Between a Phantasm and the Daily Life. Herstoric In(ter)ventions in Latest Polish Women’s Literature
DOI:
https://doi.org/10.12775/LL.3–4.2025.011Keywords
phantasm, daily life, herstory, woman, Polish Mother, revolutionAbstract
The article explores herstoric in(ter)ventions in Polish women’s literature of the last decades. The author analyzes selected texts by Izabela Filipiak, Joanna Bator, Anna Dziewit-Meller, Martyna Bunda, Liliana Hermetz and Inga Iwasiów, drawing particular attention to the strategies of revisionist re-writing women’s phantasms and their influence on the identity of the protagonists and family stories. The author points out that after 1989, there emerges a need to reconsider women’s phantasms present in Polish national imaginarium and the inspiring influence of precursory works by Maria Janion, who was one of the first in Polish literary studies to reflect upon women’s experience of history in gender perspective. The article also refers to influential philosophical concepts by Jolanta Brach-Czaina, seeking in daily, repetitive activities transgressive potential and gestures of resistance against the excluding mechanisms of History, as well as strategies of resilience against trauma.
References
Adams, C. J. (2015). The Sexual Politics of Meat: A Feminist-Vegetarian Critical Theory. Bloomsbury. Artwińska, A., Mrozik, A., Jarska, N. i in. (2021). Gender, Generations and Communism in Central and Eastern Europe and beyond. Routledge.
Bator, J. (2009). Piaskowa Góra. Wydawnictwo W.A.B.
Bator, J. (2010). Chmurdalia. Wydawnictwo W.A.B.
Bunda, M. (2017). Nieczułość. Powieść. Wydawnictwo Literackie.
Brach-Czaina, J. (2018). Szczeliny istnienia. Dowody na Istnienie.
Brach-Czaina, J. (2022). Błony umysłu. Dowody na Istnienie.
Canning, K. (2010). Ciało jako metoda. Refleksje na temat miejsca ciała w historii gender. W: E. Domańska (red.), Teoria wiedzy o przeszłości na tle współczesnej humanistyki. Antologia (s. 223–246). Wydawnictwo Poznańskie.
Czapliński, P. (2024). Rozbieżne emancypacje. Przewodnik po prozie 1976–2020. Wydawnictwo Literackie.
Davies, N. Z. (1976). Women’s History in Transition: the European Case. Feminist Studies, 3(3/4), 83–103. https://doi.org/10.2307/3177729
Dąbrowska, D. (2012). Udomowiony świat. O kobiecym doświadczeniu historii. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
Dzido, M. (2016). Kobiety Solidarności. Świat Książki.
Dziewit-Meller, A. (2020). Od jednego Lucypera. Wydawnictwo Literackie.
Duby, G., Perrot M. (1992). Writing the History of Women. In G. Duby, M. Perrot (eds.), A History of Women in the West. From Ancient Goddesses to Christian Saints (trans. A. Goldhammer, pp. IX–XXI). The Belknap Press of Harvard University Press.
Fidelis, M. (2010). Women, Communism and Industrialization in Postwar Poland. Cambridge University Press.
Filipiak, I. (2006). Magiczne oko. Opowiadania zebrane. Wydawnictwo W.A.B.
Graff, A. (2021). Świat bez kobiet. Płeć w polskim życiu publicznym. Marginesy.
Iwasiów, I. (2013). Granice. Polityczność prozy i dyskursu kobiet po 1989 roku. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
Iwasiów, I. (2014). Smaki i dotyki, Wielka Litera.
Iwasiów, I., Galant, A. (2011). Wstęp. W: I. Iwasiów, A. Galant (red.), Pisarstwo kobiet między dwoma dwudziestoleciami (s. 5–7). Universitas.
Grzebalska, W. (2015) Od fałszywego uniwersalizmu do fetyszyzacji różnicy. Historia powstania warszawskiego i feministyczny zwrot herstoryczny. Pamięć i Sprawiedliwość, 2, 139–158.
Janion, M. (1991). Projekt krytyki fantazmatycznej. Szkice o egzystencjach ludzi i duchów. Wydawnictwo PEN.
