Gut microbiota and mental health: the role of physical activity, stress response, and lifestyle interventions
DOI:
https://doi.org/10.12775/QS.2026.54.70517Keywords
gut microbiota, depression, anxiety, stress, gut–brain axis, physical activity, lifestyle, inflammationAbstract
Mikrobiota jelitowa jest coraz częściej uznawana za istotny regulator zarówno procesów fizjologicznych, jak i zdrowia psychicznego. Coraz więcej dowodów sugeruje, że zmiany w składzie mikroflory jelitowej, powszechnie określane jako dysbioza, są związane z rozwojem depresji, zaburzeń lękowych i zaburzeń reakcji na stres. Oś mikrobiota–jelita–mózg stanowi złożoną i wielowymiarową sieć komunikacyjną, obejmującą szlaki neuronalne, immunologiczne, endokrynologiczne i metaboliczne.
Czynniki związane ze stylem życia, zwłaszcza aktywność fizyczna i nawyki żywieniowe, wydają się istotnie wpływać na skład mikrobiomu jelitowego, a w konsekwencji na stan zdrowia psychicznego. Regularne ćwiczenia fizyczne wiążą się ze zwiększoną różnorodnością mikroorganizmów i zmniejszeniem stanu zapalnego, a diety bogate w błonnik i związki bioaktywne mogą sprzyjać korzystnej aktywności mikroorganizmów.
Materiały i metody: Niniejszy przegląd narracyjny przeprowadzono z wykorzystaniem baz danych PubMed, Google Scholar i UpToDate, a także recenzowanych artykułów z czołowych czasopism naukowych. Słowa kluczowe obejmowały mikrobiotę jelitową, depresję, lęk, reakcję na stres, oś jelitowo-mózgową, aktywność fizyczną i interwencje związane ze stylem życia. Uwzględniono artykuły opublikowane w latach 2010–2025.
Wyniki: Aktualne dowody wskazują na istotny związek między mikrobiotą jelitową a zdrowiem psychicznym, mediowany poprzez szlaki zapalne, modulację neuroprzekaźników oraz regulację osi podwzgórze-przysadka-nadnercza. Jednak wyniki pozostają niejednorodne, a związki przyczynowo-skutkowe nie zostały jeszcze w pełni ustalone. Obserwacje te podkreślają potencjał interwencji w stylu życia ukierunkowanych na mikrobiotę jako strategii wspomagających w zarządzaniu zdrowiem psychicznym.
References
Cryan JF, O’Riordan KJ, Cowan CSM, et al. The microbiota–gut–brain axis. Physiol Rev. 2019;99(4):1877–2013. https://doi.org/10.1152/physrev.00018.2018
Carabotti M, Scirocco A, Maselli MA, Severi C. The gut–brain axis: interactions between enteric microbiota, central and enteric nervous systems. Ann Gastroenterol. 2015;28(2):203–209. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4367209/
Dinan TG, Cryan JF. Gut–brain axis in 2016. Nat Rev Gastroenterol Hepatol. 2017;14(2):69–70. https://doi.org/10.1038/nrgastro.2016.200
Sherwin E, Sandhu KV, Dinan TG, Cryan JF. Microbiota–gut–brain axis in neuropsychiatry. CNS Drugs. 2016;30(11):1019–1041. https://doi.org/10.1007/s40263-016-0370-3
Rutsch A, Kantsjö JB, Ronchi F. The gut–brain axis. Front Immunol. 2020;11:604179. https://doi.org/10.3389/fimmu.2020.604179
Mailing LJ, Allen JM, Buford TW, et al. Exercise and the gut microbiome. Exerc Sport Sci Rev. 2019;47(2):75–85. https://doi.org/10.1249/JES.0000000000000183
Foster JA, McVey Neufeld KA. Gut–brain axis. Trends Neurosci. 2013;36(5):305–312. https://doi.org/10.1016/j.tins.2013.01.005
Monda V, Villano I, Messina A, et al. Exercise modifies gut microbiota. Oxid Med Cell Longev. 2017;2017:3831972. https://doi.org/10.1155/2017/3831972
Wallace CJK, Milev R. Probiotics and depression. Ann Gen Psychiatry. 2017;16:14. https://doi.org/10.1186/s12991-017-0138-2
Miller AH, Raison CL. Inflammation in depression. Nat Rev Immunol. 2016;16(1):22–34. https://doi.org/10.1038/nri.2015.5
Clauss M, Gérard P, Mosca A, et al. Exercise and gut microbiome. Nutrients. 2021;13(11):3930. https://doi.org/10.3390/nu13113930
