Przejdź do sekcji głównej Przejdź do głównego menu Przejdź do stopki
  • Zarejestruj
  • Zaloguj
  • Język
    • English
    • Język Polski
  • Menu
  • Strona domowa
  • Aktualny numer
  • Archiwum
  • O czasopiśmie
    • O czasopiśmie
    • Przesyłanie tekstów
    • Zespół redakcyjny
    • Polityka prywatności
    • Kontakt
  • Zarejestruj
  • Zaloguj
  • Język:
  • English
  • Język Polski

KOSMOS

Ataki niedźwiedzi brunatnych (Ursus arctos) na ludzi w Europie
  • Strona domowa
  • /
  • Ataki niedźwiedzi brunatnych (Ursus arctos) na ludzi w Europie
  1. Strona domowa /
  2. Archiwum /
  3. Tom 74 Nr 4 (348) (2025): Varia /
  4. Artykuły

Ataki niedźwiedzi brunatnych (Ursus arctos) na ludzi w Europie

Autor

  • Robert Maślak Zakład Biologii Ewolucyjnej i Ochrony Kręgowców, Wydział Nauk Biologicznych, Uniwersytet Wrocławski https://orcid.org/0000-0003-3173-4026

DOI:

https://doi.org/10.12775/KOSMOS.2025.029

Słowa kluczowe

niedźwiedź brunatny, Ursus arctos, ataki na ludzi, konflikty człowiek–drapieżnik, Europa

Abstrakt

Niedźwiedź brunatny (Ursus arctos) jest największym lądowym drapieżnikiem Europy i ważnym elementem przyrodniczego dziedzictwa kontynentu. W artykule syntetycznie przedstawiono aktualny stan wiedzy o atakach niedźwiedzi na ludzi w Europie. Omówiono typy ataków, ich sezonowość, czynniki ryzyka oraz charakterystykę osobników biorących w nich udział. Zebrane dane wskazują, że większość incydentów ma charakter obronny i kończy się obrażeniami niezagrażającymi życiu. Najwięcej przypadków odnotowano w Rumunii, podczas gdy w pozostałych krajach europejskich ataki mają charakter sporadyczny. Uwzględniono również kontekst społeczny i polityczny konfliktu człowiek–niedźwiedź, w tym różnice między percepcją zagrożenia a rzeczywistym ryzykiem oraz wyzwania stojące przed zarządzaniem populacjami. Podkreślono znaczenie edukacji, ograniczania dostępności pokarmu antropogenicznego oraz międzynarodowej współpracy w zmniejszaniu ryzyka konfrontacji.

Bibliografia

Bautista, C., Naves, J., Revilla, E., Fernández, N., Albrecht, J., i in., 2017. Patterns and correlates of claims for brown bear damage on a continental scale. Journal of Applied Ecology 54(1), 282–292. https://doi.org/10.1111/1365-2664.12708

Bautista, C., Revilla, E., Naves, J., Albrecht, J., Fernández, N., i in., 2019. Large carnivore damage in Europe: Analysis of compensation and prevention programs. Biological Conservation 235, 308–316. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2019.04.019

Berezowska-Cnota, T., Konopiński, M.K., Bartoń, K., Bautista, C., Revilla, E., i in., 2023. Individuality matters in human–wildlife conflicts: Patterns and fraction of damage-making brown bears in the north-eastern Carpathians. Journal of Applied Ecology 60(6), 1127–1138. https://doi.org/10.1111/1365-2664.14388

Bogdanović, N., Hertel, A.G., Zedrosser, A., Paunović, M., Plećaš, M., i in., 2021. Seasonal and diel movement patterns of brown bears in a population in southeastern Europe. Ecology and Evolution 11(22), 15972–15983. https://doi.org/10.1002/ece3.8267

Bojarska, K., Drobniak, S., Jakubiec, Z., Zyśk-Gorczyńska, E., 2019. Winter insomnia: How weather conditions and supplementary feeding affect brown bear activity in a long-term study. Global Ecology and Conservation 17, e00523. https://doi.org/10.1016/j.gecco.2019.e00523

Bombieri, G., Nanni, V., Delgado, M.M., Fedriani, J.M., López-Bao, J.V., i in., 2018. Content analysis of media reports on predator attacks on humans: Toward an understanding of human risk perception and predator acceptance. BioScience 68(8), 577–584. https://doi.org/10.1093/biosci/biy072

Bombieri, G., Naves, J., Penteriani, V., Delgado, M.M., Fedriani, J.M., i in., 2019. Brown bear attacks on humans: A worldwide perspective. Scientific Reports 9, 8573. https://doi.org/10.1038/s41598-019-44341-w

