Wartość czy ułomność? Kopie i rekonstrukcje w zbiorach etnograficznych

Agnieszka Grabowska

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/18889

Abstrakt


W artykule poruszone zostaną problemy kopii i rekonstrukcji w zbiorach etnograficznych, na przykładzie kilku wybranych muzeów w Polsce. W muzealnictwie polskim, szczególnie bliskim mi etnograficznym funkcjonuje moim zdaniem, pewnego rodzaju niedookreślenie, wymienność w używaniu tych  pojęć, która powoduje trudności i dylematy w wielu aspektach muzealnej pracy od obszaru inwentaryzacji poprzez wystawiennictwo na próbie oceny i kategoryzacji takich przedmiotów kończąc.

    Poruszane przeze mnie zagadnienia dotyczące rodzajów kopii, ich zastosowania i funkcji, roli jaką pełnią w wystawiennictwie i konserwacji, pojęcie rekonstrukcji i oryginalności to dziedziny wzajemnego przenikania się, które nie są jednoznacznie odseparowane. Korelacja tych obszarów przy jednoczesnym chaosie terminologicznym powoduje dodatkową niejednoznaczność w rozumieniu interesujących mnie zagadnień.  Dziś, nauki humanistyczne, nauki o sztuce i wyrosłe z nich w XVIII w. muzealnictwo i konserwatorstwo stanęły przed problemem relacji miedzy tymi terminami. Jest to trudne tym bardziej, kiedy spojrzymy szerzej na całą wspólczesną nam kulturę, która opiera sie na korzystaniu z wszechobecnych kopii. Digitalizacja dokumentów i obrazów to również kopia, a jakże trudno by nam dziś było wyobrazić sobie funkcjonowanie bez możliwości skorzystania z utrwalonych na płytach i dyskach oryginalnych analogów. Także  rzeczywistość  muzealna jest przecież jedynie próbą odtworzenia. Z historycznych, autentycznych przedmiotów my, muzealnicy, tworzymy umowną rzeczywistość, działamy w obszarze symulakrum. Tym bardziej nie możemy być całkowicie krytyczni wobec kopii czy rekonstrukcji, deprecjonować "tych rzeczy", gdyż sami tworzymy nierzeczywistą, nierealną, odtworzoną przestrzeń. Uważam, że na gruncie działalności placówek etnograficznych, kopia i rekonstrukcja mają prawo być traktowane łagodniej tym bardziej, że bywają one niezastąpione. W celach edukacyjnych, czy warsztatowych są to przedmioty nie tyle pomocne co wręcz pożądane. Z drugiej strony nie możemy zapominać, iż kopie czy odtworzenia powinny być jedynie uzupełnieniem, funkcjonować na marginesie kolekcji muzealnych. Ekspozycje w Muzeum tworzą przede wszystkim autentyczne przedmioty, gdyż tylko autentyczność muzealium legitymizuje muzealną narrację. Jak zatem umiejscowić kopie i rekonstrukcje na naszej muzealniczej skali? Jasne kryteria normalizujące funkcjonowanie kopii czy rekonstrukcji, czytelny i aktualizowany schemat działalności muzealniczej, a przede wszystkim dostosowanie przepisów do realiów panujących w Muzeach na pewno przyczyniły by się do uporządkowania tej kwestii.

 

     W tekście będę odnosić się do kolekcji tkanin i strojów Państwowego  Muzeum Etnograficznego, obszaru mojej pracy zawodowej, uzupełniając wywód informacjami, które zdobyłam podczas kwerend w  Muzeum Etnograficznym w Krakowie, Muzeum Narodowym w Szczecinie, Muzeum Etnograficznym, Oddział Muzeum Narodowego w Gdańsku, Muzeum w Koszalinie, Muzeum Etnograficznym w Toruniu, Muzeum Etnograficznym we Wrocławiu, Oddział Muzeum Narodowego we Wrocławiu, Muzeum Zamojskim w Zamościu, Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Łodzi.


Słowa kluczowe


kopie; rekonstrukcje; zbiory etnograficzne

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Barańska Katarzyna 2013: Muzeum w sieci znaczeń. Zarządzanie z perspektywy nauk humanistycznych, Kraków: Attyka.

Brzezińska Anna Weronika 2013: Od biografii przedmiotu do tożsamości podmiotu [w:] Stroje ludowe jako fenomen kulturowy, red. A.W. Brzezińska, M. Tymochowicz, Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, s. 15-24

Burckhardt Jacob 1950: Recollections of Rubens, London: Phaidon Press.

Burszta Józef 1974: Kultura Ludowa – Kultura narodowa, Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza.

