Rola muzealnictwa w dekolonizacji ochrony dziedzictwa kulturowego mniejszości etnicznych na przykładzie Muzeum Kultury Wilamowskiej w Wilamowicach
DOI:
https://doi.org/10.12775/ZWAM.2025.12.08Słowa kluczowe
Wilamowice, kultura wilamowska, język wilamoski, dekolonizacja, mniejszości etniczneAbstrakt
Artykuł przedstawia proces powstawania Muzeum Kultury Wilamowskiej w kontekście dekolonizacyjnego zwrotu w polskim muzealnictwie. Oddolne działania na rzecz odzyskania podmiotowości przez Wilamowian doprowadziły do powstania instytucji muzeum stworzonej przez marginalizowaną dotąd społeczność. Stanowi ona nie tylko przestrzeń ekspozycji, lecz także aktywne centrum rewitalizacji języka, tożsamości i kultywowania pamięci zbiorowej. Autorka, będąc badaczką, uczestniczką tego procesu i członkinią społeczności, ukazuje złożoność mechanizmów oporu wobec przemocy symbolicznej oraz potencjał głębokiej partycypacji lokalnej we współczesnych instytucjach kultury. To studium przypadku rzuca nowe światło na rolę muzeów jako narzędzi kulturowej sprawczości i transformacji.
Bibliografia
Barańska Katarzyna
2017: Obcy w muzeum. O obecności mniejszości i wykluczonych w działaniach muzealnych — przykład Romów, „Zbiór Wiadomości do Antropologii Muzealnej”, nr 4, s. 93–110.
Byrne Sarah
2012: Voicing the Museum Artefact, „Journal of Conservation and Museum Studies”, Tom 10, nr 1, s. 23–34.
Chavez Lamar Cynthia
2019: A Pathway Home: Connecting Museum Collections with Native Communities, „Arts”, nr 8(4), s. 154.
Fic Maciej
2018: Wilamowice w latach 1945–1956, [w:] M. Fic, L. Krzyżanowski, K.Meus, Wilamowice 1818–2018. Miasto iludzie, Wilamowice: Stowarzyszenie „Wilamowianie”, s. 259–368
Filip Elżbieta
2005: Czy do poczucia tożsamości regionalnej potrzebna jest wiedza wynikająca z tradycji? Przypadek Wilamowic w powiecie bielskim, [w:] Zagrożenie tożsamości? Problematyka globalizacji w zainteresowaniach polskiej antropologii, red. A. Nadolska-Styczyńska, Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, s. 127–138.
2015: Wilamowice. Aż po życia kres. Katalog wystawy. Wrocław: Muzeum Etnograficzne we Wrocławiu.
Hale Charles R.
2008: Engaging Contradictions: Theory, politics, and methods of activist scholarship, Berkeley: University of California Press.
Kobielska Maria, Siewior Kinga
2023: Peripheral (Non)Polishnesses. Museums, Creeping Conflicts, and Transformative Frictions, „Acta Poloniae Historica”, Tom 128, s. 99–126.
Król Tymoteusz
2016: Czym jest dla dzisiejszych Wilamowian język wilamowski? Różne funkcje, różne postawy językowe, „Łódzkie Studia Etnograficzne”, Tom 55, s. 241–264.
2022: Volkslista i powojenne prześladowania. Analiza opowieści wspomnieniowych Wilamowian z perspektywy folklorystycznej, „Wrocławski Rocznik Historii Mówionej”, Tom 12, s. 120–140.
2023: Wymysoü ej ȧ śejny, kliny śtot. Gyśihta fu Wymysiöejyn yr wymysiöeryśa śpröh /
Wilamowice to piękne, małe miasto. Wilamowskojęzyczne opowieści Wilamowian, Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze (Archiwum Etnograficzne, nr 67).
2024: Góry, pagórki, przykryjcie nas. Analiza obrazów swoich i obcych w opowieściach Wilamowian o Volksliście i powojennych prześladowaniach, Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze.
Krzyżanowski Lech
2024: Wilamowskie etnikum ma [wreszcie] swój wygodny dom, „Rocznik Muzeum Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie”, Tom 12, s. 263–271.
Kubica Grażyna
2011: Śląskość i protestantyzm. Antropologiczne studia o Śląsku Cieszyńskim, proza, fotografia, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Lassiter Luke E.
2005: The Chicago Guide to Collaborative Ethnography, Chicago: University of Chicago Press.
Libera Zbigniew, Robotycki Czesław
2001: Wilamowice i okolice w ludowej wyobraźni, [w:] Wilamowice: przyroda, historia, język, kultura oraz społeczeństwo miasta i gminy, red. A. Barciak, Wilamowice: Urząd Gminy Wilamowice, s. 371–399.
Majerska-Sznajder Justyna
2022: Pandemia COVID-19 a współczesne postawy tożsamościowe młodych Wilamowian, „Adeptus”, nr 19 (Article No: 2760).
Radłowska Karolina
2020: Etniczność w polskich muzeach — przyczynek do badań, [w:] Kultura w Polsce w XXI wieku: konteksty społeczne, kulturowe i medialne, red. E. Dąbrowska-Prokopowska, P. Goryń, M.F. Zaniewska, Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu
w Białymstoku, s. 427–442.
Rosset Tomasz F. de, Bednarz-Doiczmanowa Ewelina
2019: Muzeum jako nośnik pamięci, [w:] Muzeum a pamięć — forma, produkcja, miejsce, red. A. Kluczewska-Wójcik, K.A. Gajda, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Wicherkiewicz Tomasz
2001: Piśmiennictwo w etnolekcie wilamowskim, [w:] Wilamowice: przyroda, historia, język, kultura oraz społeczeństwo miasta i gminy, red. A. Barciak, Wilamowice: Urząd Gminy Wilamowice, s. 520–538.
Wróblewska Magdalena
2024: Kolonialny kompleks muzeum: Wyzwania dekolonizacji w Europie Środkowo-Wschodniej na przykładzie Muzeum Etnograficznego w Warszawie, „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa”, Tom 346, nr 3, s. 3–9.
Źródła internetowe
Furtak Ewa
2020: Kraina wyklętego języka powinna być strefą wolną od nienawiści, „Gazeta Wyborcza” 8.03, https://bielskobiala.wyborcza.pl/bielskobiala/7,88025,25768477,krainawykletego-jezyka-powinna-byc-strefa-wolna-od-nienawisci.html#commentsAnchor [data odczytu: 03.05.2025].
Kropiwiec Karolina
2023: Nowelizacja dot. języka wilamowskiego — u marszałka Sejmu, Dzieje.pl — Historia Polski 01.03, https://dzieje.pl/dziedzictwo-kulturowe/nowelizacja-dot-jezykawilamowskiego-u-marszalka-sejmu [data odczytu: 03.05.2025].
Michalska Dorota J.
2021: Czyste, białe dłonie. Wstęp do dyskusji o dekolonizacji polskich muzeów, „Szum”, nr 1, s. 46–59, https://www.academia.edu/49197891/Czyste_bia%C5%82e_d%C5%82onie_Wst%C4%99p_do_dyskusji_o_dekolonizacji_polskich_muze%C3%B3w [data odczytu: 03.05.2025].
Uniwersytet Warszawski, Wydział Lingwistyki Stosowanej
2023: Pakiet antystygmatyzacyjny. Mniejszości i ich języki wobec kryzysu, https://al.uw.edu.pl/pakiet-antystygmatyzacyjny-mniejszosci-i-ich-jezyki-wobec-kryzysu [data odczytu: 03.05.2025].
Źródła niepublikowane
Stirø Henning
2021: Suspension of payments to project pursuant to Article 13.1.1 (k) of the EEA Regulation — Municipality of Wilamowice; reasoned decision [pismo], odpis w Archiwum Stowarzyszenia „Wilamowianie”.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Justyna Majerska-Sznajder
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
1. Autorzy udzielają wydawcy (Polskiemu Towarzystwu Ludoznawczemu) licencji niewyłącznej na korzystanie z utworu w następujących polach eksploatacji:
a) utrwalanie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego;
b) reprodukowanie (zwielokrotnienie) Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego drukiem i techniką cyfrową (ebook, audiobook);
c) wprowadzania do obrotu egzemplarzy zwielokrotnionego Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego;
d) wprowadzenie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego do pamięci komputera;
e) rozpowszechnianie utworu w wersji elektronicznej w formule open access na licencji Creative Commons (CC BY - ND 4.0).
2. Autorzy udzielają wydawcy licencji nieodpłatnie.
3. Korzystanie przez wydawcę z utworu na ww. polach nie jest ograniczone czasowo, ilościowo i terytorialnie.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 29
Liczba cytowań: 0