Bombieri, G., Penteriani, V., Almasieh, K., Ambarli, H., Ashrafzadeh, M.R., i in., 2023. A worldwide perspective on large carnivore attacks on humans. PLOS Biology 21(1), e3001946. https://doi.org/10.1371/journal.pbio.3001946

Cazacu, R., Pop, I.M., Deleanu, V., Ionescu, O., Jurj, R., i in., 2022. Patterns of human–bear conflicts in urbanizing landscapes of Romania. Biological Conservation 268, 109511. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2022.109511

Chapron, G., Kaczensky, P., Linnell, J.D.C., von Arx, M., Huber, D., i in., 2014. Recovery of large carnivores in Europe’s modern human-dominated landscapes. Science 346(6216), 1517–1519. https://doi.org/10.1126/science.1257553

Chestin, I.E., 1997. Dynamics of brown bear range and status of isolated populations in European Russia, Western Siberia and adjacent countries. Ursus 9, 37–44. https://doi.org/10.2307/3872659

De Giorgio, F., Rainio, J., Pascali, V.L., Lalu, K., 2007. Bear attack—A unique fatality in Finland. Forensic Science International 173(1), 64–67. https://doi.org/10.1016/j.forsciint.2006.08.026

De Vivo, M., 2023. Recent human–bear conflicts in Northern Italy: A review. BORNH Bulletin of Regional Natural History 3(3), 1–17. https://doi.org/10.6093/2724-4393/10633

Dupont, P., Milleret, C., Brøseth, H., Kindberg, J., Bischof, R., 2023. Estimates of brown bear density, abundance, and population dynamics in Norway 2012–2022. MINA fagrapport 86. Ås: NMBU.

Dupont, P., Milleret, C., Brøseth, H., Kindberg, J., Bischof, R., 2024. Estimates of brown bear density, abundance, and population dynamics in Norway 2014–2023. MINA fagrapport 98. Ås: NMBU. https://static02.nmbu.no/mina/publikasjoner/mina_fagrapport/pdf/mif98.pdf

Elfström, M., Zedrosser, A., Støen, O.-G., Swenson, J.E., 2014. Ultimate and proximate mechanisms underlying the occurrence of bears close to human settlements. Mammal Review 44, 5–18. https://doi.org/10.1111/j.1365-2907.2012.00223.x

Finnish Wildlife Agency, 2024. Bear population estimates in Finland before the 2024 hunting season. Helsinki. https://riista.fi

Frank, J., Johansson, M., Flykt, A., 2015. Public attitude towards the implementation of management actions aimed at reducing human fear of brown bears and wolves. Wildlife Biology 21(3), 122–130. https://doi.org/10.2981/wlb.13116

Frank, J., Ordiz, A., Gosselin, J., Hertel, A.G., Kindberg, J., i in., 2019. Human–bear conflicts in Scandinavia: patterns, circumstances and management implications. Journal of Wildlife Management 83(3), 596–605. https://doi.org/10.1002/jwmg.21610

Fundación Oso Pardo, 2021. Informe anual 2021 sobre la población de oso pardo en la Cordillera Cantábrica y Pirineos. Santander. https://fundacionosopardo.org

Groff, C., Angeli, F., Asson, D., Bragalanti, N., Pedrotti, L., i in., 2016. Rapporto Orso 2015. Provincia Autonoma di Trento, Servizio Foreste e Fauna.

Haring, M., 2018. Bear attacks on people in Slovakia in 2000–2016. Master’s thesis, University of South-Eastern Norway & University of Žilina. https://openarchive.usn.no/usn-xmlui/handle/11250/2584915

IUCN, 2023. Ursus arctos. The IUCN Red List of Threatened Species 2023. https://www.iucnredlist.org

Johansson, M., Karlsson, J., Pedersen, E., Flykt, A., 2012. Factors governing human fear of brown bear and wolf. Human Dimensions of Wildlife 17(1), 58–74. https://doi.org/10.1080/10871209.2012.619001

Konopiński, M.K., Berezowska-Cnota, T., Selva, N., Sergiel, A., Zwijacz-Kozica, T., 2018. Ocena liczebności niedźwiedzia brunatnego Ursus arctos na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego. Chrońmy Przyrodę Ojczystą 74(6), 410–421.

Kopatz, A., Kleven, O., Kojola, I., Aspi, J., Norman, A.J., i in., 2021. Restoration of transborder connectivity for Fennoscandian brown bears. Biological Conservation 253, 108936. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2020.108936

Korolëv, A.N., 2022. Конфликт «человек – медведь» в Республике Коми: динамика проявлений и региональные особенности. Труды КарНЦ РАН. Экологические исследования 8, 5–19.

