https://apcz.umk.pl/RDSG/issue/feed Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych 2020-12-07T16:21:34+01:00 Daniel Boćkowski - redaktor prowadzący redakcja.rdsg@gmail.com Open Journal Systems <p>Najstarszy w Polsce i niemal jedyny, a z pewnością najważniejszy periodyk poświęcony w całości dziejom społecznym i gospodarczym Polski i powszechnym. Założony przez <a href="http://rdsg-ihpan.edu.pl/index.php/pl/39-bujak">Franciszka Bujaka</a> i <a href="http://rdsg-ihpan.edu.pl/index.php/pl/41-rutkowski">Jana Rutkowskiego</a>. Wychodzi nieprzerwanie (nie licząc oczywistej przerwy w latach II wojny światowej i z pewnymi opóźnieniami w czasach późniejszych) od 1931 r. i może się poszczycić opublikowanymi już ponad 70 tomami. Założony we Lwowie, tam ukazywał się aż do 1938 r., później w Poznaniu, a od t. 56/57 (1996/1997) w Warszawie. Przez cały okres powojenny wydawcą pozostaje Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, od 2004 r. w koedycji z Instytutem Historii Polskiej Akademii Nauk. Komitety redakcyjne skupiały wybitnych polskich uczonych.</p> https://apcz.umk.pl/RDSG/article/view/32191 Wykaz skrótów 2020-12-03T23:09:02+01:00 Dariusz Jarosz rdsg@ihpan.edu.pl 2020-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych https://apcz.umk.pl/RDSG/article/view/32189 Sprawozdanie z Seminarium im. Łucji Charewiczowej „Płeć w XX-wiecznych dyskursach eksperckich”, Warszawa, 7 XI 2019 r. 2020-12-03T23:09:01+01:00 Łukasz Hajdrych rdsg@ihpan.edu.pl 2020-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych https://apcz.umk.pl/RDSG/article/view/RDSG.2020.13 Rzecz o przyjaźni i nauce historycznej. Listy Franciszka Bujaka do Stanisława Zakrzewskiego w zbiorach Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu 2020-12-03T23:09:01+01:00 Joanna Pisulińska jpisulinska@wp.pl <p>Prezentowana poniżej korespondencja wybitnego historyka dziejów społeczno-gospodarczych Franciszka Bujaka (1875–1953) obejmuje 30 listów i kartek do Stanisława Zakrzewskiego (1873–1936), znanego i cenionego historyka dziejów Polski, jego wieloletniego przyjaciela i współpracownika. Zostały one wysłane w latach 1902–1933 i dotyczą głównie spraw prywatnych, osobistych, ale i również naukowo-organizacyjnych. Prezentowany zbiór listów pochodzi z zasobów Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu.</p> 2020-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych https://apcz.umk.pl/RDSG/article/view/32174 Kilka myśli o mieście, historii, pamięci i narodzie 2020-12-03T23:08:53+01:00 Aleksander Łupienko ollup@wp.pl <p>Cztery prezentowane tu artykuły są pokłosiem konferencji pt. „Miasto i tradycja w XIX wieku: przestrzeń miasta i debaty”, która odbyła się w końcu listopada 2018 r. Była to trzecia konferencja z cyklu „Architektura w mieście, architektura dla miasta”, zorganizowana przez dr. Kamila Śmiechowskiego i piszącego te słowa w Instytucie Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Celem konferencji było przyjrzenie się potrzebie nawiązywania do przeszłości w myśli XIX i początku XX w., a w szczególności – ze względu na „miejski” charakter całego cyklu – próba odpowiedzi na pytanie, jak to uwikłanie w przeszłość wyglądało w rozwijających się dziewiętnastowiecznych miastach.