Saving the Elbląg of the past from oblivion
DOI:
https://doi.org/10.12775/AHP.2024-2025.004Słowa kluczowe
Elbląg, Elbing, Old Town, Teutonic castle, Granary Island, archaeological studies, reconstruction of the Old TownAbstrakt
The article presents issues related to the Old Town, the Teutonic castle complex, and Granary Island in the context of the city’s history and the entire process of rebuilding the historical centre after it was utterly destroyed in 1945. The construction works were preceded by broad-scale archaeological and architectural studies with extensive interdisciplinary collaboration. For the first time in Poland, the research work entailed a full application of urban archaeology – the toughest sub-discipline of archaeology. The obtained results provided a massive amount of previously unknown information regarding the city’s layout, wooden and masonry buildings, defensive reinforcements, technical infrastructure, the range of the local and long-distance trade, craft, and the socio-topography of the city of Elbing (Elbląg). The collection of nearly one million archaeological artefacts provides a comprehensive insight into the material and artistic culture of Elbing’s residents. To some extent, the castle complex and Granary Island became better known, too.
Bibliografia
1. Atlas historyczny, 1993, Atlas historyczny miast polskich, vol. 1: Prusy Królewskie i Warmina, 1: Elbląg, eds. R. Czaja, Z. Kozieł, Toruń.
2. Behring W., 1922, Zur Geschichte der Befestigung Elbings in der polnischen Zeit, Elbinger Jahrbuch, vol. 2, pp. 117–140.
3. Borzych B., Maciszewski I. Marcinkowski M., 2020, Sprawozdanie z sondażowych badań archeologicznych. Elbląg st. 43 (AZP–16–51/38), Elbląg–Gdańsk–Warszawa, typescript in the archives of the Provincial Conservator of Monuments in Olsztyn, Office in Elbląg, Elbląg.
4. Bukal G., 2012, Fortyfikacje Gdańska i ujścia Wisły 1454–1793, Sopot.
5. Carstenn E., 1938, Elbings Kampf um das Lübische Recht, Hansische Geschichtsblätter, vol. 62, pp. 65–79.
6. CDW, 1861, Codex diplomaticus Warmiensis oder Regesten und Urkunden zur Geschichte Ermlamds, eds. C. P. Woelky, J. M. Saage, vol. 1, Mainz–Leipzig–Braunsberg.
7. CDW, 1860–1872, Codex diplomaticus Warmiensis oder Regesten und Urkunden zur Geschichte Ermlamds, eds. C. P. Woelky, J. M. Saage, vol. 3, Mainz.
8. Czaja R., 1992, Socjotopografia miasta Elbląga w średniowieczu, Toruń.
9. Czaja R., Nawrolski T., 1993, Pierwotny Elbląg, [in:] Historia Elbląga, vol. 1: (do 1466 r.), eds. S. Gierszewski, A. Groth, Gdańsk, pp. 60–130.
10. Długokęcki W., 1992, Z dziejów szpitala św. Ducha w Elblągu, Elbląg.
11. Dokumentacja, 1974–1975, Dokumentacja historyczno-urbanistyczna Elbląga, typescript in the Przedsiębiorstwo Państwowe Pracownie Konserwacji Zabytków, Office in Gdańsk, Elbląg.
12. Drabiński N., 1963, Z dziejów okupacji szwedzkiej Elbląga w latach 1626–1635, Rocznik Elbląski, vol. 2, pp. 141–165.
13. Dybaś B., 1994, Podróż Tymoteusza Josta. Przyczynek do kształcenia budowniczych w wielkich miastach Prus Królewskich na przełomie XVI i XVII w., Acta Universitatis Nicolai Copernice, Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo, 25, pp. 111–125.
14. Fonferek J., Marcinkowski M., Sieńkowska U., 2015, Badania na terenie dawnego zamku krzyżackiego w Elblągu, [in:] Acta Archaeologica Pomoranica, vol. 5, eds. A. Janowski et al., pp. 261–273.
15. Fuchs M. G., 1818/1852, Beschreibung der Stadt Elbing und ihres Gebietes in topographischer geschichtlicher und statistlischer Hinsicht, vol. 1–3, Elbing.
16. Groth A., 2006, Statystyka handlu morskiego Elbląga w latach 1585–1712, Słupsk.
17. Groth A., 2007, Statystyka handlu morskiego Elbląga w latach 1585–1712 (cz. 2), Słupsk.
18. Hauke K., Stobbe H., 1964, Die Baugeschichte und die Baudenkmäler der Stadt Elbing, Stuttgart.
19. Herrmann Ch., 2007, Mittelalterliche Architektur im Preussenland. Untersuchungen zur Frage der Kunstlandshaft und -Geographie, Petersburg.
