Kapliczkowo jako nie-muzeum. Między prywatną ekspresją a wspólnotą lokalną
DOI:
https://doi.org/10.12775/ZWAM.2025.12.06Słowa kluczowe
Kapliczkowo, Bernard Zboiński, sztuka nieprofesjonalna, nie-muzeum, pamięć lokalna, muzealizacja oddolna, dziedzictwo efemeryczneAbstrakt
Artykuł podejmuje próbę analizy zjawiska Kapliczkowa — nieformalnej przestrzeni stworzonej przez Bernarda Zboińskiego, balansującej między sztuką nieprofesjonalną, lokalną pamięcią a oddolną muzealizacją codzienności. Autor, opierając się na badaniach etnograficznych, wywiadach i obserwacji uczestniczącej, proponuje potraktowanie Kapliczkowa jako nie-muzeum: miejsca, które pełni funkcje muzealne bez instytucjonalnego statusu. Przestrzeń ta stanowi przykład efemerycznego dziedzictwa kulturowego, w którym granice między sacrum a profanum, prywatnym a wspólnotowym, sztuką a działaniem społecznym ulegają zatarciu. Analiza wskazuje na potrzebę rozszerzenia kategorii muzealnych o formy oparte na relacjach lokalnych, tymczasowości i indywidualnej inicjatywie.
Bibliografia
Appadurai Arjun
1986: The Social Life of Things: Commodities in Cultural Perspective. Cambridge: Cambridge University Press.
Augé Marc
2010: Nie-miejsca. Wprowadzenie do antropologii nadnowoczesności, przeł. M. G. Parnowski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Bennett Tony
1995: The Birth of the Museum: History, Theory, Politics. London: Routledge.
Bourdieu Pierre
1986: The Forms of Capital, [w:] J. Richardson (red.), Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education, New York: Greenwood Press, s. 241–258.
Crooke Elizabeth
2007: Museums and Community: Ideas, Issues and Challenges. London: Routledge.
de Certeau Michel
2011: Wynaleźć codzienność, przeł. K. Thiel-Jańczuk, Kraków: Universitas.
Douglas Mary
2007: Czystość i zmaza. Analiza pojęć zanieczyszczenia i tabu, przeł. M. Bucholc, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Eliade Mircea
2022: Sacrum i profanum. O istocie sfery religijnej, przeł. B. Baran, Warszawa: Aletheia.
Eynaud Philippe, Juan Sébastien, Mourey David
2018: Governing the Commons: Social Enterprise, Microfinance and the Commons. Abingdon: Routledge.
Federici Silvia
2019: Re-enchanting the World: Feminism and the Politics of the Commons. Oakland, CA: PM Press.
Foucault Michel
2002: Archeologia wiedzy, przeł. A. Siemek, Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
Fournier Valérie
2013: Commoning: On the social organisation of the commons, „Management”, 16(4), s. 433–453.
Fryś Ewa, Kuczyńska-Iracka Anna, Pokropek Marian
1998: Sztuka nieprofesjonalna w Polsce. Warszawa: Rzeczpospolita.
Goffman Erving
2008: Człowiek w teatrze życia codziennego, przeł. H. Datner-Śpiewak, Warszawa: Aletheia.
Goldbard Arlene
2006: New Creative Community: The Art of Cultural Development. Oakland, CA: New Village Press.
Halbwachs Maurice
2008: Społeczne ramy pamięci, przeł. M. Król, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Harvey David
2012: Rebel Cities: From the Right to the City to the Urban Revolution. London: Verso.
Karp Ivan, Lavine Stephan
1991: Exhibiting Cultures: The Poetics and Politics of Museum Display. Washington: Smithsonian Institution Press.
Klekot Ewa
2021: Kłopoty ze sztuką ludową. Gust, ideologie, nowoczesność. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
Korduba Piotr
2013: Ludowość na sprzedaż. Warszawa: Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana.
Kunczyńska-Iracka Anna
1988: Sztuka naiwna czy profanacja dzieł sztuki?, „Sztuka i Kultura”, 1, s. 37–43.
Ludwiczak Kamil
2024: Przysiółek Kapliczkowo – leśny skansen małej architektury sakralnej w województwie łódzkim, [w:] D. Kasprzyk, Z. Włodarczyk (red.), Blisko i Daleko. Sympozjum regionalistów – Praszka 2023, Wieluń–Praszka: Wieluńskie Towarzystwo Naukowe, Muzeum w Praszce.
Matarasso François
2019: A Restless Art: How participation won, and why it matters. London: Calouste Gulbenkian Foundation.
Nora Pierre
2022: Między pamięcią a historią, przeł. A.W. Mędrzecki, Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
Rawthorne Eckmyn Kate, Yodanis Carrie
2024: Arts organizing as urban commoning: Mobilizing ephemeral art practices for the right to the city, „Arts and the Market”, 14(1), s. 21–38.
Robotycki Czesław
1990: Biografia twórcy ludowego jako prawda artystyczna, „Zeszyty Naukowe UJ. Prace Etnograficzne”, 27, s. 29–36.
Simon Nina
2010: The Participatory Museum. Santa Cruz: Museum 2.0.
Smith Laurajane
2006: Uses of Heritage. London: Routledge.
Taylor Charles
2007: A Secular Age. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Turner Victor
2006: Las symboli. Aspekty rytuału Ndembu, przeł. J. Mucha, Kraków: Nomos.
2025: Proces rytualny. Struktura i antystruktura, przeł. A. Ługowska, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Vergo Peter
1989: The New Museology. London: Reaktion Books.
Waterton Emma, Smith Laurajane
2010: The Recognition and Misrecognition of Community Heritage, „International Journal of Heritage Studies”, 16(1–2), s. 4–15.
Źródła niepublikowane
Materiały zdeponowane w Etnograficznym Archiwum im. Bronisławy Kopczyńskiej-Jaworskiej w Łodzi: EABKJ 15217 – EABKJ 15232.
Strony internetowe
Kasperek Karolina
2022: Zatrzymaj się na chwilę i spójrz w oczy Frasobliwemu, nie tylko w Kapliczkowie, „Tygodnik Poradnik Rolniczy”, [dostęp: 15.07.2025], https://www.tygodnik-rolniczy.pl/wies-i-rodzina/zatrzymaj-sie-na-chwile-i-spojrz-w-oczy-frasobliwemunie-tylko-w-kapliczkowie-2389113
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Kamil Ludwiczak
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
1. Autorzy udzielają wydawcy (Polskiemu Towarzystwu Ludoznawczemu) licencji niewyłącznej na korzystanie z utworu w następujących polach eksploatacji:
a) utrwalanie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego;
b) reprodukowanie (zwielokrotnienie) Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego drukiem i techniką cyfrową (ebook, audiobook);
c) wprowadzania do obrotu egzemplarzy zwielokrotnionego Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego;
d) wprowadzenie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego do pamięci komputera;
e) rozpowszechnianie utworu w wersji elektronicznej w formule open access na licencji Creative Commons (CC BY - ND 4.0).
2. Autorzy udzielają wydawcy licencji nieodpłatnie.
3. Korzystanie przez wydawcę z utworu na ww. polach nie jest ograniczone czasowo, ilościowo i terytorialnie.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 22
Liczba cytowań: 0
