Skip to main content Skip to main navigation menu Skip to site footer
  • Register
  • Login
  • Language
    • English
    • Język Polski
  • Menu
  • Home
  • Current
  • Archives
  • About
    • About the Journal
    • Submissions
    • Editorial Team
    • Privacy Statement
    • Contact
  • Register
  • Login
  • Language:
  • English
  • Język Polski

KOSMOS

Cave sediments of the central part of the Kraków-Częstochowa Upland as valuable deposits of archaeological and natural sources
  • Home
  • /
  • Cave sediments of the central part of the Kraków-Częstochowa Upland as valuable deposits of archaeological and natural sources
  1. Home /
  2. Archives /
  3. Vol. 75 No. 1 (349) (2026): Varia /
  4. Articles

Cave sediments of the central part of the Kraków-Częstochowa Upland as valuable deposits of archaeological and natural sources

Authors

  • Magdalena Dorota Sudoł Institute of Archaeology, Nicolaus Copernicus University in Toruń https://orcid.org/0000-0003-4099-5893
  • Krzysztof Cyrek Institute of Archaeology, Nicolaus Copernicus University in Toruń https://orcid.org/0000-0002-8499-3884

DOI:

https://doi.org/10.12775/KOSMOS.2026.006

Keywords

Kraków-Częstochowa Upland, caves, sediments, prehistoric settlements, cave protection

Abstract

Cave silt is mostly a clayey sediment filling the cave voids, being a mixture of insoluble products of limestone weathering, material brought in from outside and debris from the walls and ceilings of caves and shelters. Their study is of great importance to many scientific disciplines, primarily archaeology, paleozoology, and geology. Relics of human habitation, in the form of cultural levels formed by hearths, relics of residential structures, and artifacts, are particularly important for archaeologists. They enable paleohistorical interpretations from the Middle Paleolithic to the Middle Ages and the modern period.

In Poland, the study of caves and shelters in the Kraków-Częstochowa Upland is of particular importance, as the milder climate than in the Tatras or Pieniny Mountains allowed for periodic human habitation during the Pleistocene, while the Jurassic limestones, susceptible to karst processes, resulted in the formation of thick cave deposits, which preserved relics of Pleistocene fauna and human camps.

This article will present cave sediments with preserved cultural levels in the central part of the Kraków-Częstochowa Upland, in the Białka, Wodąca, and Udorka valleys.

References

Cyrek, K., 1994. Wyniki badań wykopaliskowych w schronisku skalnym Krucza Skała (stanowisko 1) w Kostkowicach, województwo częstochowskie, w 1991 roku, w: Badania archeologiczne na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim w latach 1991-1992, Centrum Dziedzictwa Kulturowego Górnego Śląska, Katowice, s. 34–42.

Cyrek, K., 2002, (Red.). Jaskinia Biśnik. Rekonstrukcja zasiedlenia jaskini na tle zmian środowiska przyrodniczego, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń.

Cyrek, K., 2009. Archaeological studies in caves of the Częstochowa Upland, w: Stefaniak, K., Tyc, A., Socha, P. (Red.), Karst of the Częstochowa Upland and of the Eastern Sudetes. Palaeoenvironments and protection, Studies of the Faculty of Earth Sciences University of Silesia, nr 56, Zoological Institute University of Wrocław, Sosnowiec, Wrocław, s. 145–160.

Cyrek, K., 2022a. Spatial characteristics of the site, w: Cyrek, K., Sudoł-Procyk, M., Czyżewski, Ł. (Red.), Late Magdalenian Campsite in a Krucza Skała Rockshelter, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń, s. 35-48.

Cyrek, K., 2022b. Radiocarbon dating and Magdalenian chronology of the settlement at Krucza Skała Rockshelter, w: Cyrek, K., Sudoł-Procyk, M., Czyżewski, Ł. (Red.), Late Magdalenian Campsite in a Krucza Skała Rockshelter, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń, s. 53-56.

Cyrek, K., 2013, (Red.). Jaskinia Biśnik. Wczesny środkowy paleolit. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń.

Cyrek, K., Nadachowski, A., Madeyska, T., Bocheński, Z., Tomek, T., i in., 2000. Excavation in the Deszczowa Cave (Kroczyckie Rocks, Częstochowa Upland, Central Poland), Folia Quaternaria 71, 5–84.

Cyrek, K., Socha, P., Stefaniak, K., Madeyska, T., Mirosław-Grabowska, J., i in., 2010. Palaeolithic of Biśnik Cave (southern Poland) within the environmental background, Quaternary International 220, 5–30. https://doi.org/10.1016/j.quaint.2009.09.014

Cyrek, K., Sudoł, M., 2009. Środkowy paleolit w jaskini Biśnik na tle zmian środowiska przyrodniczego, w: Domańska, L., Kittel, P., Forysiak J. (Red.), Środowisko – Człowiek – Cywilizacja, tom 2, Seria wydawnicza Stowarzyszenia Archeologii Środowiskowej, Środowiskowe uwarunkowania lokalizacji osadnictwa, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań, s. 15-27.