20. Kartoteka, 1985, Kartoteka działek mieszczańskich Starego Miasta w Elblągu opracowana przez zespół historyków z Instytutu Historii i Archiwistyki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu pod kierunkiem prof. dra hab. A. Czacharowskiego w składzie: R. Czaja, I. Czarciński, W. Sieradzan, J. Tandecki, typescript in the Archaeological and Historical Museum in Elbląg.
21. Kąsinowski A., 1997, Średniowieczna kamienica mieszczańska: Elbląg – Ryga – Kołobrzeg, [in:] Archaeologia Elbingensis, eds. G. Nawrolska, J. Tandecki, vol. 2, Elbląg–Gdańsk, pp. 49–58.
22. Kobyliński Z., 1998, Przyszłość miejskiej przeszłości w Polsce, [in:] Badania archeologiczne starych miast Warmii i Mazur a problem ich rewaloryzacji, ed. J. Wysocki, Nidzica, pp. 19–31.
23. Krzywdziński R., 2024, Sprawozdanie z badań archeologicznych poprzedzających wzniesienie budynków mieszkalno-usługowych z garażami oraz infrastrukturą w południowej części kwartału ulic: Warszawskiej, Kupieckiej, Szańcowej i Orlej w Elblągu w 2024 roku, typescript in the archives of the Provinzial Conservator of Monuments in Olsztyn, Elbląg Department, Elbląg.
24. Lubocka-Hoffmann M., 1997, Retrowersja Starego Miasta w Elblągu, [in:] Archaeologia Elbingensis, eds. G. Nawrolska, J. Tandecki, vol. 2, Elbląg–Gdańsk, pp. 105–119.
25. Marcinkowski M., 2003, Średniowieczny warsztat garncarski ze Starego Miasta Elbląga, Pomerania Antiqua, vol. 19, pp. 193–250.
26. Marcinkowski M., Stasiełowicz G., 2023, Sprawozdanie z badań wykopaliskowych przeprowadzonych w obrębie działki ewidencyjnej nr 10/1 obręb 15 Elbląg, typescript in the archives of the Provincial Conservator of Monuments in Olsztyn, Office in Elbląg, Elbląg.
27. Marek L., 2014, Europejski styl. Militaria z Elbląga i okolic, Wrocław.
28. Nawrolscy G. i T., 1985, Wstępne wyniki badań archeologicznych Starego Miasta w Elblągu w latach 1980–1982, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, vol. 33/4, pp. 383–409.
29. Nawrolscy G. i T., 1986, Badania Starego Miasta w Elblągu w latach 1983–1984, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, vol. 34/3, pp. 609–648.
30. Nawrolska G., 1999, Archaeological evidence for trade in Elblag from 13th the 17th centuries, [in:] Lübecker Kolloquium zur Stadtarchäologie in Hanseraum II. Handel, ed. M. Gläser, Lübeck, pp. 373–385.
31. Nawrolska G., 2001, Domestic architecture in Elbląg, [in:] Lübecker Kolloquium zur Stadtarchäologie im Hanseraum III. Der Hausbau, ed. M. Gläser, Lübeck, pp. 471–489.
32. Nawrolska G., 2002, Uwagi o budownictwie elbląskim w XIII – XV w., [in:] Budownictwo i budowniczowie w przeszłości, eds. A. Abramowicz, J. Maik, Łódź, pp. 287–296.
33. Nawrolska G., 2005, Elbląg w XIII wieku w świetle źródeł archeologicznych, [in:] Civitas Cholbergiensis. Transformacja kulturowa w strefie nadbałtyckiej w XIII w., eds. L. Leciejewicz, M. Rębkowski, Kołobrzeg, pp. 147–169.
34. Nawrolska G., 2008, A Way of Life Luxury un a Medieval Town, [in:] Lübecker Kolloquium zur Stadtarchäologie im Hanseraum VI. Luxus in Lifestyle, ed. M. Gläser, Lübeck, pp. 509–527.
35. Nawrolska G., 2010, Fortifications in Elbląg in the Midlle Ages and the early modern period, [in:] Lübecker Kolloquium zur Stadtarchäologie im Hanseraum VII. Die Befestigungen, ed. M. Gläser, Lübeck, pp. 565–578.