</p> 2020-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych https://apcz.umk.pl/RDSG/article/view/RDSG.2020.01 Średniowieczne zabytki w nowoczesnym kraju. Z dziejów dziewiętnastowiecznego polskiego dyskursu o architekturze 2020-12-03T23:08:54+01:00 Aleksander Łupienko ollup@wp.pl <p>Artykuł omawia obraz dziedzictwa architektury średniowiecznej w XIX w. (do lat osiemdziesiątych) w polskim dyskursie publicznym. Na podstawie korpusu tekstów z czasopism naukowych oraz książek autor analizuje stosunek do budowli historycznych w dobie rozwijania się idei narodowej i romantyzmu, a potem rosnącej rywalizacji imperiów środkowej Europy na polu kultury. Przedmiotem opisu jest rosnące uznanie dla stylu gotyckiego, z którym wiązano duże nadzieje na przyszłość oraz stan pesymizmu kulturowego lat osiemdziesiątych XIX w.</p> 2020-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych https://apcz.umk.pl/RDSG/article/view/RDSG.2020.02 Rola towarzystw kulturalno-społecznych w kultywowaniu przeszłości na przykładzie Krakowa i Warszawy – próba porównania 2020-12-07T16:21:34+01:00 Adrianna Sznapik adrianna-sznapik@wp.pl <p>W artykule podjęto próbę porównania działalności trzech wybranych towarzystw krakowskich (Towarzystwo Upiększania Miasta Krakowa i Okolic, Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa oraz Towarzystwo Opieki nad Polskimi Zabytkami Kultury i Sztuki) i trzech wybranych towarzystw warszawskich (Towarzystwo Miłośników Historii, Polskie Towarzystw Krajoznawcze i Towarzystw Opieki nad Zabytkami Przeszłości) na przełomie XIX i XX w. pod kątem ich stosunku do przeszłości, udziału w jej kultywowaniu i promowaniu w obydwu ośrodkach miejskich.</p> 2020-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych https://apcz.umk.pl/RDSG/article/view/RDSG.2020.03 Muzea przemysłowe w Krakowie i we Lwowie. Geneza i pierwszy okres działalności (1868–1914) 2020-12-03T23:08:55+01:00 Ewa Manikowska emanikowska@hotmail.com <p>Artykuł przedstawia wczesną działalność galicyjskich muzeów przemysłowych w Krakowie i we Lwowie. Jest ona analizowana jako przykład twórczej adaptacji w prowincjonalnych ośrodkach imperiów modeli i wzorców wypracowanych w ówczesnych europejskich stolicach. Szczególną uwagę zwracono na obywatelski charakter obu instytucji oraz ich rolę w kształtowaniu tożsamości miejskich, regionalnych i narodowych. Choć oba analizowane muzea wzorowane były na przykładach zagranicznych, a zwłaszcza South Kensington Museum i Imperial-Royal Museum of Art and Industry, odwoływały się do ich statutów i programów, prowadziły z instytucjami w Wiedniu i innych ośrodkach Cesarstwa ożywioną wymianę naukową, należały do sieci muzeów przemysłowych w Cesarstwie, to każde z nich miało swój odrębny rys lokalny, kształtowany dzięki zaangażowaniu miejskich stowarzyszeń, instytucji i obywateli.</p> 2020-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych https://apcz.umk.pl/RDSG/article/view/RDSG.2020.04 Tradycje postrzegania dzielnicy żydowskiej w Krakowie: przewodniki po zabytkach miasta z drugiej połowy XIX wieku 2020-12-03T23:08:56+01:00 Hanna Hanna Kozińska-Witt kozinska@web.de <p>Artykuł analizuje zawartość dziewiętnastowiecznych przewodników po Krakowie. Głównym celem jest znalezienie odpowiedzi na pytanie, od kiedy autorzy zamieszczali w nich informacje o żydowskim Kazimierzu i znajdujących się tam zabytkach.