Cyrek, K., Sudoł, M., 2010. Zmiany w zasiedleniu Jaskini Biśnik w plejstocenie, Annales UMCS, sectio B, 65 (2), 57-68.

Cyrek, K., Sudoł, M., Czyżewski, Ł. A., Osipowicz, G., Grelowska, M., 2014. Middle Palaeolithic cultural levels from Middle and Late Pleistocene sediments of Biśnik Cave, Poland, Quaternary International 326-327, 20–63. https://doi.org/10.1016/j.quaint.2013.12.014

Cyrek, K., Sudoł-Procyk, M., Czyżewski Ł., (Red.), 2022. Late Magdalenian Campsite in a Krucza Skała Rockshelter, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń.

Cyrek K., Sudoł-Procyk M., 2026. Biśnik Cave, w: Sobkowiak-Tabaka (Red.), Exploring Prehistoric Poland, vol. I, s. 41-48.

Krajcarz, M. T., Bosák, P., Šlechta, S., Pruner, P., Komar, i in., 2014. Sediments of the Biśnik Cave (Poland): lithology and stratigraphy of the Middle Palaeolithic site, Quaternary International 326-327, 6–19. https://doi.org/10.1016/j.quaint.2013.10.017

Krajcarz, M. T., Cyrek, K., 2011. The age of the oldest Paleolithic assemblages from Biśnik Cave (southern Poland) in the light of geological data, Przegląd Archeologiczny 59, 55–74.

Krajcarz, M.T., Cyrek, K., Krajcarz, M., Mroczek, P., Sudoł, M., i in., 2016. Loess in a cave – Lithostratigraphic and correlative value of loess and loess-like horizons in caves of Kraków-Częstochowa Upland (Poland), Quaternary International 399, 13-30. https://doi.org/10.1016/j.quaint.2015.08.069

Krajcarz, M., Krajcarz, M.T., Baca, M., Popović, D., Sudoł-Procyk, M., 2022a. Hieny jaskiniowe z Jaskini Perspektywicznej, w: Tyc, A., Krajcarz, M. T., Sudoł-Procyk, M., Krajcarz, M. (Red.), Materiały 56. Sympozjum Speleologicznego, Podlesice 13–16.10.2022, Sekcja Speleologiczna Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika, Kraków, s. 72-73.

Krajcarz, M.T., Krajcarz, M., Sudoł-Procyk, M., 2022b. Stanowisko B.2. Jaskinia Perspektywiczna, w: Tyc, A., Krajcarz, M. T., Sudoł-Procyk, M., Krajcarz, M. (Red.), Materiały 56. Sympozjum Speleologicznego, Podlesice 13–16.10.2022, Sekcja Speleologiczna Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika, Kraków, s. 22-27.

Krajcarz, M.T., Krajcarz, M., Sudoł-Procyk, M., 2022c. Stanowisko B.5. Schronisko w Smoleniu III, w: Tyc, A., Krajcarz, M. T., Sudoł-Procyk, M., Krajcarz, M. (Red.), Materiały 56. Sympozjum Speleologicznego, Podlesice 13–16.10.2022, Sekcja Speleologiczna Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika, Kraków, s. 34-38.

Krajcarz, M.T., Krajcarz, M., Sudoł-Procyk, M., Cyrek K., 2022d. Stanowisko B.6. Jaskinia Biśnik, w: Tyc, A., Krajcarz, M. T., Sudoł-Procyk, M., Krajcarz, M. (Red.), Materiały 56. Sympozjum Speleologicznego, Podlesice 13–16.10.2022, Sekcja Speleologiczna Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika, Kraków, s. 38-42.

Krajcarz, M., Makowiecki, D., Krajcarz, M.T., Masłowska, A., Baca, M., i in., 2016. On the Trail of the Oldest Domestic Cat in Poland. An Insight from Morphometry, Ancient DNA and Radiocarbon Dating, International Journal of Osteoarchaeology 26, 912–919. https://doi.org/10.1002/oa.2471

Krajcarz, M. T., Szymanek, M., Krajcarz, M., Pereswiet-Soltan, A., Alexandrowicz, W. P., i in., 2020. Shelter in Smoleń III – A unique example of stratified Holocene clastic cave sediments in Central Europe, a lithostratigraphic stratotype and a record of regional paleoecology, PLoS ONE 15(2), e0228546. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0228546

