Allium sativum L. o szczególnej wartości prozdrowotnej
DOI:
https://doi.org/10.12775/KOSMOS.2025.019Słowa kluczowe
Allium sativum L., walory prozdrowotne, zdrowie człowiekaAbstrakt
Czosnek to gatunek byliny z rodziny amarylkowatych, którym cześć konsumentów zachwyca się ze względu na cenne właściwości prozdrowotne nie zwracając uwagi na ostry smak i zapach, a niektórzy pod żadnym pozorem nie zdecydują się na jego spożycie. Należy dodać, że „młodszy brat czosnku” - czosnek niedźwiedzi, tak jak zwykły Allium sativum L., wykazuje działanie lecznicze, ale po skonsumowaniu jego młodych liści, organizm ludzki nie wydziela nieprzyjemnego zapachu. Panaceum na nieakceptowalne smak i zapach niepozornej rośliny jest proces konfitowania czyli poddawania obróbce termicznej. Ząbki czosnku można delikatnie podsmażyć np. na maśle lub skropić oliwą i upiec w piekarniku redukując w ten sposób ostrość Allium sativum L. Czosnek czarny, zdobywający rynek konsumenta w Polsce, to kolejne remedium na szereg dolegliwości zdrowotnych, a z kolei kiszony, oprócz zachowania właściwości prozdrowotnych, oferuje dodatkowe, cenne walory stając się naturalnym pre- i probiotykiem. Tysiące lat temu Grecy i Rzymianie nie przyrządzali potraw bez tej znakomitej przyprawy przede wszystkim ze względu na wyjątkowe walory lecznicze, a konsumenci XXI wieku powinni być tego kontynuatorami.
Bibliografia
Adetumbi, M., Lau, B., 1983. Allium sativum (garlic) – a natural antibiotic. Medical Hypotheses 12, 3. https://doi.org/10.1016/0306-9877(83)90040-3
Ahmed, T., Wang, C.K., 2021. Black Garlic and its bioactive compounds on human health diseases. A review. Molecules 26 (16):5028. https://doi.org/10.3390/molecules26165028
Ankri, S., Mirelman, D., 1999. Antimicrobial properties of allicin from Garlic. Microbes and Infection 1, 2. https://doi.org/10.1016/S1286-4579(99)80003-3
Arai, S., Vattem, D.A., Kumagai, H., 2016. Functional Foods – History and Concepts, w: Vattem, D.A., Maitin, V. (Red.), Functional Foods, Nutraceuticals and Natural Products. Concepts and Applications. Destech Publications Inc, s. 117–142.
Bakri, I.,M., Douglas, C.,W., 2005. Inhibitory effect of Garlic extract on oral bacteria . Archives of Oral Biology 50, 7. https://doi.org/10.1016/j.archolarbio.2004.12.002
Bhatwalkar, S.,B., Mondal, R., Krishna, S.,B.,N., Adam, J.,K., Govender, P., i in., 2021. Antibacterial properties of organosulfur compounds of Garlic (Allium sativum). Frontiers in Microbiology 12, 613077. https://doi.org/10.3389/fmicb.2021.613077
Baron, A., 2016. Kiszonki i fermentacje. Wydawnictwo Pascal. Bielsko-Biała.
Ciuba, M., Dziadek, K., Kukiełka, E., Oczkowicz, J., Piątkowska, E., i in., 2016. Porównanie składu chemicznego i zawartości składników bioaktywnych w wybranych odmianach czosnku. Żywność Nauka Technologia Jakość 5, 108. https://doi.org/10.15193/zntj/2016/108/153
El-Saber Batiha, G, Magdy Beshbishy, A., Wasef, L.G., Elewa Y.H.A., Al-Sagan, A.A., El-Hack, M.E.H., Taha, A.E., Abd-Elhakim, Y.A., Devkota, H.P., 2020. Chemical Constituents and Pharmacological Activities of Garlic (Allium sativum L.): A Review. Nutrients Mar 24;12(3):872. https://doi.org/10.3390/nu12030872
Dłużniewska, B., 2024. Czosnek – poznaj jego niezwykłe właściwości prozdrowotne i kulinarne. https://ncez.pzh.gov.pl/bez-kategorii/czosnek-poznaj-jego-niezwykle-wlasciwosci-prozdrowotne-i-kulinarne (dostęp. 23.10.2024)
FAOSTAT, 2025. https://www.fao.org/faostat/en≠dataQCL (dostęp 23 października 2025).
Ginter, A., Zarzecka, K., Mystkowska I., 2025. Cenne właściwości czosnku pospolitego (Allium sativum L.) . Herbalism 10. https://doi.org/10.12775/HERB.2025.005
Głowacka, A., 2021. Rys historyczny oraz współczesna analiza potencjału leczniczego znanych nam roślin leczniczych stosowanych w starożytnym Egipcie, w: Problemy Nauk Medycznych Dawniej i Dziś. (Red.), U. Strugała, K. Mozgiel-Wiecha, I. Bendkowska, Wyd. ArchaeGraph, Łódź, s. 87–104.
Grochowicz, J., Fabisiak, A., 2018. Żywność funkcjonalna – aspekty prawne i znaczenie wybranych składników bioaktywnych. Zeszyty Naukowe Uczelni Vistula 60(3), 143–153.
Gryta, K., Paradowska, K., 2022. Resweratrol – budowa, właściwości i wpływ na organizm ludzki. Post. Fitoter. 2. https://doi.org/:10.25121/PF.2022.23.2.85
Janas, M., 2025. Czosnek a jelita – naturalny antybiotyk czy drażniący składnik? https://kuchennydyzur.pl/4491/czosnek-a-jelita (dostęp 22 listopada 2025).
