Cenzorskie perypetie "Dramatów" Witkacego

Kajetan Mojsak

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/SE.2015.012

Abstrakt


Pierwsza edycja dramatów Witkacego – ta PIW-owska z 1962 roku, opatrzona wstępem Konstantego Puzyny i obejmująca dwadzieścia dwa utwory, w większości niewydawane i niewystawiane wcześniej – okazała się jednym z najważniejszych wydarzeń w polskim powojennym życiu literackim i teatralnym. Jeszcze w 1957 roku można było sądzić, że Witkacy pozostanie w polskiej kulturze zjawiskiem osobliwym i barwnym, ale marginalnym. W ciągu kilku lat nastąpił jednak radykalny zwrot w recepcji, zwrot niemający precedensu w polskiej kulturze. Co prawda, już w 1957 roku – na fali popaździernikowej liberalizacji – ukazało się Nienasycenie, a dwa lata później Nowe formy w malarstwie i inne pisma estetyczne, ale – jak podkreślają i Degler, i Jan Błoński – dla recepcji Witkacego momentem przełomowym okazało się właśnie wydanie Dramatów w 1962 roku z przedmową Puzyny, która do tej zmiany przyczyniła się w ogromnym stopniu i na długie lata wytyczyła główne kierunki interpretacji tej twórczości. Warto przyjrzeć się, jak sprawa wyglądała od strony urzędu cenzury: jak tam próbowano rozwikłać „kłębowisko zwane Witkacym”, co trapiło cenzorów pracujących nad PIW-owską edycją i na jakiej podstawie podjęto ostateczne decyzje. Odnośne materiały znajdują się w zbiorach GUKPPiW, przechowywanych w Archiwum Akt Nowych. W teczce opatrzonej sygnaturą I.745 (teczka 68/135) zostały złożone recenzje pierwszego i drugiego tomu dramatów; obie kończą się wnioskiem o dopuszczenie do druku po uwzględnieniu proponowanych drobnych ingerencji w przedmowie Puzyny. Decyzje zostały zatwierdzone przez dyrektora urzędu – Wilhelma Strassera. Tę grupę materiałów dopełnia korespondencja między PIW-em a GUKPPiW: drobne dokumenty przesyłane przez PIW, zawierające prośby o zezwolenie na druk całości lub o zgodę na druk aneksu, skrzydełek obwoluty, o przesłanie egzemplarza z powrotem do wydawnictwa; zazwyczaj z odręcznymi potwierdzeniami odbioru lub zgody na druk i z listą stron, na których należy dokonać zmian.


Słowa kluczowe


Stanisław Ignacy Witkiewicz; Witkacy; dramaty Witkacego; PIW; cenzura w Polsce; GUKPPiW

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


AAN, GUKPPiW I.745, teczka 69/135, k. 45, 87 i 11.

AAN, GUKPPiW I/755, teczka 68/146, k. 60.

AAN, GUKPPiW, I. 936, teczka 122/13, k. 148.

AAN, GUKPPiW, I. 936, teczka 122/13.

AAN, GUKPPiW, I.745, teczka 68/135, k. 45–47 (maszynopis).

AAN, GUKPPiW, I.745, teczka 68/135, k. 45–47.

AAN, GUKPPiW, I/145, teczka 31/26, k. 839–840.

Błoński J., 1963, Powrót Witkacego, „Dialog”, nr 9.

Budrowska K., 2009, Literatura i pisarze wobec cenzury PRL 1948–1958, Białystok.

Bukowska M., 1985, Sprawa prapremiery, „Dialog”, nr 12.

Degler J., 1986, Obecność Witkacego. Próba bilansu, „Dialog”, nr 8.

Degler J., 1990, Puzyna i „kłębowisko zwane Witkacym”, „Dialog”, nr 4.

Degler J., 2006, „Szewcy” na zakrętach historii, w: Literatura, kultura, komunikacja. Księga

pamiątkowa ku czci Profesora Jerzego Jastrzębskiego w 60. rocznicę urodzin, pod red. K. Stasiuk i M. Graszewicz, Wrocław, s. 13–26.

Degler J., 1999, Witkacego perypetie z cenzurą, w: Muzy i Hestia. Studia dedykowane Profesor Ludwice Ślękowej, pod red. M. Cieńskiego i J. Sokolskiego, Wrocław.

Jarosz D., 1996, Zapisy cenzury z lat 1948–1955, „Regiony”, nr 3

Jodełka-Burzecki T., 1983, Niesamowite brednie (?) Witkacego, „Kierunki”, nr 8.

Puzyna K., 1962, Wstęp, w: S. I. Witkiewicz, Dramaty, t. 1, oprac. K. Puzyna, Warszawa.

Puzyna K., 1999, Witkacy, oprac. i red. J. Degler, Warszawa.

Witkiewicz S. I., 1968, Jedyne wyjście, Warszawa.








ISSN 2084-7963 (print)
ISSN 2391-7903 (online)

Partnerzy platformy czasopism