Kp.ua, 2023. Лісник постраждав від ведмедиці в Івано-Франківській області. https://kp.ua

Krange, O., Skogen, K., 2011. When the lads go hunting: The “Hammertown mechanism” and the conflict over wolves in Norway. Ethnography 12(4), 466–489. https://doi.org/10.1177/1466138110397227

Krofel, M., Jerina, K., Kljun, F., Stergar, M., Kos, I., i in., 2020. Human–bear interactions in the Slovenian Alps: Implications for wildlife management. Journal of Wildlife Management 84(4), 765–778. https://doi.org/10.1002/jwmg.21858

Kudrenko, S., Ordiz, A., Stytsenko, F., Barysheva, S.L., Bartalev, S., i in., 2022. Brown bear-caused human injuries and fatalities in Russia are linked to human encroachment. Animal Conservation 25, 427–437. https://doi.org/10.1111/acv.12753

Linnell, J.D.C., Swenson, J.E., Andersen, R., Barnes, B., 2000. How vulnerable are denning bears to disturbance? Wildlife Society Bulletin 28(2), 400–413. https://doi.org/10.2307/3783698

Løken, T., Støen, O.-G., Ordiz, A., Kindberg, J., Leclerc, M., i in., 2022. Brown bear attacks on humans in Scandinavia, 1977–2012. Journal of Wildlife Management 86(4), e22215. https://doi.org/10.1002/jwmg.22215

Marek, H., Roczniak, W., Babuśka-Roczniak, M., Wojtanowska-Kaczka, M., Skalik, M., i in., 2024. Postępowanie zespołu ratownictwa medycznego względem poszkodowanego w wyniku ataku dzikiego zwierzęcia. Na Ratunek 1/2024, 31–35.

Mataković, H., Beljan, K., Landekić, M., 2023. Wild animal attacks on humans in Croatia. South-east European Forestry 14(2), 255–268. https://doi.org/10.15177/seefor.23-24

McLellan, B.N., Proctor, M.F., Huber, Đ., Michel, S., 2017. Ursus arctos (amended version of 2017 assessment). The IUCN Red List of Threatened Species 2017: e.T41688A121229971. https://doi.org/10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T41688A121229971.en

Mis.dp.ua, 2024. Атакa ведмедя в Карпатах? https://mis.dp.ua

Özkurt, Ş., Yılmaz, A., Turan, N., Ertürk, H., Şahin, M., i in., 2023. Brown bear behaviour in human-modified habitats. European Journal of Wildlife Research 69, 32. https://doi.org/10.1007/s10344-023-01661-7

Penteriani, V., Delgado, M.M., Pinchera, F., Naves, J., Fernández-Gil, A., i in., 2016. Human behaviour can trigger large carnivore attacks in developed countries. Scientific Reports 6, 20552. https://doi.org/10.1038/srep20552

Penteriani, V., López-Bao, J.V., Bettega, C., Dalerum, F., Delgado, M. del M., i in., 2017. Consequences of brown bear viewing tourism: A review. Biological Conservation 206, 169–180. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2016.12.035

Penteriani, V., Lamamy, C., Kojola, I., Heikkinen, S., Bombieri, G., i in., 2021. Does artificial feeding affect large carnivore behaviours? The case study of brown bears in a hunted and tourist-exploited subpopulation. Biological Conservation 254, 108949. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2021.108949

Pereverzev, V., Ivakhiv, I., Bashta, A.-T., Tkach, R., Dainichenko, V., 2024. Livestock depredation by large carnivores in the Ukrainian Carpathians: patterns, species involved and management implications. Biosystems Diversity 32(2), 45–58. https://doi.org/10.15421/012406

PETI (Komisja Petycji Parlamentu Europejskiego), 2023. Mission Report: Fact-Finding Visit to Romania (15–18 May 2023) on the management and protection of the brown bear population and illegal logging. PE 752.893v02-00. Brussels: European Parliament.

https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/PETI-CR-752893_EN.pdf

Redpath, S.M., Young, J., Evely, A., Adams, W.M., Sutherland, W.J., i in., 2013. Understanding and managing conservation conflicts. Trends in Ecology & Evolution 28(2), 100–109. https://doi.org/10.1016/j.tree.2012.08.021

Rybárová, V., Kumičíková, I., Šupejová, M., Janík, M., Sivulič, R., i in., 2024. A case report: Investigation and findings of a fatal bear attack in Slovakia. Ursus 2024(35e9), 1–7. https://doi.org/10.2192/URSUS-D-23-00010.1