Johnson, J.J., Nihal, M., Siddiqui, I.A., Scarlett, C.O., Bailey, H.H., Mukhtar, H., Ahmad, N., 2011. Enhancing the bioavailability of resveratrol by combining it with piperine. Mol Nutr Food Res. 55,8. https://doi.org/10.1002/mnfr.201100117
Kamińska, D., 2017. Kiszony czosnek. https://www.dorotakaminska.pl/kiszony-czosnek (dostęp 26 października 2025).
Korbutowicz, T. 2018. Żywność funkcjonalna na rynku światowym. Studia i Prace Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Uniwersytetu Szczecińskiego 53(2), 209–220. https://doi.org./10.18276/sip.2018.53/2-16
Kowalcze, K., 2021. Zioła i rośliny przyprawowe w żywieniu człowieka dawniej i dziś, w: Problemy Nauk Medycznych Dawniej i Dziś. (Red.), U. Strugała, K. Mozgiel-Wiecha, I. Bendkowska, Wyd. ArchaeGraph, Łódź, s. 9–26.
Kapuścińska, M., 2022. Kiszone warzywa kluczem odporności człowieka. Wydawnictwo Warmińsko-Mazurski Ośrodek Doradztwa Rolniczego. Olsztyn.
Katz, S.E., 2016. Sztuka fermentacji, Wydawnictwo Vivante. Białystok.
Kędzia, A., 2009. Olejek czosnkowy – skład chemiczny, działanie farmakologiczne i lecznicze. Postępy Fitoterapii 3.
Lutomski, J., 1987. Compounds and biological properties of some allium species: Publication Institute of Medical Plants. Poznań Technical University.
Lutomski, J., 2001. Fascynacja czosnkiem – wczoraj i dziś. Postępy Fitoterapii 5.
Liu Wei, 2025. Globalna produkcja czosnku: 80% dominacja Chin i kluczowe regiony: https://spice.alibaba.com/global-spice-traditions/garlic-around-the-globe-where-does-this-pungent-powerhouse-actually-grow (dostęp 22.10.2025)
Nowiński, M., 1983. Dzieje upraw i roślin leczniczych. PWRiL, Warszawa.
Olas-Sochacka, M., 2016. Czosnek pospolity (Allium sativum L.). Instytut Ogrodnictwa.
Pravst, I., 2012. Functional foods in Europe: a focus on health claims. https://www.researchgate.net/publication/221923597_Functional_Foods_in_Europe_A_Focus_on_Health_Claims/citations (dostęp 25 października 2025)
Radkowska, I., Wójcik, P., Karpowicz, A., 2021. Właściwości czosnku (Allium sativum)oraz możliwości jego wykorzystania w chowie zwierząt. Rocznik Naukowe Zootechniki 48,2.
Rutkowska, A., Czy czosnek rzeczywiście wyleczy przeziębienie? Poznaj niekwestionowane zalety czosnku w walce z chorobą! https://www.doz.pl/czytelnia/a14349-Czy_czosnek_rzeczywiscie_wyleczy_przeziebienie_Poznaj_niekwestionowane_zalety_czosnku_w_walce_z_choroba (dostęp 26 października 2025).
Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2016/1239 z dnia 18 maja 2016 roku ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 w odniesieniu do systemu pozwoleń na przywóz i wywóz. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32016R1239 (dostęp 26 października 2025).
Ryu, J.H., Kang, D., 2017. Physicochemical Properties, Biological Activity, Health Benefits, and General Limitations of Aged Black Garlic: A Review. Molecules 1;22(6):919. https://doi.org/10.3390/molecules22060919
Sasmaz, H.K., Ilgaz, C., Kadiroglu, P., Erkin, O.C., Selli, S., Kelebek, H., 2025. Comparative phytochemical analysis and bioactive potential of white and black garlic. Sci. Reports 2;15(1):23427. http://doi.org/10.1038/s41598-025-03843-6
Stępień, A., Trojniak, J., Tabarkiewicz, J. 2024. Anti-Cancer and Anti-Inflammatory Properties of Black Garlic. Int. J. Mol. Sci. 1;25(3):1801. https://doi.org/10.3390/ijms25031801
Szwedler, I., Jezierska, M., 1991. Lecznicze właściwości roślin uprawnych. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa.
Świderski, F., Dąbrowska, M., Rusaczonek, A., Waszkiewicz-Robak, B., 2007. Bioactive substances of garlic and their role in dietoprophylaxis and dietotherapy. Rocznik Państwowego Zakładu Higieny 58,1. PMID:17711089
Tedeschi, P., Nigro, M., Travagli, A., Catani, M., Cavazzini, A., Merighi, S., Gessi, S., 2022. Therapeutic Potential of Allicin and Aged Garlic Extract in Alzheimer's Disease. Int. J. Mol. Sci. 22;23(13): 6950. https://doi.org/10.3390/ijms23136950
Voss, R.E., Garlic, 2025. https://sfp.ucdavis.edu/pubs/SFNews/aechive/95071.htm (dostęp 25 października 2025).
Wisnowska, M., 2025. Resweratrol – czym jest i jak działa? Eliksir młodości prosto z natury. https://www.wapteka.pl/porady/resweratrol-czym-jest-i-jak-dziala-eliksir-mlodosci-prosto-z-natury (dostęp 23 października 2025).
Wrzodak, A., 2022. Kiszonki - praktyczny przewodnik dla każdego. Wyd. Biuro Regionalne Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich Departament Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Urząd Marszałkowski, Warszawa.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 KOSMOS

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 10
Liczba cytowań: 0