Eksploracje miejsc wiecznego spoczynku członków staropolskiego episkopatu na terenie współczesnej Polski (rekonesans historyczny – postulaty dalszych badań)
DOI:
https://doi.org/10.12775/AUNC_ARCH.2025.013Słowa kluczowe
staropolskie nekropolie, eksploracje, miejsca pochówku członków episkopatu (XVII–XVIII wiek), kultura funeralna, ziemie Rzeczypospolitej Obojga NarodówAbstrakt
Nekropolie z czasów staropolskich kryją w sobie różnorakie tajemnice, co dotyczy także miejsc pochówku reprezentantów ówczesnego episkopatu. Jakkolwiek bowiem chodzi o przedstawicieli elit, o których pośmiertne upamiętnienie zazwyczaj dokładano starań, to jednak wiele grobów biskupich z tamtej epoki popadło w zapomnienie i dziś trudno określić nawet przybliżoną ich lokalizację. Niekiedy udaje się przywrócić pamięć o pochówkach sprzed wieków dzięki eksploracjom podejmowanym przez archeologów we współpracy z antropologami. Okazję po temu stwarzają prace konserwatorskie w zabytkowych świątyniach, obejmujące ich zachowane w różnym stopniu podziemia. W artykule wskazano – z ograniczeniem do terenu dzisiejszej Polski – w szczególności na nowsze tego rodzaju badania, odnoszące się do pochówków biskupich w katedrach (dawnych i współczesnych) w Przemyślu, Łowiczu, Lublinie, Janowie Podlaskim, Fromborku, poniekąd też Chełmie (unici). Miały one charakter interdyscyplinarny, a ich rezultat stanowią z jednej strony publikacje naukowe, z drugiej zaś organizowane in situ trasy muzealne z ekspozycjami wydobytych na światło dzienne i poddanych konserwacji zabytków. Autor odwołał się również do własnych obserwacji, związanych z rekonesansem podejmowanym w wybranych lokalizacjach (m.in. Brzozów/Stara Wieś, Kalisz, Klimontów, Kraków, Krasne, Łańcut, Obrzycko, Sejny, Tarnów, Wigry, Woźniki koło Grodziska Wlkp.), gdzie warto byłoby podjąć w przyszłości analogiczne prace badawcze – czy to ze względu na łatwą dostępność interesującej nas kategorii pochówków, czy też na okoliczność związanych z danym miejscem zagadek badawczych. Ich rozwikłanie wymaga współdziałania archeologów i antropologów z historykami (także historykami sztuki), dając sposobność lepszego poznania kultury funeralnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
Bibliografia
Adam Stanisław Krasiński, 2015, Adam Stanisław Krasiński i jego epoka (1714–1800). W 300. rocznicę urodzin biskupa kamienieckiego, red. A. Łyszkowska, S. Maliszewska, Opinogóra.
Adamski J.F., 1982, Kościelne dzieje regionu brzozowskiego, Brzozów.
Ambrosiewicz M., 1997, Zespół pokamedulski w Wigrach, Suwałki.
Arcybiskupi, 2021, Arcybiskupi i biskupi przemyscy. Słownik biograficzny, red. A. Szal, H. Borcz, M. Kapłon, S. Zych, Przemyśl–Rzeszów.
Bagińska-Żurawska T., Paterak M., 2008, Rodowe mauzoleum Potockich w Łańcucie, Spotkania z Zabytkami, nr (261) XXXII, z. 11, s. 23–25.
Bartko-Malinowska A., 2017, O nieistniejących kościołach zamojskich, Nasza Przeszłość, t. 127, s. 201–219.
Bil M., 2006, Opis podziemnych krypt grobowych odkrytych w prezbiterium [katedry] w Łomży, Studia Łomżyńskie, t. 17, s. 321–374.
Błachowicz M., 2017, „Starożytności kaliskie” w relacjach z lat 1792–1861. Początki ochrony zabytków w grodzie nad Prosną, [w:] W kręgu kaliskich badań nad sztuką i kulturą artystyczną, cz. 2, red. I. Barańska, Zeszyty Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk 17, Kalisz, s. 11–46.
Borawska B., 2022, Wyniki badań antropologicznych duchownych i biskupów unickich pochowanych w kryptach 1–4, [w:] Pochówki biskupów i duchownych unickich w kryptach bazyliki pw. Narodzenia NMP w Chełmie. Wyniki badań 2017–2019, red. S. Gołub, Chełm, s. 105–116.