</p> 2020-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych https://apcz.umk.pl/RDSG/article/view/RDSG.2020.05 Wdowy-dysponentki gospodarstw chłopskich w późnośredniowiecznej Polsce w świetle ksiąg sądów szlacheckich i kościelnych (na przykładzie ziemi lubelskiej) 2020-12-03T23:08:56+01:00 Grzegorz Jawor grzegjaw@poczta.onet.pl Małgorzata Kołacz-Chmiel mkolacz25@wp.pl <p>Celem niniejszego artykułu jest próba odpowiedzi na generalne pytanie o okoliczności, w jakich kobiety – w realiach typowo patriarchalnych społeczności chłopskich egzystujących w późnośredniowiecznej Polsce – po śmierci małżonka przejmowały zarząd nad pozostawionym przez niego gospodarstwem. Autorów interesować będzie wiele kwestii łączących się z tym zagadnieniem, a zwłaszcza: częstotliwość występowania takiej sytuacji, formy sprawowania przez wdowę władzy nad tym majątkiem, niedziały rodzinne z udziałem kobiety, czas trwania tych kobiecych rządów. Powyższe zagadnienia, wobec niezachowania się z terenów Lubelskiego wiejskich ksiąg sądowych, szczegółowych inwentarzy dóbr czy ich opisów, rozpatrzono na podstawie jedynych dostępnych źródeł – ksiąg sądów kościelnych i szlacheckich. Do tej pory w badaniach społeczności chłopskich nie były one doceniane, jednak, jak się wydaje, szczegółowa analiza zawartych w nich zapisów wskazuje na nowe możliwości badawcze społecznych aspektów funkcjonowania wspólnot chłopskich.</p> 2020-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych https://apcz.umk.pl/RDSG/article/view/RDSG.2020.06 Chłopskie prawa do ziemi i udział chłopów w obrocie nieruchomościami w Księstwie Warszawskim w świetle akt notarialnych (na przykładzie powiatu konińskiego) 2020-12-03T23:08:57+01:00 Tomasz Opaliński skito69@o2.pl Artykuł przedstawia wyniki analizy umów kupna-sprzedaży nieruchomości chłopskich zawartych w okresie Księstwa Warszawskiego na terenie powiatu konińskiego. Badania zostały oparte na materiale archiwalnym w postaci aktów notarialnych sporządzonych przez notariusza konińskiego Wilhelma Sztandkego oraz urzędników konińskiego sądu pokoju. Dokumentacja ta przechowywana jest w konińskim oddziale Archiwum Państwowego w Poznaniu. Analizie zostały poddane takie elementy jak: rodzaj i powierzchnia sprzedawanych nieruchomości, warunki dyktowane w umowach chłopom przez szlachtę (cena, wysokość powinności, konsens, <em>laudemium</em>), swoboda dalszego obrotu zakupionymi nieruchomościami przez chłopów, udział chłopów w obrocie na tle pozostałych stanów oraz zasoby finansowe chłopów w świetle dokonanych transakcji. 2020-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych https://apcz.umk.pl/RDSG/article/view/RDSG.2020.07 Statistical data on international trade in British consular reports from the Sultanate of Zanzibar in the nineteenth century 2020-12-03T23:08:58+01:00 Marek Pawełczak m.pawelczak@uw.edu.pl <p>Niniejszy artykuł skupia się na kwestii wiarygodności dziewiętnastowiecznych brytyjskich raportów konsularnych jako źródeł w badaniach handlu międzynarodowego w Zanzibarze. Autor zestawia ze sobą dane statystyczne zawarte w wyżej wymienionych dokumentach z pochodzącymi z raportów francuskich i amerykańskich, a także z korespondencją amerykańskich i niemieckich przedsiębiorstw handlowych prowadzących działalność w Zanzibarze. Analiza pokazuje, że dane ujęte w brytyjskich raportach pochodzą z generalnie wiarygodnych źródeł, które jednak udostępniane były jedynie w okresach spadku koniunktury. Chociaż w statystykach pojawia się niewiele nieścisłości, to prawdopodobne jest, że dane były znacząco zaniżane. Nie wyklucza to jednak dużego stopnia wiarygodności raportów w odzwierciedlaniu struktury lokalnego handlu i najważniejszych tendencji w nim występujących.