Mazza, P.A., Stefaniak, K., Capalbo, C., Cyrek K., Czyżewski Ł., i in., 2022. Taphonomic analysis of the MIS 4–3 (Late Pleistocene) faunal assemblage of Biśnik Cave, Southern Poland: Signs of a human-generated depot of naturally shed cervid antlers?, Quaternary International 633, 52-79. https://doi.org/10.1016/j.quaint.2021.10.008

Sudoł, M., Bokiniec, E., Krajcarz, M., Krajcarz, M.T., Trojan, A., i in., 2015. Human activity traces from Shelter in Smoleń III (central part of Kraków-Częstochowa Upland) from the last centuries of antiquity, Przegląd Archeologiczny 63, 177-193 .

Sudoł, M., Cyrek, K., 2015. Osadnictwo paleolityczne na Wyżynie Ryczowskiej (środkowa część Wyżyny Częstochowskiej), Acta Universitatis Nicolai Copernici, Archeologia XXXIV, 43-82.

Sudoł, M., Krajcarz, M. T., Krajcarz, M., 2013. Jaskinia Perspektywiczna – nowe stanowisko paleolityczne w dolinie Udorki (Wyżyna Częstochowska), w: Tyc, A., Gradziński, M. (Red.), Materiały 47. Sympozjum Speleologicznego, Olsztyn, 17-20.10.2013 r., Sekcja Speleologiczna Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika, Kraków, s. 75–76.

Sudoł, M., Krajcarz, M.T., Krajcarz, M., 2016. Wyniki interdyscyplinarnych badań Jaskini Perspektywicznej (Wyżyna Częstochowska) w latach 2014-2016, w: Urban, J. (Red.), Materiały 50. Sympozjum Speleologicznego, Kielce-Chęciny, 20-23.10.2016, Sekcja Speleologiczna Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika, Kraków, s. 145-146.

Sudoł-Procyk, M., 2020. Magdalenian settlement in the south-estern part of the Ryczów Upland (Polish Jura). New data and the importance of the region, Anthropologie. International Journal of Human Diversity And Evolution, LVIII/2-3, 285-302. https://doi.org/1026720/anthro.20.06.12.1

Sudoł-Procyk, M., 2024. Aktywność człowieka w jaskiniach południowej części Wyżyny Częstochowskiej w pradziejach, Śląskie Sprawozdania Archeologiczne 66 (2024), 17-33. https://doi.org/10.34616/ssa.2024.66.17.33

Wiśniewski, A., Krajcarz, M. T., Moska, P., Marciszak, A., Kobyłka, A., i in., 2026. The oldest remains of the Levallois technology in Central Europe: new data from Biśnik Cave, Poland, Quaternary Science Reviews, 388 (2026), 110010, 1-26. https://doi.org/10.1016/j.quascirev.2026.110010

Wojenka, M., 2022. The Krucza Skała Rockshelter in late Prehistory and in the Middle Ages, w: Cyrek, K., Sudoł-Procyk, M., Czyżewski, Ł. (Red.), Late Magdalenian Campsite in a Krucza Skała Rockshelter, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń, s. 99-116.

KOSMOS

Downloads

  • PDF (Język Polski)

Published

2026-03-30

Issue

Vol. 75 No. 1 (349) (2026): Varia

Section

Articles

License

Copyright (c) 2026 KOSMOS

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

Stats

Number of views and downloads: 9
Number of citations: 0

Up

Akademicka Platforma Czasopism

Najlepsze czasopisma naukowe i akademickie w jednym miejscu

apcz.umk.pl

Partners

  • Akademia Ignatianum w Krakowie
  • Akademickie Towarzystwo Andragogiczne
  • Fundacja Copernicus na rzecz Rozwoju Badań Naukowych
  • Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk
  • Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN
  • Instytut Tomistyczny
  • Karmelitański Instytut Duchowości w Krakowie
  • Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
  • Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Krośnie
  • Państwowa Akademia Nauk Stosowanych we Włocławku
  • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Stanisława Pigonia w Krośnie
  • Polska Fundacja Przemysłu Kosmicznego
  • Polskie Towarzystwo Ekonomiczne
  • Polskie Towarzystwo Ludoznawcze
  • Towarzystwo Miłośników Torunia
  • Towarzystwo Naukowe w Toruniu
  • Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
  • Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
  • Uniwersytet Mikołaja Kopernika
  • Uniwersytet w Białymstoku
  • Uniwersytet Warszawski
  • Wojewódzka Biblioteka Publiczna - Książnica Kopernikańska
  • Wyższe Seminarium Duchowne w Pelplinie / Wydawnictwo Diecezjalne „Bernardinum" w Pelplinie

© 2021- Nicolaus Copernicus University Accessibility statement Shop