Janion, M. (2003). Amerykanka w Polsce. W: S. Penn, Podziemie kobiet (przeł. H. Jankowska, s. 5–9). Rosner & Wspólnicy.
Janion, M. (2006). Kobiety i duch inności. Sic!
Janion, M. (2007). Niesamowita Słowiańszczyzna. Fantazmaty literatury. Wydawnictwo Literackie.
Kałwa, D. (2014a). Historia kobiet versus studia gender. W: E. Domańska, R. Stobiecki, T. Wiślicz (red.), Historia – dziś. Teoretyczne problemy wiedzy o przeszłości (s. 115–125). Universitas.
Kałwa, D. (2014b). W stronę historii gender. Rocznik Antropologii Historii, 2(7), 7–10.
Kuźma-Markowska, S. (2014). Herstory (herstoria). W: K. Czeczot i in. (red.), Encyklopedia gender. Płeć w kulturze (s. 179–182). Czarna Owca.
Latos, G. (2014). Krzątactwo. W: K. Czeczot i in. (red.), Encyklopedia gender. Płeć w kulturze (s. 253–254). Czarna Owca.
Lerner, G. (1979). The Majority Finds Its Past: Placing Women in History. Oxford University Press.
Ładoń, M. (2020). Drzewo kobiet. Matrylinearność w Nieczułości Martyny Bundy. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica, 8, 201–214. https://doi.org/10.24917/23534583.8.12
Marzec, L. (2022). Mikrologia Jolanty Brach-Czainy, Forum Poetyki, 30, s. 34–47.
Mrozik, A. (2011). Akuszerki transformacji. Stosunek do PRL-u jako element polityki tożsamości polskiego feminizmu po 1989 roku. W: K. Chmielewska, G. Wołowiec (red.), Opowiedzieć PRL (s. 145–158). Wydawnictwo IBL PAN.
Mrozik, A. (2012). Akuszerki transformacji. Kobiety, literatura i władza w Polsce po 1989 roku. Wydawnictwo IBL PAN, Stowarzyszenie Pro Cultura Litteraria.
Mrozik, A. (2016). Hela traktorzystka. W: Mrozik i in. (red.) …czterdzieści i cztery. Figury literackie. Nowy kanon (s. 210–227). Wydawnictwo IBL PAN.
Mrozik, A. (2021). Growing Up as a Girl in Late Socialist Poland: The Personal, the Political and Class in Feminist Quasi-Autobiographical Novels by Izabela Filipiak and Joanna Bator. The European Journal Of Life Writing, 10, 15–40. https://doi.org/10.21827/ejlw.10.37603
Mrozik, A. (2022). Architektki PRL-u. Komunistki, literatura i emancypacja kobiet w powojennej Polsce. Wydawnictwo IBL PAN.
Mrozik, A. i in. (2016). …czterdzieści i cztery. Figury literackie. Nowy kanon. Wydawnictwo IBL PAN.
Nadana-Sokołowska, K. (2016). Cudzoziemka. W: Mrozik i in. (red.) …czterdzieści i cztery. Figury literackie. Nowy kanon (s. 121–133). Wydawnictwo IBL PAN.
Napiórkowski, M., Szyngiera, K., Wlekły, M. (2024). 1989. Pozytywny mit. Wydawnictwo Literackie.
Nora, P. (1989), Between Memory and History: Les Lieux de Mémoire. Representations, 26 (Special Isue: Memory and Counter-Memory), 7–24. https://doi.org/10.2307/2928520
Nowacki, D. (2019). Kobiety do czytania. Szkice o prozie. Stowarzyszenie Inicjatyw Wydawniczych, Wydawnictwo Naukowe Śląsk.
Ostrowska, E. (2004). Matki Polki i ich synowie. Kilka uwag o genezie obrazów kobiecości i męskości w kulturze polskiej. W: M. Radkiewicz (red.), Gender. Konteksty (s. 215–227). Rabid.
Perrot, M. (2006). Mon histoire des femmes, Le Seuil. Przymuszała, B. (2021). Krzątanina Brach-Czainy – myślenie ciałem. Między metaforą a wiedzą. Humaniora. Czasopismo Internetowe, 3(35), 45–56. https://doi.org/10.14746/h.2021.3.3
Rich, A. (2001). Of Woman Born. Motherhood as Experience and Institution. W.W. Norton & Company.