</p><p> </p><p>The article concerns the reliability of nineteenth-century British consular reports as a source for the study of international trade in Zanzibar. The author confronts the statistical data contained therein with reports from France and the United States, as well as with the correspondence of US and German trade companies operating in Zanzibar. The author concludes that the data contained in the reports derives from essentially reliable sources, access to which, however, was only possible in the years of economic downturn. Although few inconsistencies can be found in the statistics, it is likely that they include significant underestimations. However, this does not preclude a significant degree of credibility in terms of the structure and general trends of the trade.</p> 2020-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych https://apcz.umk.pl/RDSG/article/view/RDSG.2020.08 Benefits for the Prussian army by the inhabitants of the Grand Duchy of Poznań between 1815–1844. State of research and research perspectives 2020-12-03T23:08:58+01:00 Jacek Jędrysiak jacek.jedrysiak@uwr.edu.pl <p>Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie wyników wstępnych badań zagadnienia świadczeń na rzecz wojska w Wielkim Księstwie Poznańskim w latach 1815–1844. Temat ten jest nieobecny w polskiej historiografii, a w literaturze niemieckiej został poruszony jedynie w nieobiektywnych publikacjach wydanych przed 1945 r. Dlatego konieczna jest aktualizacja obecnego stanu wiedzy, zwłaszcza w celu zidentyfikowana grupy istotnych źródeł w archiwach polskich i niemieckich. W artykule przedstawiono stan badań w tym zakresie, omówiono kluczowe aspekty organizacyjne i strukturalne obecności wojsk pruskich w Wielkopolsce oraz nakreślono katalog głównych kategorii świadczeń na rzecz wojska w omawianym okresie. Postulaty badawcze sformułowane na tej podstawie stanowią przyczynek do planowanych badań nad kwestią wpływu świadczeń wojskowych na sytuację materialną mieszkańców prowincji.</p><p> </p><p>The aim of the article is to present the results of a preliminary study into the issue of benefits for the army in the Grand Duchy of Poznań in 1815–1844. This subject is absent from Polish historiography, while in German literature it was only addressed in biased works written before 1945. It is therefore necessary to update the current body of knowledge, especially in order to identify a significant group of sources in German and Polish archives. This article presents the state of research on the issue, the key organizational and structural aspects of the presence of Prussian troops in Greater Poland, and finally a catalogue of the main groups of benefits for the army in the discussed period. The research postulates formulated on this basis constitute an introduction to the planned studies on the problem of the impact of benefits on the material situation of the inhabitants of the province.</p> 2020-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych https://apcz.umk.pl/RDSG/article/view/RDSG.2020.09 Workers and urban reform in the Kingdom of Poland 1905–1915 2020-12-03T23:08:59+01:00 Kamil Śmiechowski kamil.smiechowski@uni.lodz.pl <p>Artykuł stanowi próbę odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób kwestia robotnicza wpłynęła na kształt debaty o przyszłym samorządzie miejskim w Królestwie Polskim w trakcie i po rewolucji 1905 roku. Przy założeniu, że wydarzenia lat 1905–1907 stanowiły „rewolucję miejską”, zanalizowano prasę i publikacje fachowe z tego okresu. Szczegółowo omówiono wpływ kwestii robotniczej na wizje miejskiej nowoczesności oraz koncepcje „municypalnego socjalizmu” i „narodowego kapitalizmu”, które wyłoniły się w ramach toczonych wówczas debat i zdominowały oblicze polityki miejskiej w II Rzeczypospolitej.