Sagør, J.T., Swenson, J.E., Røskaft, E., 1997. Compatibility of brown bear Ursus arctos and free-ranging sheep in Norway. Biological Conservation 81, 91–95. https://doi.org/10.1016/S0006-3207(96)00165-6

Selva, N., Teitelbaum, C.S., Sergiel, A., Zwijacz-Kozica, T., Olszańska, A., 2012. Human-related food sources and the behaviour of brown bears in the Polish Carpathians. Wildlife Biology 18(2), 153–165. https://doi.org/10.2981/11-067

Selva, N., Zwijacz-Kozica, T., Sergiel, A., Olszańska, A., Zięba, F., i in., 2017. Supplementary ungulate feeding affects movement behavior of brown bears. Basic and Applied Ecology 24, 68–76. https://doi.org/10.1016/j.baae.2017.09.007

Selva, N., Zwijacz-Kozica, T., Sergiel, A., Olszańska, A., Zięba, F., 2011. Program ochrony niedźwiedzia brunatnego Ursus arctos w Polsce. Warszawa: SGGW.

Sergiel, A., Barja, I., Navarro-Castilla, Á., Zwijacz-Kozica, T., Selva, N., 2020. Losing seasonal patterns in a hibernating omnivore? Diet quality proxies and faecal cortisol metabolites in brown bears in areas with and without artificial feeding. PLOS ONE 15(11), e0242341. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0242341

Sivulič, R., Janík, M., Rybárová, V., Babiak, F., Straka, Ľ., 2025. Claws and canines: Injury patterns following European brown bear attacks. Forensic Science, Medicine and Pathology, online first. https://doi.org/10.1007/s12024-025-01001-y

Støen, O.-G., Ordiz, A., Evans, A.L., Laske, T.G., Kindberg, J., i in., 2015. Physiological evidence for a human-induced landscape of fear in brown bears (Ursus arctos). Physiology & Behavior 152(Pt A), 244–248. https://doi.org/10.1016/j.physbeh.2015.09.030

Støen, O.-G., Ordiz, A., Sahlén, V., Arnemo, J.M., Sæbø, S., i in., 2018. Brown bear (Ursus arctos) attacks resulting in human casualties in Scandinavia 1977–2016; management implications and recommendations. PLOS ONE 13(5), e0196876. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0196876

Swenson, J.E., Wabakken, P., Sandegren, F., Bjärvall, A., Franzén, R., i in., 1995. The near extinction and recovery of brown bears in Scandinavia in relation to the bear management policies of Norway and Sweden. Wildlife Biology 1(1), 11–25. https://doi.org/10.2981/wlb.1995.005

Zedrosser, A., Dahle, B., Swenson, J.E., Gerstl, N., 2001. Status and management of the brown bear in Europe. Ursus 12, 9–20.

KOSMOS

Pobrania

  • PDF

Opublikowane

2025-12-05

Numer

Tom 74 Nr 4 (348) (2025): Varia

Dział

Artykuły

Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 KOSMOS

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Statystyki

Liczba wyświetleń i pobrań: 127
Liczba cytowań: 0

W górę

Akademicka Platforma Czasopism

Najlepsze czasopisma naukowe i akademickie w jednym miejscu

apcz.umk.pl

Partnerzy platformy czasopism

  • Akademia Ignatianum w Krakowie
  • Akademickie Towarzystwo Andragogiczne
  • Fundacja Copernicus na rzecz Rozwoju Badań Naukowych
  • Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk
  • Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN
  • Instytut Tomistyczny
  • Karmelitański Instytut Duchowości w Krakowie
  • Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
  • Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Krośnie
  • Państwowa Akademia Nauk Stosowanych we Włocławku
  • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Stanisława Pigonia w Krośnie
  • Polska Fundacja Przemysłu Kosmicznego
  • Polskie Towarzystwo Ekonomiczne
  • Polskie Towarzystwo Ludoznawcze
  • Towarzystwo Miłośników Torunia
  • Towarzystwo Naukowe w Toruniu
  • Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
  • Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
  • Uniwersytet Mikołaja Kopernika
  • Uniwersytet w Białymstoku
  • Uniwersytet Warszawski
  • Wojewódzka Biblioteka Publiczna - Książnica Kopernikańska
  • Wyższe Seminarium Duchowne w Pelplinie / Wydawnictwo Diecezjalne „Bernardinum" w Pelplinie

© 2021- Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Deklaracja dostępności Sklep wydawnictwa