Bryll S., 2014, Nekropolia prymasów Polski, Gniezno.
Brzozów, 1990, Brzozów. Zarys monograficzny, red. J.F. Adamski, Brzozów.
Chadam A., 1985, Tarnów, konwent [bernardynów] w zakonnej prowincji polskiej, od 1637 w małopolskiej, od 1785 w galicyjskiej, od 1918 w polskiej, [w:] Klasztory bernardyńskie w Polsce w jej granicach historycznych, red. H.E. Wyczawski, Kalwaria Zebrzydowska, s. 373–378.
Chodyński A., 1900a, Szczątki arcybiskupa Karnkowskiego, cz. 1, Gazeta Kaliska, R. VIII, nr 58 (z 29 II/13 III 1900), s. 1.
Chodyński A., 1900b, Szczątki arcybiskupa Karnkowskiego, cz. 2, Gazeta Kaliska, R. VIII, nr 59 (z 1/14 III 1900), s. 1.
Chodyński S., 1906, Biskupi sufragani włocławscy, Włocławek.
Chodyński S., 2025, Katalog prałatów i kanoników włocławskich. Materiały, Włocławek.
Cynar S., 1954, Ignacy Raczyński – ostatni prymas Polski przedrozbiorowej i jego działalność duszpasterska w okresie Księstwa Warszawskiego, Londyn.
Drążkowska A., 2014a, Odzież i insygnia grobowe biskupów przemyskich obrządku łacińskiego, Toruń.
Drążkowska A., 2014b, Problemy z identyfikacją XVIII-wiecznych pochówków biskupów przemyskich obrządku łacińskiego, [w:] Królowie i biskupi, rycerze i chłopi – identyfikacja zmarłych, Funeralia Lednickie XVI, red. W. Dzieduszycki, J. Wrzesiński, Poznań, s. 241–247.
Drążkowska A., 2015, Tajemnice krypt. Odzież grobowa i insygnia biskupów z krypt archikatedry pw. Świętego Jana Chrzciciela i Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Przemyślu, Cenne, Bezcenne, Utracone, nr (82/83) XIX, z. 1/2, s. 30–35.
Drążkowska A., 2018, Kilka uwag o wpływie mumifikacji ciał na stan zachowania tkanin odnajdywanych w kryptach, [w:] Archeologia włókiennictwa w Polsce – nowe badania, nowi badacze. Konferencja ogólnopolska, Warszawa, 27–28 marca 2018 r. (książka abstraktów), red. A. Ulanowska, Warszawa, s. 3.
Drążkowska A., 2020, Nakrycia głowy biskupów przemyskich z archikatedry pw. Jana Chrzciciela i Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, AUNC, Archeologia, t. 36, s. 5–14.
Drążkowska A., Grupa M., 2012, Odzież z XVII i XVIII wieku z krypt grobowych archikatedry w Lublinie (analiza kostiumologiczna), Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, t. 55, z. 2, s. 319–329.
Drążkowska A., Kamińska M., Sito J., Słomski M., Staniszewski P., 2021, Krypty prymasów. Łowicka nekropolia, Łowicz.
Drążkowska A., Wojnarowski M., 2022, Odzież grobowa biskupów unickich, [w:] Pochówki biskupów i duchownych unickich w kryptach bazyliki pw. Narodzenia NMP w Chełmie. Wyniki badań 2017–2019, red. S. Gołub, Chełm, s. 147–180.
Dudziński T., Grupa M., Grupa D., Krajewska M., Majorek M., Nowak M., Nowak S., Przymorska-Sztuczka M., Wojciechowska A., 2015, Tajemnice szczuczyńskich krypt, t. 3, Grajewo–Toruń.
Dydek S., 1996, Stara Wieś. Z dziejów wsi i sanktuarium, Brzozów.
Dymmel P., 1997, Testamenty mieszczan wojnickich 1599–1809, Wojnicz.
Encyklopedia, 1996, Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564–1995, red. L. Grzebień, Kraków.
Epitafia, 2012, Epitafia i płyty nagrobne katedry włocławskiej, red. S. Waszczyński, Włocławek.