</p><p> </p><p>The article is an attempt to answer the question of how the working class impacted the shape of the debate about planned urban self-government in the Kingdom of Poland during and after the Revolution of 1905. Recognizing the fact that the events between 1905 and 1907 were an “urban revolution,” I analyze press articles and books on the subject published at that time. What follows is a detailed description of the impact of the working class on visions of urban modernity and concepts of “municipal socialism” and “national capitalism” which emerged during these debates and dominated urban politics in the Second Polish Republic.</p> 2020-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych https://apcz.umk.pl/RDSG/article/view/RDSG.2020.10 „Broń dyplomatyczna pierwszej rangi”? Powstanie polsko-francuskiego Banku Śląskiego SA po I wojnie światowej 2020-12-03T23:08:59+01:00 Jerzy Łazor jlazor@sgh.waw.pl W artykule przedstawiono proces powstawania Banku Śląskiego SA w Katowicach po I wojnie światowej. Głównym celem jest analiza negocjacji prowadzonych przez Artura Benisa, a następnie Wacława Olszewicza z francuskimi dyplomatami i bankierami w latach 1920–1922. Autor wskazuje, że wbrew wcześniejszym interpretacjom Polacy byli istotnym podmiotem wpływającym na kierunek i rezultaty negocjacji związanych z przyszłością gospodarczą Górnego Śląska. Niepowodzenie koncepcji utworzenia polsko-francuskiego banku na terytorium przyznanym Polsce tłumaczy niezdecydowaniem Francuzów i zmianą sytuacji gospodarczej w trakcie trwania negocjacji. 2020-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych https://apcz.umk.pl/RDSG/article/view/RDSG.2020.11 Koty w społeczeństwie II Rzeczypospolitej 2020-12-03T23:09:00+01:00 Anna Landau-Czajka alandau@op.pl <p>Artykuł przedstawia stosunek społeczeństwa II Rzeczypospolitej do kotów, a szerzej – do zwierząt, przede wszystkim zaś próbuje odpowiedzieć na pytanie, czy podczas międzywojennego dwudziestolecia nastąpiła w tej kwestii zauważalna zmiana. Ukazuje warunki, w jakich żyły domowe koty, okrucieństwo, jakiego dopuszczano się wobec tych zwierząt, sposoby ich wykorzystywania (np. w przemyśle futrzarskim). Pozwala też odpowiedzieć na pytanie, dlaczego wiele osób obawiało się kotów i uznawało je za zwierzęta groźne.</p> 2020-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych https://apcz.umk.pl/RDSG/article/view/RDSG.2020.12 Nauczycielki ludowe. Uwarunkowania pracy kobiet w publicznej oświacie powszechnej Polski międzywojennej 2020-12-03T23:09:00+01:00 Monika Piotrowska-Marchewa monika.piotrowska-marchewa@uwr.edu.pl <p>Artykuł podejmuje zagadnienie uwarunkowań pracy kobiet w publicznej oświacie powszechnej w II Rzeczypospolitej, na podstawie analizy wybranych materiałów prasowych, archiwalnych i statystycznych. Autorka rozważa, czy polityka państwa polskiego w okresie międzywojennym sprzyjała wchodzeniu kobiet w struktury oświaty powszechnej i utrwalaniu ich pozycji zawodowej. Koncentruje się zarówno na emancypacyjnych walorach zawodu nauczycielki ludowej i możliwościach realizowania się w szkolnictwie powszechnym przez kobiety, jak też na przejawach strukturalnych nierówności w dostępie do tego zajęcia.</p> 2020-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych https://apcz.umk.pl/RDSG/article/view/32190 Lista recenzentów współpracujących z RDSG 2020-12-03T23:09:01+01:00 Dariusz Jarosz rdsg@ihpan.edu.pl 2020-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych https://apcz.umk.pl/RDSG/article/view/32188 Recenzje 2020-12-03T23:09:01+01:00 Dariusz Jarosz rdsg@ihpan.edu.pl 2020-12-01T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych