Gdańsk spod znaku Skorpiona? Z dociekań siedemnastowiecznych autorów druków kalendarzowych
DOI:
https://doi.org/10.12775/GNH.2025.02Słowa kluczowe
astrologia, Büthner Friedrich, Gdańsk, geografia astrologiczna, kalendarze, Krüger PeterAbstrakt
W artykule zaprezentowano ideę z zakresu dawnej geografii astrologicznej, według której miasto Gdańsk miało podlegać wpływowi znaku zodiaku Skorpiona. Myśl ta dwukrotnie pojawiała się na łamach gdańskich druków kalendarzowych. W XVII w. krytycznie odniósł się do niej Peter Krüger. Rozważana była również w wydawnictwie Friedricha Büthnera. Obie wypowiedzi wskazują, że w siedemnastowiecznym Gdańsku astrologia geograficzna miała swoich zwolenników.
Bibliografia
Źródła drukowane:
Büthner F., Neuer und Alter Schreib-Calender / Auffs Jahr nach unsers Herrn Jesu Christi Geburt / M. DC LXX…, Dantzig [1669], Biblioteka Elbląska, sygn. SD.XVII.818.4; Książnica Kopernikańska w Toruniu, [w opracowaniu]; PANBG, sygn. Od 24200a, 8°, Od 24200a, 8° (1).
Ephemeris astrologico-politica pro anno Domini 1759…, Gedani [1758], Biblioteka Narodowa w Warszawie, sygn. XVIII.1.5618.
Krüger P., Newer und Alter Schreibcalender auff das Jahr nach der gnaden reichen Geburt unsers Herren Jesu Christi M. DC. XVIII…, Dantzig [1617], Biblioteka Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, sygn. St. 251; Polska Akademia Nauk Biblioteka Gdańska, sygn. Od 24178, 8°.
Radtzki von Radtkowitz M., Prognosticon Auffs Jahr nach der Geburt unsers Herren und Heylands Jesu Christi / 1604…, [Gdańsk 1603], Polska Akademia Nauk Biblioteka Gdańska, sygn. Od 24169, 8°.
Schütz C., Historia Rerum Prussicarum, Zerbst 1592, Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu, sygn. Pol.6.III.80.
Edycje źródłowe:
Praetorius E., Athenae gedanenses Ephraima Praetoriusa, oprac. M. Brodnicki, Gdańsk 2016.
Literatura:
Czerniakowska M., Matematyk i astronom Piotr Krüger 1580–1639, Gdańsk 2015.
Czerniakowska M., Piotr Krüger (1580–1639) – gdański matematyk i astronom, nauczyciel Jana Heweliusza, „Rocznik Gdański”, 47, 1987, 1, s. 197–230.
Czerniakowska M., Piotr Krüger (1580–1639) – nauczyciel i współpracownik naukowy Jana Heweliusza, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki”, 32, 1987, 2, s. 369–386.
Gliński M., Kukliński J., Kronika Gdańska, t. 2, Gdańsk 2019.
Herbst K.-D., Biobibliographisches Handbuch der Kalendermacher, Teil 2, Jena 2020.
Jakubowska B., Kościół pw. św. Mikołaja w Gdańsku i jego tablica inskrypcyjna, [w:] Stare i nowe dziedzictwo Torunia, Bydgoszczy i regionu, t. 2, red. J. Raczkowski przy współpracy M. Jakubek-Raczkowskiej, Toruń 2018, s. 71–92.
Januszajtis A., Piotr Krüger (1580–1639), uczony gdański, profesor Gimnazjum Akademickiego, [w:] Zasłużeni ludzie Pomorza Nadwiślańskiego XVII wieku. Szkice biograficzne, Wrocław 1982, s. 116–120.
Kubik K., Życie naukowe Gdańska w XVII i XVIII wieku, „Gdańskie Zeszyty Humanistyczne”, 6, 1963, 11, s. 31–103.
Milewska-Waźbińska B., Herostrates i bluźnierca. Sylwetki dwóch polskich szlachciców w kalendarzu gdańskim na rok 1759, [w:] Kalendarze staropolskie, pod red. I.M. Dackiej-Górzyńskiej i J. Partyki, Warszawa 2013, s. 197–204.
Mokrzecki L., Büthner Fryderyk, [w:] Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, t. 1. pod red. S. Gierszewskiego, Gdańsk 1992, s. 185–186.
Mokrzecki L., Krüger Piotr, [w:] Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, red. S. Gierszewski, t. 2, red. Z. Nowak, Gdańsk 1994, s. 520–521.
Możejko B., Zarazy w średniowiecznym Gdańsku, [w:] Dżuma, ospa, cholera. W trzechsetną rocznicę wielkiej epidemii w Gdańsku i na ziemiach Rzeczypospolitej w latach 1708–1711. Materiały z konferencji naukowej zorganizowanej przez Muzeum Historyczne Miasta Gdańska i Instytut Historii PAN w dniach 21–22 maja 2009 roku, red. E. Kizik, Gdańsk 2012, s. 41–59.
Oliński P., Pogoda i klimat regionów południowobałtyckich od końca XIV do początków XVI w. w źródłach narracyjnych, Toruń 2022, s. 120–121, 141.
Paluchowski P., Kizik E., Szarszewski A., Epidemie w Gdańsku w XVII i XVIII w. Addenda et corrigenda, „Studia Historica Gedanensia”, 12, 2021, 2, s. 173–191.
Paluchowski P., Od astrologii i astromedycyny do popularyzacji nauki. Wiedza o niebie w drukach kalendarzowych Prus Królewskich (XVI–XVIII w.), Gdańsk 2024.
Wenta J., Datacje kościołów Św. Katarzyny i NP Marii w historiografii gdańskiej XVI–XVIII wieku, „Sprawozdania Towarzystwa Naukowego w Toruniu”, 37, 1983, s. 85–88.
Włodarczyk J., Astrologia. Historia. Mity. Tajemnice, Warszawa 2008.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 17
Liczba cytowań: 0