36. Nawrolska G., 2012, Początki Elbląga w świetle źródeł archeologicznych, Elbląg.
37. Nawrolska G., 2014, Powracająca przeszłość Starego Miasta w Elblągu, Toruń.
38. Nawrolska G., 2016, Wstępne wyniki prac archeologicznych w rejonie Bastionu Bramy Kowalskiej w Elblągu [in:] Archeologia miast Pomorza w kontekście ziem polskich, eds. G. Nawrolska et al., Gdańsk, pp. 229–242.
39. Nawrolska G., 2022, Woda dla Elbląga (XIII – XVIII w.), [in:] Ekologia Prus Królewskich, ed. W. Zawadzki, Pelplin, pp. 23–45.
40. Nawrolska G., 2025, Ocalić od niepamięci, Toruń.
41. Nawrolski T., 1981a, Wstępny program badań archeologicznych dla Starego Miasta w Elblągu, typescript in the archives of the Provincial Conservator of Monuments in Olsztyn, Office in Elbląg, Gdańsk.
42. Nawrolski T., 1981b, Wstępny program badań archeologicznych zespołu zamkowego w Elblągu, typescript in the archives of the Provincial Conservator of Monuments in Olsztyn, Office in Elbląg, Gdańsk.
43. Nawrolski T., 1985, Archeologia w badaniach architektury i budownictwa (Uwagi na marginesie książki Leszka Kajzera), Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, vol. 33/3, pp. 251–270.
44. Nawrolski T., 1986, Zamek elbląski w świetle badań archeologicznych, Kwartalnik Architektury i Urbanistyki, vol. 31/1, pp. 91–107.
45. Nawrolski T., 1987, Problematyka badań archeologicznych Starego Miasta w Elblągu, [in:] Badania archeologiczne w województwie elbląskim w latach 1980–1983, ed. A. Pawłowski, Malbork, pp. 409–423.
46. Nawrolski T., 1992a, Importy europejskie w późnośredniowiecznym Elblągu na podstawie źródeł archeologicznych, Nautologia, vol. 27, no. 1–2, pp. 23–25.
47. Nawrolski T., 1992b, Średniowieczny plac rynkowy Starego Miasta. Próba analizy przestrzenno-funkcjonalnej, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, vol. 40/3, pp. 365–379.
48. Nawrolski T., 1994, Ratusz odnaleziony, Spotkania z zabytkami, vol. 9, pp. 7–10.
49. Protokół, 1984, Protokół z posiedzenia Zespołu Konsultacyjnego ds. badań archeologicznych Starego Miasta w Elblągu w dniu 23.10.1987 r., typescript in the archives of the Provincial Conservator of Monuments in Olsztyn, Office in Elbląg, Elbląg.
50. Rendschmidt M., 1933, Das alte Elbinger Bürgerhaus. Ein Beitrag zur Entwicklungs – geschichte des deutschen hansestatlischen Bürgerhauses, Elbing.
51. Rębkowski M., 2001, Pierwsze lokacje miast w księstwie zachodniopomorskim. Przemiany przestrzenne i kulturowe, Kołobrzeg.
52. Schmid B., 1915, Elbing. Ausgrabungen auf dem Gëlande des Ordensschlosses, Die Denkmalpflege in der Prowinz Westpreussen in Jahre 1914, vol. 12, pp. 11–12.
53. Schmid B., 1920, Elbing. Ausgrabungen auf dem Gëlande des Ordensschlosses, Die Denkmalpflege in den Prowinz Westpreussen in den Jahren 1918 und 1919, vol. 16, pp. 8–19.
54. Sobczak K., 1963, Wyzwolenie Elbląga, Powiśla i Żuław w 1945 roku, Rocznik Elbląski, vol. 2, pp. 217–236.
55. Toeppen M., 1887, Geschichte der raümlichen Ausbreitung der Stadt Elbing mit besonderer Berücksichtigung ihrer Befestigungen und ihrer wichtigsten Gebaüde, Zeitschrift des Westpreus Geschichtsvereins, vol. 21, pp. 1–142.
56. Vademecum, 1996, Vademecum konserwatora zabytków, Biuletyn Polskiego Komitetu Narodowego ICOMOS, Warsaw.
57. Welc F., Brzostowska I., 2020, Rozpoznanie za pomocą georadaru (GPR) obszaru działek 207/2, 220/7, 220/10 na Wyspie Spichrzów w Elblągu, typescript in the of the Provincial Conservator of Monuments in Olsztyn, Office in Elbląg, Warszawa.
58. Zur Wirtschaftsentwicklung, 1989, Zur Wirtschaftsentwicklung der Deutschen Ordens im Mittelalters, ed. V. Arnold, Marburg.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Grażyna Nawrolska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 6
Liczba cytowań: 0
