkslista i powojenne prześladowania. Analiza opowieści wspomnieniowych Wilamowian z perspektywy folklorystycznej, „Wrocławski Rocznik Historii Mówionej”, Tom 12, s. 120–140.
2023: Wymysoü ej ȧ śejny, kliny śtot. Gyśihta fu Wymysiöejyn yr wymysiöeryśa śpröh /
Wilamowice to piękne, małe miasto. Wilamowskojęzyczne opowieści Wilamowian, Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze (Archiwum Etnograficzne, nr 67).
2024: Góry, pagórki, przykryjcie nas. Analiza obrazów swoich i obcych w opowieściach Wilamowian o Volksliście i powojennych prześladowaniach, Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze.
Krzyżanowski Lech
2024: Wilamowskie etnikum ma [wreszcie] swój wygodny dom, „Rocznik Muzeum Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie”, Tom 12, s. 263–271.
Kubica Grażyna
2011: Śląskość i protestantyzm. Antropologiczne studia o Śląsku Cieszyńskim, proza, fotografia, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Lassiter Luke E.
2005: The Chicago Guide to Collaborative Ethnography, Chicago: University of Chicago Press.
Libera Zbigniew, Robotycki Czesław
2001: Wilamowice i okolice w ludowej wyobraźni, [w:] Wilamowice: przyroda, historia, język, kultura oraz społeczeństwo miasta i gminy, red. A. Barciak, Wilamowice: Urząd Gminy Wilamowice, s. 371–399.
Majerska-Sznajder Justyna
2022: Pandemia COVID-19 a współczesne postawy tożsamościowe młodych Wilamowian, „Adeptus”, nr 19 (Article No: 2760).
Radłowska Karolina
2020: Etniczność w polskich muzeach — przyczynek do badań, [w:] Kultura w Polsce w XXI wieku: konteksty społeczne, kulturowe i medialne, red. E. Dąbrowska-Prokopowska, P. Goryń, M.F. Zaniewska, Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu
w Białymstoku, s. 427–442.
Rosset Tomasz F. de, Bednarz-Doiczmanowa Ewelina
2019: Muzeum jako nośnik pamięci, [w:] Muzeum a pamięć — forma, produkcja, miejsce, red. A. Kluczewska-Wójcik, K.A. Gajda, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Wicherkiewicz Tomasz
2001: Piśmiennictwo w etnolekcie wilamowskim, [w:] Wilamowice: przyroda, historia, język, kultura oraz społeczeństwo miasta i gminy, red. A. Barciak, Wilamowice: Urząd Gminy Wilamowice, s. 520–538.
Wróblewska Magdalena
2024: Kolonialny kompleks muzeum: Wyzwania dekolonizacji w Europie Środkowo-Wschodniej na przykładzie Muzeum Etnograficznego w Warszawie, „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa”, Tom 346, nr 3, s. 3–9.
Źródła internetowe
Furtak Ewa
2020: Kraina wyklętego języka powinna być strefą wolną od nienawiści, „Gazeta Wyborcza” 8.03, https://bielskobiala.wyborcza.pl/bielskobiala/7,88025,25768477,krainawykletego-jezyka-powinna-byc-strefa-wolna-od-nienawisci.html#commentsAnchor [data odczytu: 03.05.2025].
Kropiwiec Karolina
2023: Nowelizacja dot. języka wilamowskiego — u marszałka Sejmu, Dzieje.pl — Historia Polski 01.03, https://dzieje.pl/dziedzictwo-kulturowe/nowelizacja-dot-jezykawilamowskiego-u-marszalka-sejmu [data odczytu: 03.05.2025].
Michalska Dorota J.
2021: Czyste, białe dłonie. Wstęp do dyskusji o dekolonizacji polskich muzeów, „Szum”, nr 1, s. 46–59, https://www.academia.edu/49197891/Czyste_bia%C5%82e_d%C5%82onie_Wst%C4%99p_do_dyskusji_o_dekolonizacji_polskich_muze%C3%B3w [data odczytu: 03.05.2025].
Uniwersytet Warszawski, Wydział Lingwistyki Stosowanej
2023: Pakiet antystygmatyzacyjny. Mniejszości i ich języki wobec kryzysu, https://al.uw.edu.pl/pakiet-antystygmatyzacyjny-mniejszosci-i-ich-jezyki-wobec-kryzysu [data odczytu: 03.05.2025].
Źródła niepublikowane
Stirø Henning
2021: Suspension of payments to project pursuant to Article 13.1.1 (k) of the EEA Regulation — Municipality of Wilamowice; reasoned decision [pismo], odpis w Archiwum Stowarzyszenia „Wilamowianie”.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Justyna Majerska-Sznajder

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
- The authors give the publisher (Polish Ethnological Society) non-exclusive license to use the work in the following fields:
- recording of a Work / subject of a related copyright;
- reproduction (multiplication) Work / subject of a related copyright in print and digital technique (ebook, audiobook);
- marketing of units of reproduced Work / subject of a related copyright;
- introduction of Work / object of related copyright to computer memory;
- dissemination of the work in an electronic version in the formula of open access under the Creative Commons license (CC BY - ND 4.0).
- The authors give the publisher the license free of charge.
- The use of the work by publisher in the above mentioned aspects is not limited in time, quantitatively nor territorially.
Stats
Number of views and downloads: 75
Number of citations: 0