World Health Organization. Depression and other mental disorders. 2017. https://iris.who.int/
Clapp M, Aurora N, Herrera L, et al. Gut microbiota and mental health. Clin Pract. 2017;7(4):987. https://doi.org/10.4081/cp.2017.987
Dantzer R, O’Connor JC, Freund GG, et al. Inflammation and depression. Nat Rev Neurosci. 2008;9(1):46–56. https://doi.org/10.1038/nrn2297
Strandwitz P. Neurotransmitter modulation. Brain Res. 2018;1693:128–133. https://doi.org/10.1016/j.brainres.2018.03.015
Liu RT, Walsh RFL, Sheehan AE. Probiotics and anxiety. Neurosci Biobehav Rev. 2019;102:13–23. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2019.03.023
Tsigos C, Chrousos GP. Stress and HPA axis. J Psychosom Res. 2002;53(4):865–871. https://doi.org/10.1016/S0022-3999(02)00429-4
Dalile B, Van Oudenhove L, Vervliet B, et al. SCFA and gut–brain axis. Nat Rev Gastroenterol Hepatol. 2019;16(8):461–478. https://doi.org/10.1038/s41575-019-0157-3
Kelly JR, Borre Y, O’Brien C, et al. Microbiota and depression. J Psychiatr Res. 2016;82:109–118. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2016.07.019
Zheng P, Zeng B, Liu M, et al. Gut microbiome in depression. Mol Psychiatry. 2016;21(6):786–796. https://doi.org/10.1038/mp.2016.44
Zmora N, Suez J, Elinav E. Diet and microbiota. Nat Rev Gastroenterol Hepatol. 2019;16(1):35–56. https://doi.org/10.1038/s41575-018-0061-2
Valdes AM, Walter J, Segal E, et al. Gut microbiota in nutrition. BMJ. 2018;361:k2179. https://doi.org/10.1136/bmj.k2179
Allen JM, Mailing LJ, Niemiro GM, et al. Exercise alters microbiota. Med Sci Sports Exerc. 2018;50(4):747–757. https://doi.org/10.1249/MSS.0000000000001495
Estaki M, Pither J, Baumeister P, et al. Fitness and microbiome. Microbiome. 2016;4:42. https://doi.org/10.1186/s40168-016-0189-7
Asnicar F, Berry SE, Valdes AM, et al. Microbiome and diet. Nat Med. 2021;27(2):321–332. https://doi.org/10.1038/s41591-020-01183-8
Simpson CA, Diaz-Arteche C, Eliby D, et al. Microbiota and mental health. Clin Psychol Rev. 2021;83:101943. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2020.101943
Nikolova VL, Hall MRB, Hall LJ, et al. Microbiota in psychiatric disorders. JAMA Psychiatry. 2021;78(12):1343–1354. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2021.2573
Sanada K, Nakajima S, Kurokawa S, et al. Microbiota and depression. J Affect Disord. 2020;266:1–13. https://doi.org/10.1016/j.jad.2020.01.102
Johnson KVA, Foster KR. Microbiome and behaviour. Nat Rev Microbiol. 2018;16(10):647–655. https://doi.org/10.1038/s41579-018-0014-3
Kang SS, Jeraldo PR, Kurti A, et al. Exercise, microbiome, cognition. Mol Neurodegener. 2014;9:36. https://doi.org/10.1186/1750-1326-9-36
Jacka FN, O’Neil A, Opie R, et al. SMILES trial. BMC Med. 2017;15(1):23. https://doi.org/10.1186/s12916-017-0791-y
Cryan JF, Dinan TG. Mind-altering microorganisms. Nat Rev Neurosci. 2012;13(10):701–712. https://doi.org/10.1038/nrn3346
Valles-Colomer M, Falony G, Darzi Y, et al. Microbiota and depression. Nat Microbiol. 2019;4(4):623–632. https://doi.org/10.1038/s41564-018-0337-x
Dinan TG, Stanton C, Cryan JF. Psychobiotics. Biol Psychiatry. 2013;74(10):720–726. https://doi.org/10.1016/j.biopsych.2013.05.001
Sarkar A, Lehto SM, Harty S, et al. Psychobiotics overview. Trends Neurosci. 2016;39(11):763–781. https://doi.org/10.1016/j.tins.2016.09.002
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Karolina Rymska, Mikołaj Lewandowski, Dominika Dmowska, Paweł Zdebski, Alicja Serafin, Dominik Chrzanowski, Wiktoria Bajek, Marcelina Kaczmarek, Kinga Żmuda, Monika Skalska
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 14
Number of citations: 0
