Personal hygiene and public health care in the Polish countryside after 1945 – propaganda against reality

Ewelina Szpak

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/RDSG.2018.06

Abstrakt


W nowym powojennym modelu systemu państwowej służby zdrowia aż do lat 70. XX w. jedyną grupą społeczną pozostającą na jego marginesach byli rolnicy indywidualni. Pozostawienie ludności wiejskiej poza systemem bezpłatnej opieki medycznej i tym samym zmuszenie dorosłych jej reprezentantów do ponoszenia wysokich kosztów leczenia powszechnych wówczas schorzeń zdrowotnych (np. gruźlicy) stanowić miało w latach 50. jedną z form stalinowskiej polityki opresyjnej. W rzeczywistości jednak sytuacja taka wymuszona była przede wszystkim niewydolnością ekonomiczną, kadrową i organizacyjną odbudowywanego państwa.

Instalowane lub docierające na wieś lat 50. instytucje opieki medycznej bezpłatną pomoc oferowały tylko małym i dorastającym dzieciom oraz kobietom w ciąży. Wygenerowana powojenną przebudową struktury społecznej i własnościowej dynamicznie narastająca mobilność społeczna polskiej wsi stawała się coraz istotniejszym czynnikiem wspierającym modernizacyjne działania władz centralnych. Celem tekstu jest zarysowanie skali wiejskich problemów zdrowotnych w okresie tużpowojennym. Traktując okres ten jako swego rodzaju punkt wyjścia, w tekście podejmę również próbę scharakteryzowania kierunków i tempa przemian dokonujących się w życiu codziennym polskiej wsi w obszarze zdrowia do początku lat 70. ubiegłego stulecia.

 

In a new post-war model of the state healthcare system the only group that stayed on its margin until the 1970s were individual farmers. Leaving the peasants outside the system of free medical care and thus forcing adult members of this class to pay high costs of treatment of common at that time medical maladies (such as, for example, tuberculosis) was in the 1950s one of the forms of oppressive Stalinist policy. In fact, however, such a situation was forced mainly by economic, personnel, and organisational malfunction of the reconstructed state.

Institutions of medical care that reached the countryside or were established there in the 1950s, provided free medical coverage only for children and pregnant women. A rapidly growing social mobility of the Polish countryside generated by the post-war revamping of social and ownership structure was becoming an increasingly important factor supporting modernisation actions of the central authorities. The purpose of the present study is to outline the scale of medical and health problems in the Polish countryside immediately after the war. Treating this period as a peculiar starting point, I also make an attempt to characterise directions and pace of changes occurring in the everyday health life of the Polish country to the 1970s.


Słowa kluczowe


historia społeczna; wieś polska; higiena; polityka zdrowotna; modernizacja

Pełny tekst:

PDF (English)

Bibliografia


Florek-Łuszczyk M., Higienizacja polskiej wsi jako ruch socjomedyczny, Lublin, 2015.

Fogt B., “Poznański Ośrodek Reumatologiczny w kontekście zmian zachodzących w ochronie zdrowia w latach 1952–2005”, PhD dissertation under Prof. Dr. hab. M. Musielak, source: Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa, http://www.wbc.poznan.pl/Content/249324/index.pdf (accessed: 19 Dec. 2014).

Gorczyca M, Regionalne zróżnicowanie warunków mieszkaniowych w Polsce w latach 1950–1988, Warszawa, 1992.

Jarosz D., Obraz chłopa w krajowej publicystyce czasopiśmienniczej 1944–1959, Warszawa, 1994.

Jarosz M., Kosiński S., “Geneza i zmiany strukturalne wiejskiej służby zdrowia”, in: Stare i nowe struktury społeczne w Polsce, vol. 2: Wieś, ed. by J. Styka, Lublin, 1995.

Kacprzak M., Konkursy „Zdrowie w chacie wiejskiej”. Sprawozdanie i uwagi krytyczne, Warszawa, 1930.

Klonowicz S., “Stan zdrowia ludności Polski w latach 1950–1973. Próba oceny na podstawie wybranych informacji statystycznych”, Studia Demograficzne, 40, 1975, pp. 131–148.

Kosiński S., Tokarski, S., Ochrona zdrowia ludności wiejskiej (ze szczególnym uwzględnieniem Lubelszczyzny), Warszawa–Łódź, 1987.

Księga pamiątkowa Zjazdu Medycyny Wiejskiej w Lublinie: z okazji X-lecia Instytutu Medycyny Pracy i Higieny Wsi im. Witolda Chodźki 1951–1961, ed. by J. Parnas, Lublin, 1964.

Mały rocznik statystyczny 1974, Warszawa, 1975.

Miernik G., “O niektórych patologiach życia codziennego mieszkańców obszarów przyczółkowych w drugiej poł. lat 40. XX w. (na przykładzie woj. kieleckiego)”, in: Bieda w Polsce, ed. by G. Miernik, Kielce, 2012, pp. 195–216.

Nowe zawody: pamiętniki, prep. and introduction by B. Gołębiowski, Z. Grzelak, Warszawa, 1969.

Organizacja ochrony zdrowia, ed. by J. Indulski, Warszawa, 1984.

Pamiętniki lekarzy, ed. by J. Borkowski, Łódź, 2011.

Pamiętniki lekarzy, ed. by K. Bidakowski, T. Wójcik, Warszawa, 1968.

Pamiętniki z rejonu płockiego i puławskiego, selection and prep. by E. Jagiełło-Łysiowa, F. Jakubczak, Warszawa, 1967.

Piątkowski W., Lecznictwo niemedyczne w Polsce. Tradycja i współczesność, Lublin, 2008.

Rocznik statystyczny gospodarki mieszkaniowej i komunalnej 1965, Warszawa, 1967.

Stan zdrowotny i higiena wsi lubelskiej. Materiały z obozów naukowo-społecznych 1954–1960, ed. by S. Grzycki, A. Tuszkiewicz, W. Szewczykowski, B. Wawrzyszuk, Lublin, 1964.

Szpak E., “Warunki sanitarne w powojennej Polsce. Zarys problemów i dynamiki zmian (1945–1970)”, Polska 1944/45–1989. Studia i Materiały, 11, 2014, pp. 277–299.

Wawrzyszuk B., “Stan sanitarno-higieniczny wsi”, in: Oświata sanitarna na wsi. Higienizacja wsi, Warszawa, 1962.

Wieś polska 1939–1948. Materiały konkursowe, vol. 2, prep. by K. Kersten, T. Szarota, Warszawa, 1968.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.

Partnerzy platformy czasopism