Rudaś-Grodzka, M., Smoleń, B. (2016). Wstęp. W: A. Mrozik i in. (red.), …czterdzieści i cztery. Figury literackie. Nowy kanon (s. 11–15). Wydawnictwo IBL PAN.
Scott, J. W. (1986). Gender: A Useful Category of Historical Analysis. American History Review, 91(5), 1053–1075. Sedgwick Kosofsky, E. (1985), Between Men. English Literature and Man Homosocial Desire. Columbia University Press.
Solarska, M., Bugajewski, M. (2009). Współczesna francuska historia kobiet. Dokonania – perspektywy – krytyka. Epigram.
Świerkosz, M. (2016). Marianna. W: A. Mrozik i in. (red.). …czterdzieści i cztery. Figury literackie. Nowy kanon (s. 399–412). Wydawnictwo IBL PAN.
Stawiszyński, T. (2018). Serce istnienia. W: J. Brach-Czaina, Szczeliny istnienia. Dowody na Istnienie.
Szczuka, K. (2001). Kopciuszek, Frankenstein i inne. Feminizm wobec mitu. Wydawnictwo eFKa.
Siewior, K. (2013). Tożsamość odzyskana? (Re)transkrypcje doświadczenia migracyjnego w powieści neo-post-osiedleńczej. Teksty Drugie, 3, 266–289.
Stańczak-Wiślicz, K. (2013). Traktorzystka – o potędze wizerunku, Teksty Drugie, 3, 150–163.
Stańczak-Wiślicz, K., Perkowski, P., Fidelis, M., Klich-Kluczewska, B. (2020). Kobiety w Polsce 1945–1989. Nowoczesność – równouprawnienie – komunizm. Universitas.
Szewczyk, J. (2022). Czułe narratorki. Cztery pokolenia kobiet i kobieca saga w najnowszej literaturze polskiej. Zagadnienia Rodzajów Literackich, 2(65), 29–50. https://doi.org/10.26485/ZRL/2022/65.2/2
Szewczyk, J. (2023). Zwrot herstoryczny w badaniach antropologicznoliterackich. Próba podsumowania. Teksty Drugie, 3, 94–114. https://doi.org/10.18318/td.2023.3.7
Toniak, E. (2008). Olbrzymki. Kobiety i socrealizm. Korporacja Ha! Art.
Titkow, A. (2012). Figura Matki Polki. Próba demitologizacji. W: R. E. Chryciuk, E. Korolczuk (red.), Pożegnanie z Matką Polką? Dyskursy, praktyki i reprezentacje macierzyństwa we współczesnej Polsce (s. 27–48). Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Ubertowska, A. (2015). Kobiety i historia. Od niewidzialności do sprawczości. W: K. Bałżewska, D. Korczyńska-Partyka, A. Wódkowska (red.), Kobiety i historia. Od niewidzialności do sprawczości (s. 7–24). Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Zatora, A. (2022). Saga rodzinna w literaturze polskiej XXI wieku. Konwencja czy kontestacja? Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Zdanowska, M. (2021, 8 czerwca). Najgorzej, jak nie wiesz, do kogo należysz. O „Rozrzuconych” Liliany Hermetz, Kultura Liberalna, 648. https://kulturaliberalna.pl/2021/06/08/martazdanowska-recenzja-rozrzucone-liliana-hermetz/
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
1. The authors give the publisher (Polish Ethnological Society) non-exclusive license to use the work in the following fields:a) recording of a Work / subject of a related copyright;
b) reproduction (multiplication) Work / subject of a related copyright in print and digital technique (ebook, audiobook);
c) marketing of units of reproduced Work / subject of a related copyright;
d) introduction of Work / object of related copyright to computer memory;
e) dissemination of the work in an electronic version in the formula of open access under the Creative Commons license (CC BY - ND 3.0).
2. The authors give the publisher the license free of charge.
3. The use of the work by publisher in the above mentioned aspects is not limited in time, quantitatively nor territorially.
Stats
Number of views and downloads: 6
Number of citations: 0