Gołub S., 2022a, Badania krypt pod bazyliką – zarys problematyki, [w:] Pochówki biskupów i duchownych unickich w kryptach bazyliki pw. Narodzenia NMP w Chełmie. Wyniki badań 2017–2019, red. S. Gołub, Chełm, s. 11–24.
Gołub S., 2022b, Wyniki badań archeologicznych nad obrządkiem pogrzebowym w kryptach 1–3, [w:] Pochówki biskupów i duchownych unickich w kryptach bazyliki pw. Narodzenia NMP w Chełmie. Wyniki badań 2017–2019, red. S. Gołub, Chełm, s. 53–81.
Grabowski S., Mirończuk R., Wiszniewski R., 2018, Janów Podlaski w dziejach diecezji siedleckiej. Wydanie jubileuszowe, Siedlce.
Haratym A., Kozyrski R., 2009–2010, Szaniawski Jan Feliks (ok. 1673?–1733), biskup chełmski obrządku łacińskiego, opat komendatoryjny wąchocki, [w:] Polski słownik biograficzny, t. 46, red. A. Romanowski, Warszawa–Kraków, s. 631–633.
Hipler F., 1878, Die Grabstätten der ermländischen Bischöfe, Zeitschrift für die Geschichte und Alterthumskunde Ermlands, Bd. 6, s. 281–362.
Iwicki Z., 2004, Nekropolia oliwska, Gdańsk–Pelplin.
Janicki M.A., 2002–2003, Zaginione inskrypcje poetyckie katedry wawelskiej (do końca XVI wieku), cz. 1: Epitafia biskupie i królewskie, Studia Waweliana, t. 11–12, s. 43–72.
Jasińska D., 2020, Przełomowa rola Zgromadzenia Księży Misjonarzy w procesie kształtowania przestrzeni sepulkralnej Warszawy, Nasza Przeszłość, t. 134, s. 117–149.
Jedność, 2018, Jedność i męstwo 1818–2018. 200 lat diecezji siedleckiej. Wydanie jubileuszowe, red. W. Hackiewicz, Siedlce.
Jędruszczak N., 2022, Biskup Jakub Susza – próba lokalizacji pochówku, [w:] Pochówki biskupów i duchownych unickich w kryptach bazyliki pw. Narodzenia NMP w Chełmie. Wyniki badań 2017–2019, red. S. Gołub, Chełm, s. 91–104.
Kamińska M., Szczepanek A., Gryglewski R., Chlipała M., Barszcz M., 2022, Pochówek prymasa Polski Adama Ignacego Komorowskiego w świetle badań historyczno-antropologicznych, Saeculum Christianum, t. 29, nr 1, s. 166–183.
Kanon, 2020, Kanon krajoznawczy województwa wielkopolskiego, red. W. Łęcki, Poznań.
Kaszycka K., 1987, Materiał szkieletowy z katedry gnieźnieńskiej (X/XI–XVII wiek), Przegląd Antropologiczny, t. 53, nr 1/2, s. 137–148.
Katedra, 2009, Katedra w Kwidzynie – tajemnice krypt, red. M. Grupa, T. Kozłowski, Kwidzyn.
Kiryk F., 2010, Inwentarz rękopisów Archiwum Kapituły Kolegiackiej i Katedralnej w Sandomierzu XIII–XX wieku, Sandomierz.
Klasztor, 2011, Klasztor franciszkanów w Woźnikach. Dzieje – ludzie – budowle, red. P. Klint, A. Pańczak, Woźniki.
Klasztor, 2021, Klasztor i kościół franciszkanów w Woźnikach. Dzieje – przewodnik – roczniki woźnickie, red. A. Pańczak, Grodzisk Wielkopolski.
Klimaniec E.F., 2007, Sanktuarium Matki Boskiej w Sejnach. Bazylika mniejsza pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i podominikański zespół klasztorny, Sejny.
Klimaniec E.F., 2024, Parafia sejneńska. 400 lat dziejów, Sejny.
Klimecka E., Wycichowska B., Popek W., 2019, Cmentarz w strukturze przestrzennej miasta, Acta Universitatis Lodziensis. Folia Geographica Socio-Oeconomica, t. 35, s. 73–93.
Kolendo-Korczak K., Trzos A., 2022, Sarkofagi metalowe w grobach królewskich na Wawelu. Historia, wymowa ideowa, konserwacja i restauracja, Katowice–Kraków.
