Terytorialność i przemoc w kulturze brzesko-kujawskiej. Perspektywa archeologiczna
DOI:
https://doi.org/10.12775/AUNC_ARCH.2025.003Słowa kluczowe
neolit, terytorialność, przemoc, kultura brzesko-kujawska, struktury społeczneAbstrakt
Kultura brzesko-kujawska rozwijała się w dorzeczu środkowej i dolnej Wisły w latach 4500–4000/3900 BC i należy do najlepiej poznanych jednostek neolitu w Europie Środkowej. Jej osadnictwo opierało się na długotrwale zamieszkiwanych osadach centralnych z przydomowymi cmentarzami, otoczonych siecią mniejszych osad satelickich. W materiałach archeologicznych widoczne są ślady przemocy i podziałów społecznych, wskazujące na zachowania terytorialne, znane również z badań nad społecznościami tradycyjnymi. Artykuł stanowi próbę nowego ujęcia złożonego systemu osadnictwa i kultury wczesnych rolników nad środkową i dolną Wisłą w drugiej połowie V tysiąclecia BC.
Bibliografia
Bigos M., 2014, Północna granica zasięgu kultury późnej ceramiki wstęgowej, Folia Praehistorica Posnaniensia, Poznań, t. 19, s. 7–40.
Binford, L.R., 1971, Mortuary practices: Their study and their potential, [w:] Memoirs of the Society for American Archaeology, red. J.A. Brown, Washington, s. 6–29.
Budd C., Bogucki P., Lillie M., Grygiel R., Lorkiewicz W., Schulting R., 2020, All things bright: Copper grave goods and diet at the Neolithic site of Osłonki, Poland, Antiquity, vol. 94 (376), s. 932–947.
Czerniak L., 1980, Rozwój społeczeństw kultury późnej ceramiki wstęgowej na Kujawach, Poznań.
Czerniak L., Pyzel J., 2019, The Brześć Kujawski culture. The north-easternmost Early Chalcolithic communities in Europe, [w:] Contacts, boundaries, innovation. Exploring developed Neolithic societies in Central Europe and beyond, red. M. Gleser, D. Hofmann, Leiden, s. 59–90.
Fraser D., 1968, Village planning in the primitive world, New York.
Gauvain M., Altman I., 1982, A cross-cultural analysis of homes, Architecture & Behavior, vol. 2, s. 3–22.
Grygiel R., 2008a, Neolit i początki epoki brązu w rejonie Brześcia Kujawskiego i Osłonek 2: 1. Środkowy neolit. Grupa brzesko-kujawska kultury lendzielskiej, Łódź.
Grygiel R., 2008b, Neolit i początki epoki brązu w rejonie Brześcia Kujawskiego i Osłonek 2: 2. Środkowy neolit. Grupa brzesko-kujawska kultury lendzielskiej, Łódź.
Grygiel R., 2008c, Neolit i początki epoki brązu w rejonie Brześcia Kujawskiego i Osłonek 2: 3. Środkowy neolit. Grupa brzesko-kujawska kultury lendzielskiej, Łódź.
Grygiel R., Bogucki P., 1986, Early Neolithic sites at Brześć Kujawski, Poland: Preliminary report on the 1980–1984 excavations, Journal of Field Archaeology, vol. 13 (2), s. 121–137.
Grygiel R., Bogucki P., 1997, Early farmers in north-central Europe: 1989–1994 excavations at Osłonki, Poland, Journal of Field Archaeology, vol. 24 (2), s. 161–178.
Kobyliński Z., 1986, Koncepcja „terytorium eksploatowanego przez osadę” w archeologii brytyjskiej i jej implikacje badawcze, Archeologia Polski, t. 31 (1), s. 7–30.
Kulczycka-Leciejewiczowa A., 1970, The Linear and Stroked Pottery Cultures, [w:] The Neolithic in Poland, red. T. Wiślański, Wrocław–Warszawa–Kraków, s. 14–78.
Kulczycka-Leciejewiczowa A., 1979, Pierwsze społeczności rolnicze na ziemiach polskich. Kultury kręgu naddunajskiego, [w:] Prahistoria ziem polskich, t. 2: Neolit, red. W. Hensel, T. Wiślański, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk, s. 19–157.
Lorkiewicz W., 2012, Skeletal trauma and violence among the early farmers of the North European Plain: Evidence from Neolithic settlements of the Lengyel Culture in Kuyavia, north-central Poland, [w:] Sticks, stones, and broken bones: Neolithic violence in a European perspective, red. M. Teschler-Nicola, Oxford, s. 51–76.
Mauss M., 1968, Socjologia i antropologia, przeł. M. Król, K. Pomian, J. Szacki, Warszawa.
Pyzel J., 2018, Kultury pamięci, kultury zapomnienia. Osady pierwszych rolników w percepcji młodszych ugrupowań naddunajskich. Studium wybranych przypadków, Gdańsk.
Sznajdrowska A., 2012, Recepcja wzorców rösseńskich na Niżu Polski, [w:] Materiały i sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego, t. 33, red. S. Czopek, Rzeszów, s. 63–93.
Tilley C.Y., 1994, A phenomenology of landscape: Places, paths, and monuments, Oxford.
Volger G., 1972, Die Tasmanier – Versuch einer ethnographisch-historischen Rekonstruktion, Wiesbaden.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Maciej Urban
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 101
Liczba cytowań: 0
