Ryby i minogi w systemie rzeki Biebrzy ze szczególnym uwzględnieniem wód Biebrzańskiego Parku Narodowego
DOI:
https://doi.org/10.12775/KOSMOS.2025.026Słowa kluczowe
ichtiofauna, rzeka nizinna, kwerenda danych, lista gatunków, rzeka Biebrza, Biebrzański Park NarodowyAbstrakt
Przeprowadzono analizę dostępnych źródeł informacji dotyczących badań ichtiofauny ekosystemu Biebrzy i jej dopływów, takich jak: publikacje naukowe, opracowania planistyczne, wyniki badań monitoringowych, ankiety wędkarskie oraz inne dostępne materiały. Ustalono, że w Biebrzy i jej dopływach stwierdzono dotychczas 43 gatunki ryb i jednego minoga, należące wg. aktualnej klasyfikacji do 14 rodzin. Wśród nich stwierdzono 2 gatunki – strzeblę potokową (Phoxinus phoxinus) i piekielnicę (Alburnoides bipunctatus), które odnotowane były tylko w dopływach. Obecna liczba występujących gatunków ichtiofauny wynosi ok. 34 i jest zbliżona do innych, podobnych lub większych nizinnych systemów rzecznych kraju. Historyczne oraz bieżące dane o różnorodności ichtiofauny z obszaru Parku i jego otuliny, mogą być wykorzystane do dalszych celów badawczych oraz przy planowaniu zadań ochronnych i inwestycyjnych.
Bibliografia
Ciepłucha, M., Kruk, A., Zięba, G., Marszał, L., Tszydel, M., i in., 2014. Ichtiofauna rzeki Warty. Rocz. Nauk. PZW. T.27: 147–182.
Czarnecki, M., 2011. Charakterystyka ichtiofauny Wielkopolskiego Parku Narodowego. Morena. Z.15:83–96.
Freyhof, J., Brooks, E., 2011. European Red List of Freshwater Fishes.Luxembourg: Publications Office of the European Union.
Głowaciński, Z., Okarma, H., Pawłowski, J., Solarz, W. (red.), 2011. Gatunki obce w faunie Polski. Instytut Ochrony Przyrody PAN w Krakowie.
Główka, M., Olszewski, A., 2015. Wyniki inwentaryzacji ichtiofauny metodami tradycyjnymi
w Narwiańskim Parku Narodowym. Chrońmy Przyrodę Ojczystą 71 (5): 347–355.
Grygoruk, M., Mirosław-Świątek, D., Chrzanowsk,a W., Ignar, S., 2013. How much for water? Economic assessment and mapping of floodplain water storage as a catchment-scale ecosystem service of wetlands. Water 5, 1760–1779. Basel. https://doi.org/10.3390/w5041760
Gryz, J., Krauze-Gryz, D., 2021. Struktura gatunkowa ryb zabitych przez przyduchę w środkowym biegu Biebrzy w lipcu 2021 r. Parki Nar. i Rez. 40(3): 65–67.
Kruk, A., Lek, S., Park, Y.S., Penczak, T., 2007. Fish assemblages in the large lowland Narew River system (Poland): Application of the self-organizing map algorithm. Ecological Modelling. 203: 45–61.
Penczak, T., Koszaliński, H., Buczyńska, M., Jakucewicz, H. 1990. Ichtiofauna dorzecza Narwi. Częśc I Narew. Rocz. Nauk. PZW.T.3, s. 81–94.
Penczak, T., Kruk, A., Galicka, W., Tybulczuk, S., Marszał, L., 2010. Ichtiofauna Bugu. Rocz. Nauk. PZW T. 23, s. 5–24.
Pietruczuk, K., Budka, A., Andrzejewski, W., Bielak-Bielecki, P., Paweł Buczyński, P., i in., 2024: Observed and estimated taxonomic diversity of different groups of aquatic organisms in the pristine rivers in the Biebrza National Park. Ecohydrology & Hydrobiology, 24(4): 762–772. https://doi.org/10.1016/j.ecohyd.2023.11.004
Radwan, S., Girsztoff, Z., Kolejko, M., 2003. Ichtiofauna środkowego biegu rzeki Bug. Acta Agrophysica, 2003, I(1), 153–161.
Szczerbik, P., 2017. Monitoring ichtiofauny w rzekach – problem, błędy, niedoskonałości. Przegląd Przyrodniczy XXVIII, 4(2017): 224–235.
Wiśniewolski, W., Szlakowski, J., Buras, P., Klein, M., 2004. Ichtiofauna (Ichthyofauna). In Kotlina Biebrzańska i Biebrzański Park Narodowy; Banaszuk, H., Ed.; WE&S: Białystok, Poland, 2004; pp. 455–489.
Wiśniewolski, W., Szlakowski, J., Klein, M., Buras, P., 1999. Stan ichtiofauny Biebrzy i jej dopływów w granicach Biebrzańskiego Parku Narodowego i jego otuliny wraz z zaleceniami ochronnymi. Raport przygotowany w Instytucie Rybactwa Śródlądowego (Żabieniec) dla Dyrekcji BPN: 1–77.