Korczyńska I., Szlachetka W., 2006, Archikatedra lubelska i Muzeum 200-lecia Diecezji Lubelskiej, Lublin.
Korytkowski J., 1891, Arcybiskupi gnieźnieńscy, prymasowie i metropolici polscy, od roku 1000 aż do roku 1821, czyli do połączenia arcybiskupstwa gnieźnieńskiego z biskupstwem poznańskim, t. 4, Poznań.
Kotliński T.J., 2020, Pochówek w Galicji. Wybrane zagadnienia administracyjno-prawne, cz. 1, Studia z Dziejów Państwa i Prawa Polskiego, t. 23, s. 229–253.
Kotliński T.J., 2021, Pochówek w Galicji. Wybrane zagadnienia administracyjno-prawne, cz. 2, Studia z Dziejów Państwa i Prawa Polskiego, t. 24, s. 87–98.
Kozłowski T., Drążkowska A., Krajewska M., 2015, Szczątki wybranych przedstawicieli dawnych elit Rzeczypospolitej w świetle badań antropologicznych i paleopatologicznych, [w:] Kultura funeralna elit Rzeczypospolitej od XVI do XVIII wieku na terenie Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Próba analizy interdyscyplinarnej, red. A. Drążkowska, Toruń, s. 169–215.
Kujawski W., 2011, Diecezja kujawsko-kaliska. Opracowanie historyczno-źródłoznawcze, Włocławek.
Kukliński W., 1911, Miasto prywatne Klimontów i jego kościoły, Sandomierz.
Kumor B., 1985, Diecezja tarnowska. Dzieje ustroju i organizacji 1786–1985, Kraków.
Lamparska J., 2016, Złoty pociąg. Krótka historia szaleństwa, Warszawa.
Lorenc M.W., 2006, Architektura podziemi (przykłady z Polski), Wałbrzych.
Lublin, 2004, Lublin poprzez wieki. Szkice z badań archeologicznych, red. E. Banasiewicz-Szykuła, Lublin.
Łańcut, 1999, Łańcut. Zarys rozwoju przestrzennego od powstania do współczesności, red. J. Malczewski, Łańcut.
Makarczyk I., 2005, Tomasz Ujejski (1612–1689) – biskup kijowski, prepozyt warmiński, jezuita, Olsztyn.
Matyaszczyk D., 2013, Szlakiem wielkopolskich klasztorów: Woźniki – Przemęt – Wschowa, Hereditas Monasteriorum, t. 2, s. 457–471.
Mazowsze, 2014, Mazowsze Krasińskich, red. A. Leszczyńska, A. Wodzyńska, Opinogóra.
Mirończuk R., 2018, Janów Biskupi. Miasto rezydencjonalne biskupów łuckich (1465–1796) i podlaskich (1818–1867), Kraków.
Nicieja S.S., 1989, Cmentarz Łyczakowski we Lwowie w latach 1786–1986, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź.
Niedźwiadek R., 2012, Kościół pw. św. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty w Lublinie. Bazylika OO. Jezuitów – dawniej i archikatedra – dziś, [w:] Kościoły i klasztory Lublina w świetle badań archeologicznych, red. E. Banasiewicz-Szykuła, Lublin, s. 109–138.
Niedźwiadek R., Drążkowska A., Majorek M., 2015, Nowożytne trumny z badań archeologicznych z wybranych stanowisk z Polski, Litwy i Ukrainy, [w:] Kultura funeralna elit Rzeczypospolitej od XVI do XVIII wieku na terenie Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Próba analizy interdyscyplinarnej, red. A. Drążkowska, Toruń, s. 19–70.
Nomenclator, 2020, Nomenclator bibliographicus episcoporum Poloniae 1320–2020, oprac. K.R. Prokop, Kraków.
Nowak A., 1999, Słownik biograficzny kapłanów diecezji tarnowskiej 1786–1985, t. 1: Biskupi i kanonicy, Tarnów.
Opisanie, 2003, Opisanie grobów w kościele kolegiaty łowickiej roku 1754 w miesiącach lipcu, sierpniu i wrześniu wypurgowanych i reperowanych, wyd. S. Skowronek, Roczniki Łowickie, t. 1, s. 285–290.
Pasiecznik J., 1978, Kościół i klasztor reformatów w Krakowie, Kraków.