Dekret… 1918: Dekret Rady Regencyjnej o opiece nad zabytkami sztuki i kultury z dnia 31 października 1918 roku [w:] Dziennik Praw, nr 16, poz. 36.

Gawełek Franciszek 1913: Muzeum Etnograficzne w Krakowie, Ziemia, Tom 4, s. 463–465.

Grabski Marek 2010: Modele i makiety w muzealnictwie etnograficznym, Rocznik Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie, Tom XVI, s. 115–151.

Jacher-Tyszkowa Aleksandra 1967: Zbiory Muzeum Etnograficznego w Krakowie, Rocznik Muzeum Etnograficznego w Krakowie, Tom II, 213–251.

Jackowski Aleksander 1993: Muzykanci (rozmowa A. Jackowskiego z A. Bieńkowskim), Polska Sztuka Ludowa – Konteksty, t. 47, nr 2, s. 56–64.

Karłowicz Jan 1888: O sposobach zachowania ubiorów ludu, Wisła, T. II, s. 663–669.

Leksykon… 1972: Leksykon PWN, red. A. Karwowski, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Klekot Ewa 2009: Zwiedzający w Muzeum: strategie, taktyki i kategoria autentyczności, Etnografia Nova, Tom 1, s. 97–102.

Kruk Jolanta 2008: Doświadczenie, reprezentacja i działanie wśród rzeczy i przedmiotów. Projektowanie edukacyjne, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

Małkiewicz Adam 1988: Wokół Chrystusa i Jawnogrzesznicy Alessandra Warotariego zwanego Padovanino. Przyczynek do problemu relacji wzór-naśladownictwo w sztuce nowożytnej, Folia Historiae Artium, T. XXIV, s. 79–94 .

Maniak Katarzyna 2015: Present perfect continuous – przeszłość i teraźniejszość w budowaniu kolekcji muzealnej, „Zbiór wiadomości do Antropologii Muzealnej”, Nr 2, s. 103–112.

Michera Wojciech 1994: O symbolicznym dotykaniu rzeczywistości, Polska Sztuka Ludowa-Konteksty, t. 48, z 1-2, s. 82–84.

Michera Wojciech 1993: Tajemnica butów czyli pochwała muzeum, Polska Sztuka Ludowa -Konteksty, t. 47, z. 1, s. 17–18.

Mironiuk Nikolska Alicja 2014: Barbara Maria Kaznowska-Jarecka [w:] Etnografowie i ludoznawcy polscy. Sylwetki, szkice biograficzne, Tom 4, Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, s. 89–94.

Orynżyna Janina 1956: Żywotki, purpury, błękicie… Zagadnienie stroju ludowego, Przemysł Ludowy i Artystyczny, nr 4, s. 2–15

Pawlaczyk Patryk 2013: Stój ludowy w Polsce- jego historia i postać kanoniczna [w:] Czas świętowania w kulturach Polski i Europy (katalog wystawy stałej w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie), Warszawa: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, s. 16–27.

Pawłowska Krystyna 2013: Przemijanie rzeczy, wartość czy utrapienie-refleksja własna, Rocznik Wsi Mazowieckiej w Sierpcu, nr 4, s. 82–89.

Pleskaczyńska Małgorzata, Majewski Piotr 2000: J. Zachwatowicz: W stulecie urodzin, Warszawa: Zamek Królewski w Warszawie.

Pomian Krzysztof 1976: Zbieracze i osobliwości, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Przytuła Małgorzata 2009: Historia pewnej sukmanki, Etnografia Nova, Tom 1, Warszawa: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, s. 137–139.

Słownik… 1996: Słownik Języka Polskiego, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Słownik… 2007: Słownik terminologiczny sztuk pięknych, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Święch Jan 2009: Współczesne problemy kolekcjonerstwa w muzealnictwie etnograficznym, Etnografia Nova, nr 1, s. 45–51.

Tańczuk Renata 2011: Ars colligendi. Kolekcjonowanie jako forma aktywności kulturalnej, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Wieczorkiewicz Anna 1996: O funkcji i retoryce wypowiedzi muzealnej, Polska Sztuka Ludowa-Konteksty, t. 50, z. 1-2, s. 37–53.

Woźniak Alicja 2014: Rekonstrukcja chusty kamelowej [w:] Strój Łęczycki, Atlas Polskich Strojów Ludowych, Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, s. 125–146.

Zâzewa Lidia 1971–1972: Pol’skie etnografičeskie kollekcii w Leningrade, „Zeszyty Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie”, vol. 12-13, s. 43–61.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.

Partnerzy platformy czasopism