Materiały tatarskie w zbiorach Władysława Syrokomli vel Ludwika Kondratowicza

Abstrakt

W artykule omówiono odnalezioną niedawno kolekcję dokumentów tatarskich ze zbiorów rodziny Kondratowiczów, przechowywaną w Litewskim Archiwum Literatury i Sztuki (Lietuvos literatūros ir meno archyvas). Kolekcja składa się z 38 dokumentów z okresu od połowy XVII do początku XVIII w. oraz jednego dokumentu z połowy XVI w. Dotyczą wyłącznie wspólnoty tatarskiej z okolicy Niemieży w województwie wileńskim. Są to m.in. akta nadania dóbr, dzierżawy, transakcje ziemskie, testamenty, sprawy sądowe, różne poświadczenia wydane Tatarom służącym w wojsku. Najcenniejsze informacje zawierają dokumenty o życiu codziennym, relacjach wewnątrz wspólnoty, położeniu majątkowym i prawnym kobiet tatarskich.

Analiza kolekcji pozwoliła ustalić, że w jej skład wchodzą dokumenty, które tylko w niewielkiej części zostały wykorzystane w znanym utworze Władysława Syrokomli Wycieczki po Litwie w promieniach od Wilna, wydanym w połowie XIX w. W artykule szczególną uwagę zwrócono więc na dokumenty przez autora Wycieczek pominięte.

The article presents a recently found set of Tatar documents from the collection of the Kondratowicz Family, preserved in the Lithuanian Archives of Literature and Art (Lietuvos literatūros ir meno archyvas). The set is made up of thirty-eight documents from the period between the mid-seventeenth to the early eighteenth century, and one document from the mid-sixteenth century. They all concern the Tatar community from the neighbourhood of Niemież (Nemėžis) in the palatinate of Wilno (Vilnius). They include, among others, charters containing grants of land, land leases, and other land transactions, last wills, court cases, various certificates for Tatars serving in the army. The most valuable information is included in documents pertaining to everyday life, relations within the community, and a financial and legal position of Tatar women.

An analysis of the documents made it possible to establish that the set is made up of documents only in their small part employed by the well-known text by Władysław Syrokomla text Wycieczki po Litwie w promieniach od Wilna (Travels in Lithuania around Wilno), published in the mid-nineteenth century. Thus, special attention is paid to the documents omitted by Syrokomla.