Pasiecznik J., 1980, Działalność klasztoru franciszkanów-reformatów w Krakowie 1625–1978, Kraków.
Paszenda J., 2000, Lubelska rodzina Delamars, [w:] Studia nad sztuką renesansu i baroku, t. 4, red. J. Lileyko, Lublin, s. 105–114.
Pawlikowski M., Such J., 2009, Badania mineralogiczne historycznych nawarstwień wybranych obszarów Krakowa jako podstawa rekonstrukcji przeszłości, Geologia, t. 35, nr 1, s. 77–87.
Pawłowski F., 1869, Premislia sacra sive series et gesta episcoporum ritus Latini Premisliensium, Cracoviae.
Petrzyk L., 1920, Kościół Świętego Krzyża w Warszawie, Warszawa.
Pochówki, 2022, Pochówki biskupów i duchownych unickich w kryptach bazyliki pw. Narodzenia NMP w Chełmie. Wyniki badań 2017–2019, red. S. Gołub, Chełm.
Potępa S., 1986, Cmentarz Stary na Zabłociu w Tarnowie, Tarnów.
Prokop K.R., 2014, Rzymskokatoliccy biskupi ordynariusze diecezji na ziemiach ruskich dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów (do czasów I wojny światowej): Baków – Chełm (Krasnystaw) – Halicz – Kamieniec Podolski – Kijów – Lwów – Łuck – Przemyśl – Żytomierz, Warszawa–Drohiczyn.
Prokop K.R., 2015, Biskupi ordynariusze diecezji na ziemiach litewskich i białoruskich dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów (do czasów I wojny światowej): Wilno – Żmudź – Inflanty – Smoleńsk – Mohylów – Mińsk – Wigry – Sejny (Augustów) – Janów Podlaski, Warszawa–Drohiczyn.
Prokop K.R., 2018a, Czy najdawniejsi biskupi Kościoła w Polsce nosili infuły (mitry)? Przyczynek w 1050. rocznicę przybycia na ziemie polskie pierwszego biskupa Jordana, [w:] K.R. Prokop, Opuscula historico-ecclesiastica ad res gestas Poloniae veteris spectantia, Kraków, s. 165–226.
Prokop K.R., 2018b, Miejsca wiecznego spoczynku w dawnym prawodawstwie kościelnym (ze szczególnym uwzględnieniem pochówków biskupich), [w:] K.R. Prokop, Opuscula historico-ecclesiastica ad res gestas Poloniae veteris spectantia, Kraków, s. 408–449.
Prokop K.R., 2020, Nekropolie biskupie w nowożytnej Rzeczypospolitej (XVI–XVIII wiek). Prawodawstwo – lokalizacja pochówków – formy komemoracji, Kraków–Warszawa.
Prokop K.R., 2021a, Gnieźnieńscy wikariusze „in pontificalibus”, sufragani i biskupi pomocniczy. Szkice biograficzne, Gniezno–Kraków.
Prokop K.R., 2021b, Necrologium episcoporum Poloniae, Kraków.
Prokop K.R., 2022, Krakowscy wikariusze „in pontificalibus”, sufragani i biskupi pomocniczy (szkice biograficzne), Kraków.
Prokop K.R., 2023a, Franciszkańskie pochówki członków staropolskiego episkopatu, Studia Franciszkańskie, t. 33, s. 225–263.
Prokop K.R., 2023b, Najdawniejsze pochówki biskupie na cmentarzach poza świątyniami w rzeczywistości historycznych oraz współczesnych ziem polskich, [w:] K.R. Prokop, Opera minora selecta usque adhuc inedita, Kraków, s. 77–97.
Rola Z., 1994, Ucz się umierać. Gnieźnieńska nekropolia prymasów, Poznań.
Sarna W., 1910, Biskupi przemyscy obrządku łacińskiego, t. 2: 1624–1900, Przemyśl.
Sawicki R., 2018, Między ołtarzem a tronami obcych mocarstw. Biskupi diecezji wigierskiej – działalność pastoralna, społeczna i polityczna, Warszawa.
Schubert J., 2004, Cmentarz komunalny w Przemyślu przy ulicy J. Słowackiego – trochę historii i problemy współczesne, Wiadomości Konserwatorskie, nr (16) XVIII, z. 2, s. 18–26.