Witkowski, A., 1984. Ichtiofauna basenu Biebrzy. Cz. II. Materiały do znajomości rybostanu i przegląd gatunków. Fragm. Faunist. 28 (6); 137–184.
Witkowski, A., 1996. Zmiany w ichtiofaunie polskich rzek: gatunki rodzime i introdukowane. Zoologica Poloniae 41 (supl.): 29–40.
Witkowski, A., Kotusz, J., Przybylski, M., 2009. Stopień zagrożenia słodkowodnej fauny Polski: Czerwona lista minogów i ryb – stan 2009. Chrońmy Przyr. Ojcz. 65 (1): 33–52.
Witkowski, A., Wiśniewolski, W., 2005. Ryby i minogi Biebrzy, jej starorzeczy i dopływów. w: Dyrcz A., Werpachowski C. (red.) 2005. Przyroda Biebrzańskiego Parku Narodowego. Monografia. BPN, Osowiec-Twierdza: 247–255.
AKTY PRAWNE
Dyrektywa, 1992. Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz. U. UE L.1992.206.7).
Rozporządzenie, 2016. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. 2016 poz. 2183).
Rozporządzenie, 2022. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 2022 r. w sprawie listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii i listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Polski, działań zaradczych oraz środków mających na celu przywrócenie naturalnego stanu ekosystemów. (Dz.U. 2022 poz. 2649).
MATERIAŁY NIEPUBLIKOWANE
Czarnecki, M., 2016. Inwentaryzacja przyrodnicza ichtiofauny dla projektowanej drogi S19 na trasie Korycin-Sokółka-Kuźnica Białostocka. Materiały niepublikowane.
Glińska-Lewczuk, K., 2013. Raport roczny z realizacji projektu badawczego pt. Funkcjonowanie i ochrona starorzeczy w aspekcie tworzenia optymalnych warunków bytowania ichtiofauny na przykładzie doliny Biebrzy z 2012 r. UWM, Olsztyn. Materiały niepublikowane.
Grygoruk, M., Schaubuss, M., 2013. Sprawozdanie z odłowów badawczych ryb przeprowadzonych w ramach tematu: Inwentaryzacja stanu ekosystemów wodnych Jegrzni, Ełku, Kanału Woźnawiejskiego, Biebrzy, starorzeczy oraz przyległych mokradeł. Biebrzański Park Narodowy. Materiały niepublikowane.
Kujawa, R., Glińska-Lewczuk, K., Skrzypczak, A., 2013. Plan Zadań Ochronnych dla obszaru Natura 2000 SOO Dolina Biebrzy. Zeszyt nr 5. Dokumentacja dla gatunków zwierzat będących przedmiotem ochrony – boleń, piskorz, koza, różanka, minóg ukraiński.
Kujawa, R., 2012. Elektropołowy przeprowadzone w ramach opracowywania Planu Zadań Ochronnych dla obszaru Natura 2000 SOO Dolina Biebrzy. Materiały niepublikowane.
Mirosław-Świątek, D., Exler, N., Grygoruk, M., Janauer, G., Schabuss, M., Zoring, H., 2013. Ocena stanu ekosystemów wodnych Jegrzni, Ełku oraz Kan. Woźnawiejskiego w kontekście rozpoczętych działań hydrotechnicznych w ramach Projektu Renaturyzacji Sieci Hydrograficznej w Basenie Środkowym doliny Biebrzy, Etap I. Raport z badań. Materiały niepublikowane.
Pietruczuk, K., Achtenberg, K., Andrzejewski, W., Bielak-Bielecki, P., Buczyńska, E., i in., 2022. Operat Ochrony Ekosystemów Wodnych. Projekt Planu Ochrony Biebrzańskiego Parku Narodowego. BIOLEKO Badania i dokumentacja Środowiskowa. Pobiedziska. Materiały niepublikowane.
Van Pelt, D., Wolters, J.-W., 2015. Sprawozdanie z elektropołowów przeprowadzonych w ramach projektu: "Wpływ człowieka na strukturę wodnej sieci pokarmowej w rzekach nizinnych". Materiały niepublikowane.
STRONY INTERNETOWE
GIOŚ, 2025. Wyniki monitoringu ichtiofauny z lat 2011, 2012, 2015, 2016, 2017, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024 w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska (tabela zbiorcza). Biblioteka Państwowego Monitoringu Środowiska. Główny Inspektorat Ochrony Środowiska. Warszawa. https://wody.gios.gov.pl/pjwp/publication/367
MPHP, 2025. Mapa Podziału Hydrograficznego Polski. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie – Baza WMS, (dostęp 01.12.2025). https://dane.gov.pl/pl/showcase/1268,wody-polskie-baza-wms
SDF, 2022. Standardowy Formularz Danych dla obszaru Natura 2000 Dolina Biebrzy PLH200008 (stan na 2022). https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewnatura2000.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.N2K.PLH200008.H
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 KOSMOS
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 112
Liczba cytowań: 0