Alternatywna interpretacja wałów osiedla obronnego kultury łużyckiej w Biskupinie w świetle analiz materiałów źródłowych i ekspertyz

Abstrakt

Punktem odniesienia niniejszego artykułu jest wysunięta przez Andrzeja Mierzwińskiego (2000) hipoteza o hydrotechnicznej funkcji wału w Biskupinie. Zaprezentowana przez niego perspektywa badawcza, próbująca zerwać z ugruntowaną przez archeologię kulturowo-historyczną wykładnią wiedzy o tym obiekcie, daje możliwość odniesienia się do tematyki, która, jak do tej pory, nie mieściła się w sferze zainteresowań badawczych w polskiej archeologii. Oprócz odniesień do postawionych przez A. Mierzwińskiego tez kwestionujących istnie wału obronnego i bramy w artykule przedstawiona została rekonstrukcja przyjętych przez mieszkańców osiedla obronnego w Biskupinie strategii adaptacyjnych w kontekście zmian klimatycznych, które skutkowały wzrostem poziomu wód w Jeziorze Biskupińskim. Zostały naświetlone również mniej znane przesłanki, które wskazują, że w pewnym okresie osadnictwa datowanego na wczesną epokę żelaza zagrożenie powodziowe osiedla obronnego w Biskupinie było znikome, co uwalniało mieszkańców od aktywności prowadzących do zabezpieczenia tego obiektu przed powodzią.

Zaproponowane, wieloaspektowe podejście pozwala na weryfikację wysuniętej przez A. Mierzwińskiego hydrotechnicznej reinterpretacji, według której ciągły wzrost poziomu wody w Jeziorze Biskupińskim skłonił mieszkańców osiedla otwartego do budowy dookolnej tamy, wzmocnionej w okresie postępującej transgresji drugą tamą. Wyniki analiz wykorzystujących dokumentację źródłową, ekspertyzy dotyczące maksymalnej wysokości wału, wahań poziomu wody omawianego akwenu wraz rekonstrukcja stosowanej przez mieszkańców osiedla w Biskupinie strategii adaptacyjnej, pozwalają z jednej strony usystematyzować wiedzę na temat funkcji zewnętrznych struktur osiedla w oparciu o przesłanki empiryczne, z drugiej dają możliwość odniesienia się do interakcji człowiek–środowisko w szerszym kontekście.