Kto jest autorem Tragedii o bogaczu i Łazarzu z 1643 r.?
DOI:
https://doi.org/10.12775/GNH.2025.03Słowa kluczowe
Tragedia o bogaczu i Łazarzu, teatr polski, Gdańsk XVII w., dedykacje, identyfikacja autoraAbstrakt
Przez ponad sto lat trwa już dyskusja o domniemanym autorze Tragedii o bogaczu i Łazarzu z 1643 r., sztuce teatralnej napisanej w języku polskim. Zachowane w rękopisie dzieło, które zostało zadedykowane Radzie Miejskiej Gdańska, powszechnie traktowane jest jako przykład wielokulturowości nowożytnego Gdańska. Anonimowy utwór, wystawiony na scenie dopiero po 1945 r., stał się przedmiotem wielu analiz językowych, również z uwagi na pewne drobne kaszubskie wtręty językowe. Jednak autor dzieła pozostawał nieznany. Jak wiadomo utwory, które dedykowano lub prezentowano władzom miejskim, były z reguły honorowane stosownym do pozycji dzieła i jego autora wynagrodzeniem pieniężnym. Był to element polityki władz propagujących opinie o Gdańsku jako mieście bogatym i wspaniałomyślnym. Dlatego w gdańskich rachunkach miejskich znajdujemy nazwiska wielu literatów, malarzy i muzyków, którzy swoje prace dedykowali burmistrzom i pozostałym rajcom. Na podstawie analizy rachunków miejskich autor niniejszego artykułu ustalił, że autorem Tragedii jest bliżej nieznany R.T. Napierski, należący do pokojowców opata oliwskiego Aleksandra Kęsowskiego. Napierski za swoje dzieło otrzymał 10 talarów. Niniejsze ustalenie skutkuje nowym pytaniem – kim był R.T. Napierski?
Bibliografia
Źródła archiwalne:
Archiwum Państwowe w Gdańsku
300, 12/75,
300, 12/67,
300, 12/94,
300, R/Mm, 1.
PAN Biblioteka Gdańska, Ms 2429.
Źródła drukowane:
Nicolausa Volckmara Viertzig Dialogi (1612). Źródło do badań nad życiem codziennym w dawnym Gdańsku, wyd. E. Kizik, Gdańsk 2005.
Tragedia o bogaczu i Łazarzu, wyd. J. Treder, Gdańsk – Gdynia 1999.
Wassenberg E., Der Teutsche Florus, Dantzigk 1643.
Wassenberg E., Gestorum Vladislai IV., Pol. et Suec. regis pars... principem panegyrice repraesentans, Dantzigk 1643.
Werdenhagen J.A., De rebus publicis Hanseaticis earumque nobili confederatione, Lugduni Batavorum 1631.
Opracowania:
Archiwum Państwowe w Gdańsku. Przewodnik po zasobie do 1945 roku, oprac. Cz. Biernat, Warszawa – Łódź 1992.
Bogucka M., Mecenat w czasie kryzysu gospodarczego. Wydatki władz miejskich na kulturę w XVIII wieku, [w:] Kultura polska a kultura europejska. Prace ofiarowane Januszowi Tazbirowi w sześćdziesiątą rocznicę urodzin, red. M. Bogucka, J. Kowecki, Warszawa 1987, s. 80–88.
Bogucka M., Mieszczanin a inwestycje kulturalne (przykład Gdańska w XVI–XVII wieku), „Zapiski Historyczne” 43, 1978, 3, s. 53–65.
Brückner A., Dzieje literatury polskiej w zarysie, t. 1, Warszawa 1903.
Brückner A., Polnisch-russische Intermedien des XVI Jahrhunderts, „Archiv für Slavische Philologie“ 13, 1891, s. 224–236, 398–417.
Gdańsk w literaturze. Bibliografia od roku 997 do dzisiaj, t. 2: 1601–1700, cz. 1: do 1656, red. Z. Tylewska-Ostrowska, Gdańsk 2015.
Gudel J., Gremboszewski (Gramboszewski, Gramboczewski) Marcin, [w:] Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, t. 2, red. Z. Nowak, s. 108–109.
Kersten A., Na tropach Napierskiego. W kręgu mitów i faktów, Warszawa 1970.
Kizik E., Wynagrodzenia za dzieła dedykowane lub ofiarowane Radzie Miejskiej Gdańska w XVII w. Źródłowy przyczynek do dziejów mecenatu miejskiego, „Rocznik Biblioteki Narodowej”, 43, 2012, s. 75–85.
Kizik E., Ökonomische Aspekte von Gelegenheitsliteratur und -musik in Danzig im 17. und 18. Jahrhundert, [w:] Gelegenheitsmusik des Ostseeraums vom 16. bis 18. Jahrhundert, hg. von P. Tenhaef, Berlin 2015, s. 27–42 (Greifswalder Beiträge zur Musikwissenschaft, Bd. 20, 2014).
Kotarski E., Gdańska poezja okolicznościowa XVII wieku, Gdańsk 1993.
Leszczyńska A., W poszukiwaniu hanzeatyckiego sponsora: listy muzyków z przełomu XVI i XVII wieku do rad miejskich Torunia i Gdańska, [w]: Complexus effectuum musicologiae. Studia Miroslao Perz septuagenario dedicata, red. T. Jeż, Kraków 2003, s. 239–247.
Okoń J., Intermedium polskie XVII wieku: próba typologii, „Pamiętnik Literacki“, 77, 1986, 1, 101–138.
Przyboś A., Napierski (Kostka-Napierski) Aleksander Leon (zm. 1651), [w:] Polski Słownik Biograficzny, red. E. Rostworowski, Wrocław 1977, s. 520–523.
Pszczółkowska Z.L., Guliński (a Galina, Śniatowski) Jan, [w:] Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, t. 2, red. Z. Nowak, Gdańsk 1994, s. 138–139.
Treder J., Język Tragedii o bogaczu i Łazarzu, [w:] Tragedia o bogaczu i Łazarzu, wyd. J. Treder, Gdańsk – Gdynia 1999, s. 151–172.
Witczak T., Gdańska „Tragedia o bogaczu i Łazarzu” w rękopisie z r. 1643, „Pamiętnik Literacki”, R. 43, 1952, z. 1–2, s. 574–595.
Witczak T., Teatr i dramat staropolski w Gdańsku, Gdańsk 1959.
Wójcicki K., Wokół Tragedii o bogaczu i Łazarzu, [w:] Tragedia o bogaczu i Łazarzu, wyd. J. Treder, Gdańsk – Gdynia 1999, s. 173–216.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 16
Liczba cytowań: 0