Sieradzka A., 2013, Kostiumologia polska jako nauka pomocnicza historii, Warszawa.
Stanaszek B., Nowakowski R., Tylec P., 2019, Słownik biograficzny księży diecezji sandomierskiej, t. 4: Biskupi i uzupełnienia, Sandomierz.
Stasiak A., Tanaś S., 2005, Przestrzeń sepulkralna w turystyce, Turystyka i Hotelarstwo, t. 8, s. 9–42.
Sudacka A., 2020–2021, Krypty grobowe i groby w kościele Mariackim w Krakowie w świetle archiwaliów i badań terenowych, [w:] Jako serce pośrodku ciała… Kultura artystyczna kościoła Mariackiego w Krakowie, red. M. Walczak, A. Wolska, Kraków, s. 207–217 oraz 572–573.
Szady B., 2003, Prawo patronatu w czasach Rzeczypospolitej nowożytnej. Podstawy i struktura, Lublin.
Szymański J., 1962, Kapituła kolegiacka w Wojniczu 1465–1786, Lublin.
Tanaś S., 2019, Obecność kultury śmierci w turystyce kulturowej, [w:] Śmierć: figury śmierci – figury zapomnienia, red. A. Kaczmarek. M. Kamińska, Łódź, s. 89–103.
Tracz S., 2020, Kaplica biskupa Krzysztofa Andrzeja Jana Szembeka we Fromborku i jej dekoracja malarska z pierwszej połowy XVIII wieku, Studia Elbląskie, t. 21, s. 63–90.
Trzos A., 2023, Sarkofagi cynowe z grobów królewskich na Wawelu oraz mauzoleum rodzin Promnitzów w Pszczynie i Hochbergów w Świebodzicach, Toruń.
Vademecum, 2018, Vademecum chronologiczno-bibliograficzne do badań nad hierarchią Kościoła w Polsce i na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej, oprac. K.R. Prokop, Kraków.
Walczak M., Drążkowska A., Burkowska-But A., Swiontek-Brzezinska M., 2015, Zagrożenia mikrobiologiczne w kryptach grobowych, [w:] Kultura funeralna elit Rzeczypospolitej od XVI do XVIII wieku na terenie Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Próba analizy interdyscyplinarnej, red. A. Drążkowska, Toruń, s. 327–343.
Węcławowicz T., 2010, Poszukiwanie grobu Łukasza Watzenrode. Krypta biskupa – stan badań i nowe pytania badawcze, [w:] Grób Mikołaja Kopernika – odkrycie i identyfikacja, red. J. Gąssowski, Pułtusk, s. 161–183.
Wieteska J., 1985, Prymas Adam Komorowski – fundacje w Łowiczu i pogrzeb, Warszawa.
Więcek A., 2005, Wybrane aspekty przestrzeni sepulkralnej Krakowa, Peregrinus Cracoviensis, t. 16, s. 101–114.
Wilczyński M., 1893, Klasztor Świętego Kazimierza OO. Reformatów w Krakowie według archiwum tegoż klasztoru, Kraków.
Wiloch-Kozłowska R., 2011, Wyniki badań archeologicznych prowadzonych przy katedrze pod wezwaniem NMP i św. Bernarda w Pelplinie, [w:] Przyszłość badań nad historią i kulturą cysterską w Polsce, red. E. Łużyniecka, A. Galar, Wrocław, s. 197–201.
Wiśniewski J., 1913, Biskupi sandomierscy, Radom.
Wiśniewski J., 1915, Dekanat sandomierski [Monografie dekanatu sandomierskiego], Radom.
Wojcieszak B., Duda Z., 1998, Zarys dziejów kościoła i klasztoru franciszkanów-reformatów na Wyrwale w Woźnikach, Opalenica.
Zachariaszewicz F.K., 1844, Vitae episcoporum Premisliensium ritus Latini, Viennae.
Zdrenka J., 2020, Inskrypcje nagrobne jako niedocenione źródło historyczno-genealogiczne, [w:] Piśmiennictwo. Opisywanie i interpretacja źródeł, red. R. Skowrońska, Toruń, s. 49–65.
Żychliński T., 1884, Złota księga szlachty polskiej, t. 6, Poznań.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Krzysztof R. Prokop
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 82
Liczba cytowań: 0
